Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα έθνη

Ένα από τα σημαντικότερα ζητούμενα για τη σημερινή Ευρώπη είναι οι σύγχρονες σημασίες των εννοιών έθνος, πατρίδα και πατριωτισμός.

Δεν είναι καθόλου εύκολη η ανασημασιοδότηση. Η δημιουργία των εθνών κρατών έχει κοστίσει ποταμούς αίματος. Αυτό απέδωσε στις εθνικές ιδέες του 19ου αιώνα ιερότητα, που εμποδίζει τον πατριωτισμό να ανταποκριθεί στις ανάγκες του παρόντος.

# Οι αγώνες που γέννησαν τα ανεξάρτητα έθνη κράτη στηρίχτηκαν σε μια παρομοίωση. Αllons, enfants de la patrie, Εμπρός, τέκνα της πατρίδας, αρχίζει η περίφημη Μασσαλιώτιδα. Οι διαφωτιστές διανοούμενοι στα Βαλκάνια περιγράφουν με υψηλή έξαρση την πατρίδα σαν «μητέρα» αλυσσοδεμένη που τα «παιδιά» της μάχονται να ελευθερώσουν.

# Η παρομοίωση είχε μεγάλη δύναμη για τον υψηλό της στόχο, το ανεξάρτητο έθνος-κράτος. Θα ενισχύσει τον αγώνα για την απελευθέρωση της αλυσσοδεμένης μητέρας που θα ιδρύσει τα ανεξάρτητα έθνη κράτη. Ύστερα θα διαμορφώσει τις «Μεγάλες», όπως η εποχή τις ονόμασε, «Ιδέες» και θα οδηγήσει στους πολέμους για την επέκταση των συνόρων των εθνών κρατών. # Η παρομοίωση των τέκνων της μητέρας πατρίδας, άρα εξ αίματος παιδιών της, είχε υψηλή λειτουργικότητα, άρα μεγάλη πολιτική σημασία για την εποχή της. Σήμερα είναι ανεπίκαιρη, βλαβερή και επικίνδυνη.

# Πολύ σημαντική διάσταση της Ε.Ε. ως συνασπισμού κρατών είναι ότι διαμόρφωσε ένα καινούριο όραμα: να αφήσει οριστικά πίσω στο παρελθόν μια ιστορία γεμάτη αιματηρούς πολέμους για τον έλεγχο με τα όπλα εδαφών και πληθυσμών. Διέγραψε έναν καινούριο δρόμο για την επίλυση των διαφορών ανάμεσα στα κράτη. Τα διαφορετικά ή συγκρουόμενα συμφέροντα γίνονται αντικείμενο διαλόγου και επιλύονται με την ειρηνική διαπάλη, με διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς.

# Τον καινούριο δρόμο τον αποκλείουν οι εθνικές ιδέες της εποχής των επεκτατικών εθνικισμών. Περιέχουν μύθους βαθιά διχαστικούς, την υποτίμηση και ύβρη των «άλλων» εθνών, τα ιερά δίκαια του κάθε έθνους στην αμφισβήτηση των συνόρων των «άλλων», τον αλυτρωτισμό. Οι ιδέες του 19ου αιώνα δεν χωράνε διάλογο, δεν επιτρέπουν διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς. Είναι ιδέες που υποθάλπουν πολέμους. Είναι άρα επικίνδυνες, γι΄ αυτό τελείως ανεπίκαιρες.