Φαινόμενα

Δουλειά χωρίς ζωή
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Στη μεταμεσονύχτια μικρή οθόνη ξεδιπλωνόταν ο χειρότερος εφιάλτης του κόσμου μας, οι νέες συνθήκες εργασίας που απαξιώνουν τον άνθρωπο, οδηγώντας τον στην αυτοκτονία
Χωρίς κανένα θριλερικό εφέ, χωρίς καμιά δραματοποίηση, μουσική υπόκρουση, χωρίς κανένα απολύτως σκηνοθετικό τερτίπι από εκείνα που προσφέρουν ψυχαγωγικό τρόμο, μόνο με τα γεγονότα και τις ανθρώπινες μαρτυρίες, η «Έρευνα» του Παύλου Τσίμα αποκάλυψε βήμα βήμα την απόλυτη απειλή, τον αφανισμό των ανθρώπινων συστατικών από τις υπερσύγχρονες εταιρείες. Τριάντα επτά αυτοκτονίες εργαζομένων στη Φρανς Τέλεκομ η αφορμή, μερικές ακόμη σε άλλους χώρους εργασίας ή απόπειρες, η φρικτή επιβεβαίωση. Αποτέλεσμα; Ο θάνατος με συνοπτικές διαδικασίες του ίδιου του πολιτισμού των αξιών και εντέλει των ίδιων των ανθρώπων στις δουλειές που άλλοτε τους έδιναν ελπίδα και καταξίωση.

Ήταν όλα εκεί. Τα πρόσωπα, συγγενείς και φίλοι που θυμούνται και αφηγούνται ζωές συνηθισμένες, ανθρώπους καθημερινούς, που ζούσαν καλά χωρίς προβλήματα. Τα γεγονότα. Μια μεγάλη εθνική εταιρεία που εκσυγχρονίζεται και οι νέοι ιδιοκτήτες, απρόσωπη πολυεθνική, που βάζει απόλυτο στόχο το γρήγορο κέρδος. Η εργασία γίνεται ένας κατάλογος «στόχων» που αναγράφονται σε μια καρτέλα. Αυτή πρέπει να ενημερώνεται. Ντεκόρ σύγχρονα κτίρια, μεγαθήρια. Οι συνθήκες; Θυμίζουν κάτεργα. Κανένα προσωπικό αντικείμενο στο γραφείο. Καμιά προσωπική σχέση. Απαγορεύονται οι συναθροίσεις συναδέλφων. Απαγορεύεται η επικοινωνία μεταξύ ορόφων. Όσο πιο απρόσωπος ο χώρος της εργασίας τόσο μεγαλύτερη η παραγωγή. Ένα Μatrix, κάνει τον παραλληλισμό ο Παύλος Τσίμας. Ένα σκοτεινό σύμπαν σαν εκείνο το προφητικό του Φριτς Λανγκ στο «Μετρόπολις», όπου οι άνθρωποι δεν είναι παρά «μέλη» μιας κολοσσιαίας μηχανής. Ακόμη τότε, όμως, υπήρχε μέλλον, ελπίδα, θεσμοί που δημιουργήθηκαν για να θωρακίσουν τις δημοκρατίες, ο πολιτισμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων που υποσχέθηκε δίχτυ προστασίας στον άνθρωπο.

Μοιάζουν ενοχλητικά όλα αυτά για τον «νέο κόσμο» απ΄ όπου πρέπει να λείπει το ανθρώπινο ίχνος. Λες και πρωταρχικός στόχος πλέον είναι να αποστειρωθούν οι εταιρείες από τα μιαρά ανθρώπινα συστατικά τους. Ο Ρομπέρ ήταν το πρώτο θύμα. Τα δάκρυα της αδελφής του που τον βρήκε νεκρό γίνονται η μοναδική, θλιβερή επιβεβαίωση της προσωπικής απώλειας που ουδείς στον κόσμο του ξέφρενου κέρδους υπολογίζει.

Αυτές οι προσωπικές ιστορίες ωστόσο είναι που συνθέτουν την εφιαλτική ατμόσφαιρα. Η κάθε μια να επιβεβαιώνει ότι το περιττό, το περιθωριακό, το θλιβερό στον «νέο κόσμο» των απρόσωπων εταιρειών είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Απαξιωμένο συστατικό του κόσμου του κέρδους, χωρίς τους χυμούς της χαράς και της ελπίδας. Κι όμως, αυτό που αναδυόταν με μια πεισματική θλίψη μέσα από τις στιγμές που κατέγραφε ο φακός, τις αφηγήσεις, τις συναντήσεις, τις μαρτυρίες, ήταν η ανθρώπινη παρουσία, καταρρακωμένη, να γράφει πάντα την ιστορία της, ελπίζοντας ότι από αυτή θα αντλήσει τη δύναμη της συνέχειας.

Σε αυτό πίστεψε και ο Γάλλος δημοσιογράφος που έκανε ντοκιμαντέρ την ιστορία δυο ανθρώπων που προβλήθηκε στην ΤF1, ενός θύτη και ενός θύματος. Ενός πρώην υπαλλήλου τράπεζας, του Τρισά και του μάνατζέρ του, ο οποίος είχε αναλάβει να τον «προσαρμόσει» οδηγώντας τον τελικώς στην ψυχολογική κατάρρευση. Εκεί οδηγήθηκε λίγο αργότερα και ο μάνατζερ. Και οι δυο πλέον ενωμένοι σε μια κοινή μοίρα, όπως είναι η ανθρώπινη. Ζουν με αντικαταθλιπτικά. Και οι δυο απλώς προϊόντα που αναλώθηκαν σε έναν καινούργιο κόσμο, όπου ο άνθρωπος δεν αναγνωρίζεται ως αξία, απλώς καταναλώνεται.

Μια μορφή βουλιμικού κανιβαλισμού και αυτή, στον οποίο με τόση ελαφρότητα έχουμε εθιστεί μέσα από πλήθος «ψυχαγωγικά» προϊόντα. Γιατί αν έχει νόημα το κέρδος, είναι να ικανοποιήσει ανθρώπινες ανάγκες. Από τη στιγμή που για να επιτευχθεί απαξιώνονται οι ίδιοι οι άνθρωποι, μετατρέπονται σε θύματα, μεταφορικά και κυριολεκτικά όπως αποδεικνύουν οι 37 αυτοκτονίες εργαζομένων στη Γαλλία, όπως αποδεικνύει το κανιβαλικό πάθος στην κατανάλωση ιδιωτικών παθών και ιδιωτικών υποθέσεων, τότε ο πολιτισμός έχει περάσει ήδη στην επόμενη φάση, του «απανθρωπισμού» του.
Είδε τον εαυτό του να διακωμωδείται

Η ιστορία του Τρισά είναι ακριβώς αυτό. Όταν η τράπεζά του συγχωνεύτηκε, όχι απλώς θεωρήθηκε ξεπερασμένος, αλλά προκειμένου να απαξιωθεί πλήρως, μετατράπηκε σε θέαμα προς γελοιοποίηση. Η μέθοδος μοιάζει με σενάριο ψυχολογικού θρίλερ. Είναι αληθινή. Οργανώνονταν μικρά σκετς στην τράπεζα, όπου οι παλιές μέθοδοι των υπαλλήλων γελοιοποιούνταν. Ο Τρισά είδε τον εαυτό του να διακωμωδείται.

Μοναδικό του «παράπτωμα» ότι αγαπούσε τη δουλειά του.

Ένας νέος Μεσαίωνας σε ντεκόρ φουτουριστικό. Εδώ δεν φεύγουν οι άνθρωποι από τη δουλειά τους, φεύγουν από τη ζωή την ίδια. Γιατί έχασαν το νόημά της, θα πει ο ψυχίατρος Κριστόφ Νε Ζιρ.