Επιφυλλίδα

Ο πολιτισμός της Αγίου Κωνσταντίνου
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Ευφυέστατη θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς στην έξοχη παράσταση της Έφης Θεοδώρου στο Εθνικό Θέατρο, με τον «Μαρά/ Σαντ» του Πέτερ Βάις, τη σύνδεση της εράσμιας μορφής του Μαρά με μεταγενέστερους του ιδίου επαναστάτες. Χάρη και στο αριστουργηματικό βίντεο της Εύας Στεφανή, με τη «γλυπτική» απεικόνιση του προσώπου μεταναστών, σημερινών νέων παιδιών, αλλά και εξεγερμένων μέσα στον χρόνο υπάρξεων, εικονογραφείται με τον συγκλονιστικότερο τρόπο το πικρό ποτήρι της διάψευσης που έχουν ρουφήξει ώς τον πάτο, μέσα σε σχεδόν δυόμισι αιώνες, οι γνήσια και άδολα επαναστατημένοι άνθρωποι. Που δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να αποδέχονται μέσα τους, με την ίδια έκσταση, τις μορφές του Χριστού, του Μαρά, του Μαρξ, του Τσε Γκεβάρα, του Αλιέντε, παρά τις αβυσσαλέες διαφορές που τους χαρακτήριζαν.

Για να μη μείνουμε, ωστόσο, στα μεγάλα λόγια και να έρθουμε στη «γειτονιά» μας (κυριολεκτικά), πόσοι άραγε να συνειδητοποιούν μια επιπλέον καταγγελία που γίνεται με τη συγκεκριμένη παράσταση; Το Εθνικό Θέατρο στην Αγίου Κωνσταντίνου «περιζώνεται» επί εικοσιτετραώρου βάσεως, αν δεν το έχουν μονοπωλήσει, από τους αλλοδαπούς: Πακιστανοί, Κούρδοι, Τούρκοι, Αλβανοί, Ρωσοπόντιοι, Αφρικανοί, «νόμιμοι» και «παράνομοι». Ημεδαποί, Έλληνες δηλαδή, είναι μόνον οι περαστικοί, γι΄ αυτό ακούμε συχνά μεγαλοαστούς (ή και αστούς) θεατρόφιλους να λένε πως δεν πηγαίνουν πια στο Εθνικό Θέατρο γιατί τρομάζουν στην ιδέα να συγχρωτισθούν, έστω για λίγο, με τους αλλοδαπούς. Αν θα χρειαζόταν να καταλάβουμε πόσο φασισμό κουβαλάει η γλώσσα που χρησιμοποιούμε, αν και τη λογαριάζουμε ως όρο της δημοκρατικής μας έκφρασης, ενώ τελικά ο φασισμός αυτός καταλήγει να γίνεται ένας αυθόρμητος μηχανισμός της, δεν έχουμε παρά να αναλογιστούμε τη φράση που συχνά εκφέρει μια μεγαλοαστή (ή και αστή) όταν μιλάει για τον αλλοδαπό που έχει ως υπηρετικό προσωπικό: «Ναι, αλλά ο δικός μου είναι πολύ καλός άνθρωπος». Σαν να είναι, δηλαδή, όλοι οι άλλοι αλλοδαποί, συλλήβδην, παλιάνθρωποι και εγκληματίες, ενώ ο «δικός» της συνιστά την εξαίρεση.

Κατά βάθος, βέβαια, δεν υπερασπίζεται τον αλλοδαπό της, αλλά τα πλούτη της, αφού όσο σίγουρο θεωρεί η ίδια τον εαυτό της με την «εξαίρεση» που έχει μέσα στο σπίτι της, άλλο τόσο επίσης νιώθει να μην κινδυνεύουν τα πλούτη της. Δεν γίνεται όμως να μην αναρωτηθείς: Αν συνέβαινε να κινδυνεύει η γλώσσα, χάρη στους αλλοδαπούς, δεν θα ήταν πρώτιστα οι καλλιτέχνες που θα αντιλαμβάνονταν τη σχετική απειλή, αφού οι μεγαλοαστοί, χάρη στον τρόπο που τη χρησιμοποιούν, δείχνει να την έχουν τη γλώσσα κυριολεκτικά «γραμμένη», έτσι ώστε στην ουσία να είναι η βολή και τα λεφτά τους που δεν θέλουν να κινδυνεύσουν; Ποιος δικαιούται να λέει την αλήθεια: εκείνος που χαρακτηρίζει έναν χώρο ως επικίνδυνο, αν και πρόκειται να έρθει σε μιαν ολιγόλεπτη επαφή μαζί του, ή ο άλλος που αν και εργάζεται στον χώρο αυτό δεν θα διανοηθεί να πει ότι φοβάται προκειμένου να συκοφαντήσει ανήμπορους ανθρώπους; Έτσι όπως κανείς δεν άκουσε ποτέ έναν καλλιτέχνη του Εθνικού ή των γύρω θεάτρων να λέει πως έτυχε να κινδυνεύσει. Κι αφού η λογοκρισία, όσο χαλαρή κι αν είναι δεν αστειεύεται, και δεν γίνεται να κλείσουμε με ένα περιστατικό που ανέφερε ο αλησμόνητος χορογράφος Γιάννης Φλερύ που εικονογραφεί με τον πιο εύγλωττο τρόπο την ελευθερία που απολαμβάνει ο καλλιτέχνης, σε σχέση με τους αλλοδαπούς, ας καταφύγουμε στη ρήση του Πέτερ Βάις: «Μαρά, τι βγήκε από την επανάσταση;».

Από την ερχόμενη εβδομάδα η Επιφυλλίδα του Θανάση Θ. Νιάρχου θα δημοσιεύεται κάθε Παρασκευή