Αφεντικά και δούλοι

Στην οδό Ακαδημίας, στο σημείο που διασταυρώνεται με την Ασκληπιού, η νεαρή γυναίκα που περνά αντικανονικά, χωρίς δηλαδή να έχει ανάψει το πράσινο για τους πεζούς, με κατεύθυνση το πεζοδρόμιο της πίσω πλευράς της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ώρα 11 το βράδυ, χωρίς καν να την αγγίξει ένα διερχόμενο μηχανάκι, τα «χάνει» και πέφτει φαρδιά πλατιά στο κατάστρωμα του δρόμου. Συνέρχεται όμως αυτόματα και σηκώνεται σιάζοντας τα ρούχα της, χωρίς ευτυχώς να έχει πάθει τίποτε και χωρίς επιπλέον να αναζητά έναν υπεύθυνο για την πτώση της, αφού γνωρίζει καλά πως αποκλειστικά υπεύθυνη είναι η ίδια. Ο οδηγός ενός διερχόμενου ταξί ακούγεται να λέει ενώ το μηχανάκι έχει απομακρυνθεί, αφού το πιθανότερο είναι ο οδηγός του να μην αντιλήφθηκε καν την πτώση της νεαρής γυναίκας: «Δόξα τω θεώ να λες, Αλβανέ, που δεν σε πήγε μέσα». Πρόφερε τη λέξη «Αλβανέ» ως βρισιά, αφού ο οδηγός της μηχανής φορούσε κράνος και δεν θα μπορούσε να ξέρει κανείς αν ήταν Έλληνας, Ρουμάνος, Πακιστανός ή Αλβανός. Εννοούσε απερίφραστα, δηλαδή, ο οδηγός του ταξί πως θα ήθελε ο οδηγός της μηχανής να ήταν Αλβανός και να είχε τιμωρηθεί χωρίς να έχει φταίξει.

Ή μάλλον η χρησιμοποίηση της εθνικότητας ως βρισιάς περιείχε μια ακόμη σοβαρότερη αντίδραση, που παρουσιάζεται δυστυχώς καθολικευμένη: Πως για ό,τι στραβό και ανάποδο στον τόπο μας, αλλά και στον οποιονδήποτε τόπο, υπεύθυνοι είναι οι Αλβανοί και κατ΄ επέκταση οι αλλοδαποί, έτσι ώστε να εμφανιζόμαστε εμείς ως αγγελούδια μόνο και μόνο γιατί είμαστε ημεδαποί. Αν τώρα θα υπάρχουν χιλιάδες ή εκατοντάδες ή έστω μερικές δεκάδες Αλβανοί που δεν θα διανοούνταν ν΄ αντιδράσουν όπως ο ημεδαπός οδηγός του ταξί, αυτό δεν φαίνεται να βαρύνει ιδιαίτερα, καθώς η χυδαία προκατάληψη παρουσιάζεται καταλυτικότερη σε σχέση με μια στοιχειώδη ευαισθησία ή πνευματικότητα. Όπως επίσης οι οποιεσδήποτε διαφορές δημιουργούνται στους δρόμους, αν «λυθούν» χωρίς άμεσες δυσάρεστες συνέπειες (στην καλύτερη περίπτωση), το συνηθέστερο είναι να ισχυροποιούν τα αισθήματα της εχθρότητας, της επιθετικότητας, της δοξολόγησης του πιο στυγνού ατομικού συμφέροντος. Με όση αποστροφή κι αν του δημιουργεί, μπορεί να καταλάβει κανείς πως σε μια διαφορά που προκύπτει σ΄ έναν δρόμο, δεν είναι η έννοια της φιλαλληλίας, μέσα σ΄ ένα ουσιαστικό πνεύμα παγκοσμιοποίησης, που θα πρυτανεύσει, είναι το πιο κτηνωδώς διεκδικούμενο δίκιο που θα θαυμάσουν.

Αλλά να ακούς τι λέγεται στα ραδιόφωνα, σχετικά με το θέμα της συνύπαρξης παγκοσμίως, με τους αλλοδαπούς και τους μετανάστες, κυρίως από ανθρώπους που καλούνται να εκφράσουν σε εκπομπές, τηλεφωνικά, τη γνώμη τους, αισθάνεσαι πως ακόμα και το αποκαλυπτικότερο θρίλερ ή επιστημονικής φαντασίας μυθιστόρημα δεν θα μπορούσε να περιλάβει τόσο αρρωστημένο αυτοσχεδιασμό και άγνοια πάνω σε θέματα που κυριολεκτικά ζεματάνε. Σύμφωνα με αυτά που ακούγονται, αισθάνεται κανείς πως αν δημιουργούνταν στρατόπεδα συγκέντρωσης ή στήνονταν κρεματόρια για τους αλλοδαπούς και τους μετανάστες, η μικροαστική και η αστική τάξη, παγκοσμίως, θ΄ άφηναν βαθύ αναστεναγμό ανακούφισης. Είναι οι ίδιες αυτές τάξεις που έχουν ως δικαιολογία για τις όποιες παραλείψεις, καθυστερήσεις ή συγκαλυμμένες εγκληματικές τους διαθέσεις, τη φράση: «Για όλα φταίνε οι κρατούντες που μας μεταχειρίζονται ως πιόνια». Ως πιόνια; Έστω ως πιόνια. Πώς γίνεται όμως, οι ίδιες αυτές τάξεις να πιστεύουν πως δεν είναι καθόλου πιόνια, όταν επιλέγουν μάρκες ρούχων και αυτοκινήτων, κολόνιες, τρόπους ψυχαγωγίας, ταξίδια, αντίθετα είναι τελείως ελεύθερες να το κάνουν, ενώ παραμένουν κατευθυνόμενες τη στιγμή που θα ήταν υποχρεωμένες να εκφράσουν μια συμπάθεια, μια συναντίληψη έστω όσον αφορά τον βαθύ ανθρώπινο πόνο;

Όταν λέμε ελεύθερος, θα έπρεπε να εννοούμε πως δεν σημαίνει να αποφασίζω αν το φουλάρι θα είναι Ζάρα ή Αρμάνι, αλλά αντιλαμβάνομαι, στοιχειωδώς, ο έρμος πως δεν χρειάζεται ούτε ένα φύσημα για να είμαι εγώ ο Ρουμάνος, ο Πακιστανός ή ο Αλβανός. Να η σχιζοφρένεια του σημερινού κόσμου: να νιώθουμε αφέντες στα ανώδυνα, τα ευχάριστα και τα προσωπικώς συμφερτικά, ενώ έχουμε αποδεχτεί να εκφραζόμαστε ως «πιόνια» μόλις τα πράγματα σοβαρέψουν και σκουρύνουν. Με τον καθένα, ενώ «έντιμα» και όπως έχει διδαχθεί, να καλλιεργεί τον προσωπικό του κήπο, να καταβαραθρώνει ταυτόχρονα τον κόσμο ολόκληρο. Αν κάτι έχει αλλάξει, είναι πως δεν μας χρειάζονται πια άνθρωποι που ο καθένας να κάνει καλά τη δουλειά του. Αυτό μπορεί να είναι και εις βάρος των άλλων. Μας χρειάζεται μια συνείδηση πως κάνω καλά τη δουλειά μου σημαίνει ότι όποια κι αν είναι αυτή, οι άλλοι παραμένουν μια ανήσυχη και κυρίαρχη προτεραιότητά μου.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».