Ο μύθος Μαντέλα καθηλώνει

ΜΠΟΡΕΙ ΕΝΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΕΙ ΕΝΑ
ΠΟΛΥΧΡΩΜΟ ΕΘΝΟΣ, ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΙΗΓΗΣΗ ΝΑ
ΑΠΟΤΥΠΩΣΕΙ Σ΄ ΟΛΟ ΤΗΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΝ
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ; ΝΑΙ, ΑΝ ΕΙΣΑΙ Ο ΜΑΓΟΣ
ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΝΕΛΣΟΝ ΜΑΝΤΕΛΑ ΉΟ ΣΟΦΟΣ ΤΗΣ ΟΘΟΝΗΣ ΚΛΙΝΤ ΙΣΤΓΟΥΝΤ. ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΑΝΙ, Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΜΑΝΤΕΛΑ ΚΑΘΗΛΩΝΕΙ
Ο μύθος- ο επαναστάτης που ύστερα από είκοσι επτά χρόνια στη φυλακή εξελέγη (1994) πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, στις πρώτες εκλογές που έγιναν με τη συμμετοχή όλων των φυλών, πάνω στις φλεγόμενες ακόμη στάχτες του απαρτχάιντ, αποσείοντας οριακά τον κίνδυνο του εμφυλίου και προκρίνοντας τη «σκληρή γλώσσα της πολιτικής αναγκαιότητας» για την επίτευξη ενός συμβιβασμού, ο «άνθρωπος του πεπρωμένου» όπως τον είχε χαρακτηρίσει ο τελευταίος λευκός Νοτιοαφρικανός πρόεδρος Ντε Κλερκ- είναι ακόμη ζωντανός! Με άποψη για την ιστορία του! Με τη δική του σύμφωνη γνώμη άρχισε ο Τζον Κάρλιν να γράφει το «Ανίκητος». Με δική του επιθυμία τον ενσαρκώνει ο Μόργκαν Φρίμαν στην καθηλωτική κινηματογραφική μεταφορά της ιστορίας από τον Κλιντ Ίστγουντ (Village). «Δεν ήθελα να τον υποδυθώ» θα πει ο Φρίμαν που πέρασε καιρό πολύ με τον Μαντέλα. «Ήθελα να γίνω αυτός».

Να ταυτιστεί δηλαδή η εξιστόρηση με την ιστορία, να ενσωματωθεί ο μύθος, να δραματοποιηθεί συμπυκνωμένη η ιστορικότητα στις μεγάλες στιγμές. Να λάμψει «η μαγεία του Μαντίμπα». Στόχος που επιτυγχάνεται με όλη τη δραματική και ηρωική του ένταση στην ταινία, ενώ διαχέεται στο βιβλίο.

Ο «Ανίκητος» του έγκριτου και με πλούσια δημοσιογραφική πείρα Τζον Κάρλιν δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η μοναδική απόπειρα να γραφεί η ιστορία του Μαντέλα. Πού έγκειται εδώ η πρωτοτυπία; Να γίνει «καρδιά της αφήγησης» το Παγκόσμιο Κύπελλο του Ράγκμπι του 1995, στο οποίο νικητής- κόντρα σε όλα τα προγνωστικά- αναδείχθηκε η αουτσάιντερ μέχρι τότε ομάδα της Νότιας Αφρικής, με τη σύσσωμη μάλιστα υποστήριξη όχι μόνον των λευκών της χώρας αλλά και του μαύρου πληθυσμού, για τον οποίο επί χρόνια το ράγκμπι αποτελούσε «το όπιο των Μπόερς», και οι Σπρίνγκμποκς «το απαρτχάιντ με αθλητική στολή». Προσωπικό και ενδεικτικό επίτευγμα του νεοεκλεγέντα στο προεδρικό αξίωμα Μαντέλα, που συμπυκνώνει, όπως δείχνει ο συγγραφέας, τις βασικές πολιτικές αρχές του «ιδιοφυούς ηγέτη». Με άλλα λόγια, γνώση του εχθρού, αποτίμηση χωρίς παρωπίδες των δεδομένων, αναγνώριση των ατού «τα σπορ αποτελούν ισχυρό μηχανισμό κινητοποίησης των μαζικών συναισθημάτων, ισχυρότερο από τις πολιτικές απόψεις», επιλογή της μεθόδου «Μην απευθύνεστε στο μυαλό τους. Απευθυνθείτε στην καρδιά τους». Πάνω απ΄ όλα, «αγάπα τον εχθρό σου», ενσωμάτωσέ τον, όταν δεν μπορείς να τον εξολοθρεύσεις.

Η στρατηγική
Ανάλογη υπήρξε η στρατηγική που ακολούθησε ο Μαντέλα, όπως καταγράφει και ο Τζον Κάρλιν, στην αναδρομή που αρχίζει από το δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου, και το 1985. Χρονιά μεγάλων παγκόσμιων αλλαγών, που στο φόντο τους η Νότια Αφρική μοιάζει «να κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση», εν μέσω βίαιης κλιμάκωσης των φυλετικών εχθροπραξιών αλλά και διπλωματικής απομόνωσης. Χρονιά που ο «διασημότερος πολιτικός κρατούμενος της χώρας» ξεκινά την επιχείρηση γοητείας του εχθρού, με πρώτο στόχο τον υπουργό Δικαιοσύνης και Φυλακών, «τον άνθρωπο που κρατούσε είκοσι τρία χρόνια τα κλειδιά του κελιού του». Κερδίζοντας τον εχθρό. Όχι μονάχα τον διαβόητο Κέτσε. Αλλά με μια σειρά καλά υπολογισμένων κινήσεων, όλους εκείνους που θα του επιτρέψουν σταδιακά την έξοδο από το κελί και την ανάδειξή του σε ισότιμο συνομιλητή των λευκών προέδρων Μπόθα, και στη συνέχεια Ντε Κλερκ. «Γεννημένος ηγέτης», ευφυής πολιτικός παίκτης, χειραγωγός του συναισθήματος, προσηνής, πειστικός δημαγωγός, ένα βήμα μπροστά από τον συνομιλητή του. Με το βλέμμα στραμμένο στη «διαπραγματευμένη επανάσταση». Σε άνιση μάχη. Αήττητος ο αντίπαλος.

Ανάλογες ήταν και οι πιθανότητες νίκης για την ομάδα του ράγκμπι της Νότιας Αφρικής, στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1995. Μοναδικός αντίπαλος δεν ήταν το φυλετικό μίσος και ο διχασμός. Η Νέα Ζηλανδία είχε τα σκήπτρα της καλύτερης ομάδας του κόσμου. Αναγκαστικά λοιπόν, συν Μαντέλα και Φρανσουά Πιενάαρ, (Ματ Ντέιμον) τον λευκό αρχηγό των Σπρίνγκμποκς, κίνει! Η συμμαχία των δύο ανδρών προαπαιτούμενο για την αρχιτεκτονική της νίκης. Η μισητή φανέλα θα παραμείνει, ο μαύρος ύμνος θα ακουσθεί στην αρένα, λευκό και μαύρο πρέπει να συγκεραστούν, έστω και πρόσκαιρα, σε μια «εξωπραγματική»- για την ιστορία;- συμφιλίωση. Όσο εξωπραγματική είναι και η μεικτή προεδρική φρουρά του Μαντέλα- λευκοί διώκτες, μαύροι κυνηγημένοι, στρατευμένοι στον ίδιο σκοπό. Όσο εξωπραγματικές είναι και οι επευφημίες των Μπόερς που μεθυσμένοι από τη ανέλπιστη νίκη φωνάζουν (κι αυτοί) ρυθμικά «Νέλσον, Νέλσον». «Αυτοί έγιναν εμείς». Αλλά για πόσο;