Μια όρθια συνείδηση

Αν κάτι έχει αλλάξει με τον θάνατο του Κώστα Ταχτσή, αλλά και ελάχιστων ακόμη δημιουργών, είναι πως κανείς πια δεν περιμένει, όταν δημιουργείται ένα μείζον πνευματικό ή κοινωνικό ζήτημα, να μιλήσει ή να παρέμβει οποιοσδήποτε συγγραφέας.

Με τον Κώστα Ταχτσή ήσουνα βέβαιος πως την επομένη ή τη μεθεπομένη ή το πολύ σε πέντε μέρες, με μια επιστολή του στον Τύπο ή με μια συνέντευξή του, θα κατακεραύνωνε το πρόσωπο ή το γεγονός που δεν είχε ενοχλήσει ή προσβάλει μόνον τον ίδιον, αλλά και πλατιά στρώματα ανθρώπων. Και πάντα τολμηρά, αντισυμβατικά, καίρια, χωρίς να χαρίζει κάστανα σε κανέναν, οσοδήποτε ψηλά κι αν βρισκόταν. Αντίθετα όσο πιο ψηλά λογαριαζόταν ένας άνθρωπος κι όσο πιο προβεβλημένο ένα γεγονός τόσο πιο πολύ απαιτούσε παρρησία κι έλλειψη συμβιβασμού, αλλά κι ένα άπλετο φως, που να μην αφήνει αδιευκρίνιστη την ελαχιστότερη σκιά ή υποψία.

Δεν υπάρχει, όμως, καμιά αμφιβολία πως με τον θάνατο του Κώστα Ταχτσή, πάρα πολλοί θα νιώσανε πως μπορούν, επιτέλους, να κοιμηθούνε ήσυχοι. Πρόθεση, όμως, του ίδιου, δεν υπήρξε ποτέ να ταλαιπωρήσει τους άλλους, αλλά να βοηθήσει με την καταγγελία, ακόμη και συγκεκριμένων προσώπων, να μην παρουσιάζεται αμπέλι ξέφραγο η πνευματική και κοινωνική ζωή της χώρας. Είναι προς τιμήν του, ακόμη και μεταθανάτια, για δύο κυρίως λόγους. Χρησιμοποιούσε το κύρος και το εύρος ενός πασίγνωστου συγγραφικού έργου για να θέσει τον εαυτό του και τη φωνή του σε υπηρεσία, προκειμένου να διευθετηθούν τα κακώς κείμενα, χωρίς να αισθάνεται ότι διακινδυνεύει σε οτιδήποτε το έργο αυτό. Αλλά γινόταν θηρίο, αν την ώρα που συγκρουόταν, δεν ήταν η επιχειρηματολογία του που έπειθε αυτή καθεαυτήν και γίνονταν αποδεκτές οι απόψεις του κατά παραχώρηση λόγω τού αποδεδειγμένα ισχυρού συγγραφικού του ταλάντου. Υποληπτόταν πολύ περισσότερο τον άνθρωπο που χρησιμοποιεί ακόμη και τα χέρια του για να λύσει τις «διαφορές» του με τους άλλους (έστω κι αν οι διαφορές αυτές αφορούσαν σε μεγάλα καλλιτεχνικά και κοινωνικά προβλήματα) παρά τον συγγραφέα που φθέγγεται περί παντός επιστητού, καθώς λογάριαζε συχνά την καθαρόαιμη ιδιότητα του τελευταίου ως υπεκφυγή.

Αν διαβάσει κανείς όχι μόνον τα άρθρα, αλλά κυρίως τις επιστολές που έστελνε και δημοσιεύονταν στις εφημερίδες όσον αφορά σε θέματα της γλώσσας, μένει κατάπληκτος με τη δασκαλίστικη αυστηρότητά του σχετικά με το «τυπικόν» της γλώσσας, που την παραβίασή του την θεωρούσε υπόλογη για την κοινωνική και ηθική κατάντια της Ελλάδας. Δεν έχει το ανάλογό του σε κανέναν άλλον Νεοέλληνα, τόσο μοντέρνο και πρωτοποριακό δημιουργό όσον ο ίδιος, οι απόψεις του για τη γλώσσα να ταυτίζονται με κείνες ενός σχολαστικού προηγουμένων αιώνων μελετητή. Όσο όμως τον εξενεύριζε αφόρητα να δέχονται τις καίριες, οπωσδήποτε, παρεμβάσεις του στα δημόσια πράγματα της χώρας λόγω του συγγραφικού του κύρους, άλλο τόσο αγανακτούσε με το να επιφυλάσσονται στα ετοιμοπόλεμα ηθικά του ανακλαστικά λόγω της εκφρασμένης από τον ίδιον, σε όλους τους τόνους και σε όλους τους χώρους, ομοφυλοφιλίας του. Διεκδικούσε με πάθος το δικαίωμα οι απόψεις του για ηθικής, κυρίως, τάξεως ζητήματα να λογαριάζονται ακόμη πιο σοβαρές και αδιάβλητες σε σχέση με συγγραφείς και καλλιτέχνες που η ερωτική τους ορθοδοξία μεγάλωνε την αποδεικτικότητα των θεωρητικών τους επιλογών.

Ότι έκανε έναν αγώνα μοναχικό, κυριολεκτικά με τη σφεντόνα του Δαβίδ, παρά τον θόρυβο και τη δημοσιότητα που ξεσήκωνε κάθε του εκδήλωση, θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς πρόσφατα ακόμη. Σε ένα βιογραφικό που γράφηκε μετά τον θάνατό του, διαβάζουμε πως μέσα στη χούντα πρωτοστάτησε στη σύνθεση της ιστορικής, λόγω του αντιστασιακού πνεύματός της, έκδοσης των «Δεκαοκτώ κειμένων». Για να αποκλειστεί, τελικά, ως συνεργάτης τους από συμμετέχοντες ορθόδοξους ερωτικά και «προοδευτικούς» συγγραφείς λόγω της ομοφυλοφιλίας του.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».