Περιοδικά

Μάστορες με μεράκι
, Του Κώστα Ρεσβάνη

Oφείλω χάρη στον συνάδελφο και φίλο μου Λουκά Δημάκα που πριν από πολύ καιρό μού σύστησε ένα από τα περιοδικά που τιμούν τον τόπο τους: Τα «Τζουμερκιώτικα χρονικά» . Κρατώ στα χέρια μου το 10ο τεύχος που εκδίδουν από κοινού η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Άρτας και η δραστήρια Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων. Πολύ σωστά επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας Μ.Γ. Μερακλής στο εισαγωγικό σημείωμα ότι η έκδοση αυτή και η Εταιρεία συνδυάζουν την προσπάθεια «διατήρησης της ζωντανής σχέσης με τον γενέθλιο τόπο και με επιστημονικές δράσεις». Πλούτος θεμάτων και σε αυτό το τεύχος από τα πεδία της λαογραφίας, της τοπικής- και όχι μόνο- ιστορίας, της παράδοσης, των γλωσσικών ιδιωμάτων, των τεχνών, της λογοτεχνίας.

Ο χώρος δεν αρκεί να μνημονεύσω πολλές άξιες εργασίες. Θα σταθώ στο κείμενο (α΄ μέρος) της μελέτης που δημοσιεύει η αρχιτέκτων Ιωάννα Γιαννάκη για την αρχιτεκτονική και την τέχνη των μαστόρων της Ηπείρου. Σημειώνει:

«Στο σύνολό τους τα κτίσματα των μαστόρων είναι έκφραση μιας γηγενούς αρχιτεκτονικής. Το χρώμα της πέτρας και της πλάκας, σε συνδυασμό με την ανθρώπινη κλίμακα και τη σχολαστική τεχνική, κάνουν τα κτίσματα να εναρμονίζονται τόσο καλά στη φύση και στο τοπίο που φαίνονται σαν να έχουν φυτρώσει. Οι όψεις ήταν πάντοτε προσεγμένες, από το πιο φτωχό σπίτι μέχρι το αρχοντικό. Ευθυγραμμισμένες, πελεκημένες, στοιβαρές, σε επαφή με το έδαφος, μεταδίδουν μια αίσθηση σταθερότητας και συνάμα αποπνέουν τη φυσικότητα ενός πετρώδους τοπίου. Δε φαίνονται βαριές, χάρη στη λεπτοδουλειά της λιθοδομής που μοιάζει με κέντημα. (…) Ο πρωτομάστορας ήταν αυτός που, λαβαίνοντας υπόψη το υπάρχον οικόπεδο και τις απαιτήσεις του νοικοκύρη (αριθμός δωματίων, αριθμός ατόμων στην οικογένεια, ανάγκες αποθηκευτικών χώρων, πόσα χρήματα μπορούσε να διαθέσει), θα έκανε το σχέδιο σε χαρτί με μολύβι, μεταλλικό γνώμονα, μεταλλικό μοιρογνωμόνιο και διαβήτη. Αυτό αποκαλύπτει την ακρίβεια με την οποία μεθόδευαν την εργασία τους οι μαστόροι».

Θα προέτρεπα και μη Ηπειρώτες φιλομαθείς να προμηθευτούν αυτό τον τόμο των 220 σελίδων. Θα το χαρούν.

ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ. Τότε που οι διαφωνίες μεταξύ αναγνωρισμένων καλλιτεχνών, λογοτεχνών κ.ά. ήταν συχνά βίαιες αλλά σχεδόν ποτέ χυδαίες: Ο Θανάσης Νιάρχος δημοσιεύει στη «Λέξη» δύο συνεντεύξεις στην εφημερίδα «Μεσημβρινή» και στη συνάδελφο Μαρία Κοτζαμάνη, το 1965. Η πρώτη με τον Γιάννη Τσαρούχη, όπου ο παραδοξολόγος σπουδαίος ζωγράφος απαντά μεταξύ άλλων στην ερώτηση: «Τι ζητάτε από τη λογοτεχνία;». Ιδού: «Η έκφραση της ψυχής, το πάθος, τα σύγχρονα προβλήματα. Μεγάλος συγγραφέας για μένα είναι εκείνος που το μυστικό το δικό μου, το προσωπικό, το ξέρει και το ανακοινώνει. Αυτό είναι που κάνει την τέχνη ιερή. Γι΄ αυτό αγάπησα τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Καβάφη, κι ακόμα τον Σεφέρη ή τον Ελύτη. Όλοι οι άλλοι που κάνουν λογοτεχνία, ας πάνε να διαβάσουν τα επιτεύγματά τους στον λογοτεχνικό σύλλογο της γειτονιάς τους. Εμάς δεν μας ενδιαφέρουν».

Σήκωσε το γάντι ένας επίσης σπουδαίος της ποίησης, ο Τάκης Σινόπουλος, με συνέντευξη πάλι στην ίδια δημοσιογράφο: «Ο Τσαρούχης διαγράφει όλη τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, την οποία τη μισοξέρει, δεν την ξέρει, την ξέρει και δεν την ξέρει, τη βλέπει, τη διαβάζει και δεν τη διαβάζει. Αν μπορούμε να διαγράψουμε τη σύγχρονη λογοτεχνία κρατώντας μόνο τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Καβάφη, τον Παπαδιαμάντη, με το ίδιο μέτρο αδικίας θα μπορούσαμε να διαγράψουμε τον Τσαρούχη και άλλους πολλούς, επειδή υπάρχει ο Γύζης, ο Βολανάκης, ο Λύτρας, ο Παρθένης ή- γιατί όχι;- και ο Θεόφιλος…».

Απολαυστικές συνεντεύξεις που, θυμάμαι, ήταν αφορμές ολονύκτιων συζητήσεων στο τότε «Βυζάντιο»…

Δώρο από το περιοδικό διπλό CD με τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, κατά διδασκαλία Γιάννη Τσαρούχη, το 1977, από ηχογράφηση (κρυφή!) του συλλέκτη Βασίλη Κυριακίδη στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς.

ΛΕΣΒΟΣ. Μεταξύ άλλων στο λεσβιακό περιοδικό «Παλμοί της Βατούσας» απολαμβάνω τις ερμηνείες λέξεων του παλιού Βατουσιανού γλωσσικού ιδιώματος που επιμελείται ο Γιάννης Μανούκας. Πολλές έχουν ρίζα στην τουρκική γλώσσα. Λ.χ., Κουτούτ΄ς: το κούτσουρο. Ο ανεπίδεκτος μάθησης. Από το τουρκικό kutuk, ο κορμός δένδρου. Κουντουρτσμένους (από το κουτουρντίζω): Βρίσκομαι σε ερωτική έξαρση. Από το τουρκικό kudurmak που θα πει λυσσώ!

(Κατά καιρούς δέχομαι παράπονα από εκδότες εντύπων της περιφέρειας διότι, λένε, δεν αναφέρονται τα περιοδικά τους στη στήλη. Όταν ρωτώ αν έστειλαν αντίτυπο στα γραφεία της εφημερίδας, μου απαντούν «όχι»…).

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ
«ΤΖΟΥΜΕΡΚΙΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ»: Νίκος Μπριασούλης, Λεωφ. Καλλιθέας 13, Αμπελόκηποι Θεσσαλονίκης 561 23, τηλ. 2310-739.111. Ιστοσελίδα: www.ilet.gr.

«Η ΛΕΞΗ»: Διον. Αιγινήτου 46, Αθήνα 115 28, τηλ.

210-7222.855.

ΠΑΛΜΟΙ ΤΗΣ ΒΑΤΟΥΣΑΣ: Γρηγ. Σαράφη 11, Νέα Σμύρνη 171 23, τηλ. 210-9351.248.