Φαινόμενα

Με ψαλιδισμένα φτερά
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Μικρές πλην εμφανείς τροποποιήσεις, ιδίως στο μοντέλο που καλλιεργούσε καταναλωτικούς πόθους, αντανακλούν αλλαγές
Ποιος θα το φανταζόταν ότι εκείνα τα τρομολαγνικά ρεπορτάζ στα δελτία ειδήσεων για τις γαλοπούλες που πετούν και τα ζαρζαβατικά που τις ακολουθούν στους αιθέρες και τα καλάθια των νοικοκυρών που όλο και αδειάζουν θα σηματοδοτούσαν εποχές ευμάρειας και όχι φτώχειας. Και έτσι ήταν. Γιατί η καλλιέργεια αισθήματος στέρησης προκαλούσε όλο και μεγαλύτερη κατανάλωση. Απόδειξη ότι φέτος τα ρεπορτάζ για τις γαλοπούλες σε πτήση έχουν αντικαταστήσει άλλα, σοβαρότερα, για τα ομόλογα σε πτώση. Δειλά και σποραδικά ορισμένες αναφορές στη χριστουγεννιάτικη αγορά μιλούν για «τιμές σταθερές», άλλα πιο αισιόδοξα για τιμές ελαφρώς μειωμένες (ένα- δυο ευρώ) συγκριτικώς με πέρυσι ή για τιμές που κυμαίνονται ανάλογα με την περιοχή. Πάντως, ακόμη δεν έχουν εμφανιστεί εκείνα τα λάγνα πλάνα από τις κρεαταγορές με τις γαλοπούλες ψηλοκρεμαστές ανάποδα, τα αλλαντικά, τα ράφια των σούπερ μάρκετ ξέχειλα και από δίπλα αγοραστές με επίσης ξέχειλα καρότσια που μιλούν για την ακρίβεια που θα τους υποχρεώσει στην πείνα.

Αίφνης όμως βάρυνε η ατμόσφαιρα. Το αίσθημα στέρησης είναι λιγότερο μια επετειακή κατασκευή της εικονικής πραγματικότητας και περισσότερο η απεικόνιση μιας θλιβερής πραγματικότητας. Όχι γιατί πράγματι πεινάμε, αλλά γιατί έχει ξεπεραστεί το αλλοτινό μοντέλο της βίαιης αντίθεσης «αίσθημα στέρησης- σκανδαλώδης σπατάλη», το οποίο αποτελούσε τον πυρήνα μιας μιντιακής χριστουγεννιάτικης φαντασμαγορίας μαζί με το «υψηλότερο δέντρο» στο Σύνταγμα και τις πρεμιέρες των μπουζουκομάγαζων, που αναμεταδίδονταν άλλοτε σε απευθείας σύνδεση με κεντρικά δελτία ειδήσεων. Γιατί ήταν το μοντέλο μιας αγοράς που διευρυνόταν, δημιουργώντας διαρκώς την ψευδαίσθηση των «ίσων ευκαιριών» για απόλαυση των ηδονών της κατανάλωσης σε όλο και μεγαλύτερες κοινωνικές κατηγορίες. Αφορούσε άλλωστε μια αγορά που αναπτυσσόταν μετατρέποντας την εορταστική κραιπάλη της φαγοποσίας και του γλεντοκοπήματος σε βιομηχανίες-της-πίστας, σε κορυφαία απόλαυση των λαϊκών τάξεων. Θυμόμαστε άλλωστε ότι με δηλώσεις υπουργού μπουζουκομάγαζα είχαν χριστεί «ναοί του σύγχρονου πολιτισμού».

Ήταν μια επιλογή «ανάπτυξης» σε μια χώρα που δεν παρήγε, αλλά είχε έτοιμη την κουλτούρα της διασκέδασης υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Πόσω μάλλον όταν αυτές επέτρεπαν και την ελπίδα για ακόμη καλύτερο μέλλον. Ήταν η εποχή κατά την οποία διαμορφώθηκε η εγχώρια τηλεοπτική κουλτούρα. Άλλωστε, περίπου στα τέλη του ΄80- αρχές του ΄90, με βάση κατεύθυνση από την ίδια την Ε.Ε. οι τηλεοπτικές επιχειρήσεις είχαν αναδειχθεί σε τομείς απορρόφησης της ανεργίας, σε ορισμένα επαγγέλματα. Της δώσαμε και κατάλαβε της ευρωπαϊκής κατεύθυνσης. Με την ΕΡΤ να πρωτοστατεί. Όλα αυτά με τον τρόπο μας, α λα ελληνικά. Ωστόσο ήταν οι εποχές της ευφορίας, της ελπίδας, των 4Χ4 και του λουλουδοπόλεμου.

Όχι ότι ξυπνήσαμε μια μέρα και όλα αυτά σβήστηκαν από τη μνήμη. Άλλωστε τα σημάδια τους, ακριβοπληρωμένα από όλους μας, ακόμη επιδεικτικά κακόγουστα, υπάρχουν παντού. Η πραγματική στέρηση, όχι των οικονομικών τόσο όσο της ελπίδας για το μέλλον, μετατρέπει το θέαμα της σκανδαλώδους κατανάλωσης σε αποθέωση της κακογουστιάς. Όπως τα πλάνα της Εύης Βατίδου σκεπασμένης με λουλούδια στα μπουζούκια, πληρωμένα από τον επιχειρηματία κοσμημάτων του οποίου τα προϊόντα διαφημίζει. Προφανώς πρόκειται για μια από τις πιο απλοϊκές και ταυτοχρόνως ισχυρές μεθόδους διαφήμισης ενός μοντέλου ζωής, που στηρίζει την κατανάλωση του περιττού, στην οποία στηρίζονται επιχειρήσεις στολισμών παντός είδους. Δεν παύει ωστόσο η προκλητική χλιδή να εγγράφεται ως κακό γούστο στις συνειδήσεις, ιδίως των νεωτέρων.

Μπορεί ανατροπές να μην έχουν γίνει, αλλά όλα αλλάζουν. Προς το παρόν ψαλιδίστηκαν τα φτερά από τις γαλοπούλες στα ρεπορτάζ της ακρίβειας. Δεν τις βρίσκουμε προσγειωμένες, αλλά δεν επιμένουμε στο ανόητο παιχνίδι της ψευδογοητείας με υποτιθέμενα «σκοτεινά αντικείμενα του καταναλωτικού πόθου».
Γιουροβιζιονικά απόβλητα

Οι γιουροβιζιονοπανηγύρεις συμμαζεύονται με την ΕΡΤ να έχει σκοπό να δώσει έμφαση σε τραγούδι και τραγουδιστή. Ακόμη καλύτερα θα ήταν να δώσει έμφαση σε νεανικά συγκροτηματάκια, που τα λατρεύει η πιτσιρικαρία και γεμίζουν τη σκηνή. Κάτι τέτοιο, από μόνο του, θα έδινε και διαφορετικό περιεχόμενο στην τηλεόραση της μεσημεριανάδικης κατινιάς, που έχει συνηθίσει να γεμίζει το πρόγραμμά της ανακυκλώνοντας γιουροβιζιονικά απόβλητα. Μικρές, σταδιακές πλην εμφανείς αλλαγές σε μια εποχή της αμηχανίας, πριν έρθει το καινούργιο, που δεν αναστέλλεται.