«Επαναλαμβάνεται η ιστορία της Λερναίας Ύδρας»

«ΟΠΩΣ Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ ΚΑΙΓΕΤΑΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ
ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΛΑΜΠΑΣ, ΕΤΣΙ
ΚΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΣΟΥΡΟΥΦΛΙΣΤΗΚΑΝ
ΚΑΙ ΚΑΗΚΑΝ ΜΟΛΙΣ ΜΠΛΕΧΤΗΚΑΝ ΣΤΙΣ ΞΕΝΕΣ
ΧΡΗΜΑΤΑΓΟΡΕΣ». ΕΙΝΑΙ Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ
ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΗΜΟ ΧΑΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΤΟΥ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΣΤΟ ΦΩΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ
Στις τρεις περιόδους 1823-1893, 1893-1922, 1922-1932, «… δανειστήκαμε 1.997 εκατομμύρια χρυσά φράγκα και για την εξόφλησή τους πληρώσαμε σε τοκοχρεολύσια πολύ περισσότερα, δηλαδή 2.204 εκατομμύρια χρυσά φράγκα. Με βάση τους αριθμούς τούτους, ένας αμύητος θα νόμιζε ίσως ότι έπρεπε να ΄χουμε περίπου ξοφλήσει τους λογαριασμούς μας με τους ξένους κεφαλαιούχους, ενώ τους χρωστάμε ακόμα (σ.σ.: 1940) πάνω από 2 δισεκατομμύρια χρυσά φράγκα, δηλαδή πιο πολλά απ΄ όσα μας έδωσαν. (…) Νομίζει κανείς ότι επαναλαμβάνεται η ιστορία της Λερναίας Ύδρας. Όσο περισσότερα πληρώναμε, τόσο περισσότερο μεγάλωνε το χρέος μας. Απ΄ όλα αυτά, αν εξαιρέσει κανείς ελάχιστα που διατέθηκαν για αμφίβολους παραγωγικούς σκοπούς και για την πρόοδο της χώρας, όλα τα άλλα ή σπαταλήθηκαν ή ξανάφυγαν πάλι στο εξωτερικό σαν τοκοχρεολύσια ή χρησιμοποιήθηκαν για εξόφληση της Εθνοτράπεζας ή διατέθηκαν για πολεμικούς σκοπούς…».

Έτσι βλέπει ο Νίκος Μπελογιάννης τη διείσδυση του ξένου κεφαλαίου στην Ελλάδα, από το 1824 έως και τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Και ο εξωτερικός δανεισμός της χώρας μαζί με τη διαχείριση των σχετικών κεφαλαίων, γίνονται το προνομιακό πεδίο για την κριτική του στο κυρίαρχο πολιτικο-οικονομικό σύμπλεγμα. Όλα αυτά σε ένα βιβλίο που άρχισε να το γράφει ως ακτιβιστής κομμουνιστής στα τέλη της δεκαετίας του 1930, προτού συμπληρώσει τα 25 του χρόνια, και το ολοκλήρωσε πιθανότατα στην Ακροναυπλία το 1940, πριν από τον Οκτώβριο.

Δείγμα χαρακτηριστικό της κομμουνιστικής ιδεολογίας του Μεσοπολέμου που θεωρούσε ότι η εθνική ανεξαρτησία δεν κατακτήθηκε τελικά, γραμμένο με πάθος και οργή, το βιβλίο αυτό που ο Μπελογιάννης το αναφέρει και στο τελευταίο γράμμα του από το κελί των μελλοθανάτων (12/3/1952) είχε μια καταπληκτική περιπέτεια ως χειρόγραφο.

Και θα κυκλοφορήσει για πρώτη φορά στην αυθεντική τελική μορφή του στις 30 Μαρτίου, επέτειο της εκτέλεσης του συγγραφέα. Όπως μας λέει ο συνονόματος γιος του στον γλαφυρό πρόλογό του, μια πρώτη μορφή του είχε εκδοθεί το 1998 με πρόλογο της Αλέκας Παπαρήγα ως αφιέρωμα στα 80χρονα του ΚΚΕ- κάτι που δεν ήταν στις προθέσεις του… νεκρού ο οποίος, μάλλον μετά τη Βάρκιζα (1945), είχε δώσει ένα αντίγραφο για δημοσίευση στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση. Τα χειρόγραφά του λάνθαναν λοιπόν, μέχρι που από ένα γύρισμα της τύχης βρέθηκαν στα χέρια του γιου του το 2006. Μαζί με αυτά και η τελική αντιγραφή του που έγινε το 1946 πριν (ξανα)ανέβει ο συγγραφέας του στο βουνό. Αυτή η εκδοχή θα κυκλοφορήσει από την Άγρα, εμπλουτισμένη με την εισαγωγή του Γιάννη Αντωνίου ο οποίος εντάσσει το βιβλίο στα ιδεολογικοπολιτικά διακυβεύματα της εποχής του. Συνωμοσία
Ο Μπελογιάννης, όπως επισημαίνει ο Γιάννης Αντωνίου, δεν διαφωνεί με τους οικονομολόγους του Μεσοπολέμου (Στεφανίδη, Αγγελόπουλο, Βαρβαρέσο, αλλά και Ανδρεάδη ή Ζολώτα) ως προς τα πραγματολογικά στοιχεία, ως προς το ύψος δηλαδή των δανείων, τις συνθήκες και τους όρους δανειοδότησης ή και τις εκτιμήσεις τους. Διαφοροποιείται όμως ριζικά όταν ερμηνεύει όλη αυτήν την περιπέτεια ως μέρος ενός μεγάλου σχεδίου. Μας λέει, με άλλα λόγια, ότι έχουμε εδώ μια μεγάλη συνωμοσία των ξένων με το ντόπιο κυρίαρχο πολιτικοοικονομικό μπλοκ, που κατά την άποψή του είχε ως στόχο την υπονόμευση της εθνικής ανεξαρτησίας της χώρας και την εκμετάλλευση του λαού.

Η αρχή
Η οικονομική υποδούλωση της Ελλάδας στο ξένο κεφάλαιο αρχίζει σύμφωνα με τον Μπελογιάννη με τα λεγόμενα δάνεια της Ανεξαρτησίας, του 1823 και 1825. Είναι η εποχή που το Μεσολόγγι ψυχορραγεί και έχουν ξοδευτεί τα λεφτά της Φιλικής Εταιρείας και των «εμπόρων και πραματευτάδων του εξωτερικού», ενώ τα έσοδα από τους φόρους είναι αμελητέα. Η Επανάσταση δεν έχει πεντάρα για να συνεχίσει τον αγώνα και τα χρήματα είναι απαραίτητα για την αναδιοργάνωση του στόλου και τη συγκρότηση πραγματικού στρατού. Ωστόσο ο απολογισμός των δανείων θα είναι «αξιοθρήνητος». «Δανειστήκαμε ονομαστικά και χρωστάμε πραγματικά 2.800.000 λίρες με τόκο 5%», σημειώνει ο συγγραφέας, «ενώ στην Ελλάδα φτάσανε μόνο 540.000

με πραγματικό τόκο 26%».

Είναι χαρακτηριστική μια πτυχή της τύχης που είχε το δεύτερο δάνειο:

«… Ένα μέρος από το δάνειο πήγε για νοίκιασμα ναυάρχων. Έλειπαν όμως τα καράβια. Τι ναύαρχοι θα ήταν χωρίς πλοία; Κι αρχίζει πια η δεύτερη πράξη της κωμωδίας. Οι διαχειριστές του δανείου έδωσαν παραγγελία για έναν ολόκληρο στόλο, έξι καράβια παράγγειλαν στην Αγγλία- μια κορβέτα και πέντε ατμοκίνητα, τα δύο μικρά και τα τρία μεγάλα-, άλλες δύο φρεγάτες παραγγέλθηκαν στην Αμερική κι η τεχνική επιστασία της δουλειάς ανατέθηκε, από τον όμιλο των τραπεζιτών που ανεμοσκόρπιζε το δάνειο, σε έναν απόστρατο συνταγματάρχη του ιππικού. Από τα έξι εγγλέζικα μόνο η κορβέτα ΄΄Καρτερία΄΄, ύστερα από μεγάλες προσπάθειες του φιλέλληνα Άστιγγα, κατάφερε να πλεύσει τα τέλη του 1826 στην Ελλάδα, σε τέτοια όμως κατάσταση που ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί αμέσως στον αγώνα. Από τα δύο μεγάλα ατμοκίνητα το ένα κάηκε στις δοκιμές στον Τάμεση και το δεύτερο έφτασε στην Ελλάδα τον… Σεπτέμβρη του 1828, αλλά ήταν άχρηστο και δεν μπορούσε να κινηθεί! Από τα τρία μικρά πάλι το ένα μόνον έφτασε στα νερά μας όταν είχε πια τελειώσει η Επανάσταση! Τα άλλα δύο ξέμειναν στην Αγγλία, γιατί στάθηκε αδύνατο να πλεύσουν!».

Το βιβλίο είναι γεμάτο ανάλογα ανεκδοτολογικά περιστατικά και ανάγλυφα παραδείγματα οπότε διαβάζεται μονορούφι ακόμα και από τους μη ειδικούς. Η ιδεολογική αφετηρία και στόχευση του Μπελογιάννη είναι δεδομένες (οικονομικός εθνικισμός, προστατευτισμός, αυτάρκεια και όχι οικονομικός φιλελευθερισμός), αλλά αυτό δεν μειώνει τη δραστικότητα της ανάλυσής του. Ο Μπελογιάννης είναι τόσο γλαφυρός που ο αναγνώστης δέχεται απανωτές ηλεκτρικές εκκενώσεις, χρήσιμες εν τέλει ακόμα και για όσους δεν έχουν το κοινωνικό όραμα του συγγραφέα.