Ο Αϊνστάιν, η διπλωματία και τα συμφέροντα

Οι λόγοι για τους οποίους είχαν τόση λαχτάρα και βρήκαν τη δύναμη να μπουν στην περιπέτεια της κρυφής μετανάστευσης 5.000 Εβραίοι (κατ΄ άλλους περισσότεροι), δεν ήταν για την πλειονότητα συνειδητά ιδεολογικοί ή πολιτικοί. Είχαν δει τους δικούς τους να σκοτώνονται βάναυσα, τη γειτονιά τους να ερημώνει, είχαν χάσει τις περιουσίες και τα επαγγέλματά τους (λιγότερο από το 20% των περιουσιών τους που κατασχέθηκαν από τους Γερμανούς επιστράφηκε), άλλοι άνθρωποι είχαν εγκατασταθεί στα σπίτια τους, οι παλιοί γείτονες τους υποδέχονταν αμήχανα, ένιωθαν ξένοι στις πόλεις τους. Πόσω μάλλον που οι μεταπολεμικές δεξιές κυβερνήσεις δεν προχωρούσαν στην τιμωρία σε βάθος των δωσίλογων και στη Θεσσαλονίκη η αντισημιτική οργάνωση Τρία Εψιλον εξακολουθούσε να τους τρομοκρατεί. Δεν είχαν λοιπόν, μας λένε η Λάμψα και ο Σιμπή, τίποτα να περιμένουν στην παλιά τους πατρίδα. Γι΄ αυτό και μέχρι να στεριώσουν στην καινούργια πατρίδα τους (οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν σε κιμπούτς) άντεξαν τόσες κακουχίες. Το Ζωή απ΄ την αρχή παρακολουθεί τους απλούς ανθρώπους και κλείνει με 20 συγκλονιστικές μαρτυρίες Ελλήνων Εβραίων μεταναστών. Κινείται όμως και σε δεύτερο επίπεδο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, εκείνο της υψηλής διπλωματίας, των στρατιωτικών επιτελείων και των οικονομικών συμφερόντων.

Η Μ. Βρετανία λ.χ. ήταν εξαρτημένη από το πετρέλαιο της Μ. Ανατολής και χρειαζόταν να διατηρήσει τον έλεγχο του Σουέζ, οπότε κρατούσε ισορροπίες με τους Αραβες και γι΄ αυτό η κυβέρνηση της βρετανικής Εντολής ήθελε να βάλει φρένο στη μετανάστευση των Εβραίων (ώστε να διατηρηθεί η πληθυσμική ποσόστωση στην Παλαιστίνη). Ενώ οι άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις έκαναν τα στραβά μάτια ή διευκόλυναν την παράνομη μετανάστευση προκειμένου, λένε οι συγγραφείς, να απαλλαγούν από τους «διαφορετικούς» συμπολίτες τους. Οι άραβες ηγέτες, από την πλευρά τους, αρνούνταν να δεχθούν τον δυτικό κόσμο να επιβάλει λύσεις στην περιοχή. Και στις 15/5/1948, μία ημέρα μετά την ανακήρυξη του Κράτους του Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Ιράκ, η Συρία και ο Λίβανος τού κήρυξαν τον πόλεμο. Εναν πόλεμο στον οποίο πολέμησαν πολλοί από τους έλληνες μετανάστες και ο οποίος έληξε οκτώ μήνες αργότερα, με το Ισραήλ να έχει αυξήσει τα εδάφη του.

Η υπόθεση της κρυφής μετανάστευσης δίχασε όμως και τους ίδιους τους ηγέτες της εβραϊκής κοινότητας, μας επισημαίνουν οι συγγραφείς του βιβλίου, σημειώνοντας και τις πολιτικές εντάσεις στους κόλπους της σιωνιστικής ηγεσίας (ρεβιζιονιστές- σοσιαλιστές) όπως και τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των μεταναστών.

Εχει ενδιαφέρον, τέλος, το πλήθος των οργανώσεων (όπως η Joint) που χρηματοδοτούσαν τη φυγή τους και έκαναν το σχετικό λόμπινγκ. Μέχρι και ο Αϊνστάιν κλήθηκε το 1947 από μια Βρετανοαμερικανική Επιτροπή να τοποθετηθεί σχετικά! Και αγόρευσε υπέρ του να ανοίξουν οι πύλες της Παλαιστίνης στους εβραίους μετανάστες. Δήλωσε όμως ότι δεν τάσσεται υπέρ της ίδρυσης εβραϊκού κράτους, το οποίο θεωρούσε αναχρονισμό. «Αν άφηναν τους Αραβες μόνους», είχε πει, «χωρίς να υποκινούνται από μια ευρωπαϊκή δύναμη- τη Βρετανία- δεν θα δημιουργούσαν ταραχές για τους Εβραίους»!