«Ζούμε σε ένα σκουληκιασμένο κεράσι»

ΠΥΡΟΒΟΛΕΙ ΠΑΤΡΙΔΑ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ,
ΙΔΙΩΣ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. ΠΥΡΟΒΟΛΕΙ ΚΑΙ
ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ, ΩΣ ΑΝΕΝΤΑΧΤΗ,
ΨΗΦΙΖΕΙ. Η ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ,
ΣΤΟ «Ο ΧΡΟΝΟΣ
ΠΑΛΙ», ΞΕΓΥΜΝΩΝΕΙ ΤΟΝ ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΟ
ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ
Λέμε ότι για έναν συγγραφέα, τον τελευταίο λόγο έχουν πάντα τα κείμενα που (υπ)έγραψε. Αυτά θα μείνουν, αν μείνουν, στην αιωνιότητα. Οι βιογραφίες που γράφουν άλλοι για τους συγγραφείς, αν είναι καλές, είναι ευπρόσδεκτες, κυρίως γιατί τοποθετούν το έργο στο πλαίσιο μιας εποχής, μιας ιδιοσυγκρασίας και μιας εξατομικευμένης ζωής. Τις περισσότερες φορές δεν αποφεύγουν, βέβαια, το γαργαλιστικού χαρακτήρα άχρηστο κουτσομπολιό. Και δεν έχουν τον παλμό της γραφής του ίδιου του συγγραφέα.

Η αυτοβιογραφία διαφέρει, γιατί σε τελική ανάλυση μπορεί να ενταχθεί στο corpus του έργου του. Η «Κουζίνα του συγγραφέα», πάλι, η πετυ χημένη σειρά του Μισέλ Φάις στις Εκδόσεις Πατάκη, είναι μια πονηρή παραλλαγή της αυτοβιογραφίας. Φαινομενικά έχει ως θέμα τα μέσα της συγγραφής: τα μαγειρικά σκεύη, τα υλικά, τους τσελεμεντέδες της προσωπικής βιβλιοθήκης. Πρακτικά, αφήνει στον ίδιο τον συγγραφέα να αποφασίσει αν θα γράψει αυτοβιογραφία ή όχι, να αποφασίσει δηλαδή αν ο συγγραφέας και το έργο του ταυτίζονται. Η Σώτη Τριανταφύλλου χώρισε το βιβλίο στη μέση: στο πρώτο μισό μιλάει κυρίως για τον μάγειρα, με διάχυτα, όμως, παντού τα υλικά που χρησιμοποιεί στην κουζίνα, ενώ στο δεύτερο μπαίνει στο ψητό: δίνει τις συνταγές, προτείνει προπονητικές μεθόδους (με τη μορφή λογοτεχνικών ασκήσεων ύφους), δίνει όμως και εδώ διάχυτα στοιχεία από τα υλικά της ζωής της.

Το τελικό αποτέλεσμα θα διχάσει: πρόκειται για κρέας αρκετά σκληρό για να το καταπιείς αμάσητο, αλλά με πολύ δυνατή γεύση. Εντυπωσιακές, σχεδόν σοκαριστικές, οι επιθέσεις στην ίδια της την οικογένεια: κυρίως τον γιατρό, κομμουνιστή, αυστηρών ηθών, πατέρα, αν και δεν τη γλιτώνουν ούτε η μητέρα ούτε ο αδελφός. Είναι από τα θέματα που επανέρχονται συνεχώς στο βιβλίο, όπως και δύο τρία ακόμα: η Αριστερά, η εκπαίδευση (στο Αρσάκειο και στη Φυσικομαθηματική), ο Ραμπά: Αλγερίνος βερβέρικης καταγωγής, με τον οποίο υπήρξε τριετής ερωτικός δεσμός. Αν και ταυτόχρονα δηλώνεται ότι μεταξύ τους ο έρωτας δεν υπήρξε βαθύς.

Με μουσικές
Το φόντο το αποτελούν: ταξίδια (πολλά στις ΗΠΑ), μουσικές (κυρίως αμερικανικό και βρετανικό ροκ, από Πινκ Φλόιντ μέχρι Σπρίγκστιν και από Μπιτλς μέχρι Φλίντγουντ Μακ), Φόρμουλα 1, βιβλία. Δεκάδες, ίσως εκατοντάδες βιβλία παρελαύνουν από τις σελίδες της Σώτης Τριανταφύλλου: από γαλλική λογοτεχνία του 20ού μέχρι βρετανική του 17ου αιώνα. Το αγγλοσαξονικό κομμάτι επικρατεί και πάλι («άλλο Μολιέρος, άλλο Σαίξπηρ»), ενώ η ελληνική λογοτεχνία υπάρχει, μάλλον όμως σε τρίτο πλάνο. Η Σώτη Τριανταφύλλου ήταν άλλωστε δίγλωσση, ενώ και τα γαλλικά της τα έμαθε νωρίς.

Δηλωμένη άθεη (μαθήτρια ήδη έλεγε: «Δεν υπάρχει Θεός και αν υπάρχει, είναι ο Έλτον Τζον»!), η Σώτη Τριανταφύλλου δεν είχε τίποτε άλλο κοινό με το κομμουνιστικό περιβάλλον της ευρύτερης οικογένειας στην οποία μεγάλωσε. «Δεν γνωρίζω πατρίδα», λέει- ουσιώδης διαφορά με το ΚΚΕ, ενώ θεωρεί την Οκτωβριανή Επανάσταση «μια αποκοτιά, μια κουτουράδα που, όπως αναμενόταν, στράβωσε» και συνιστά ως ανάγνωσμα γι΄ αυτά τα θέματα τον Αλέξανδρο Κερένσκι με τον οποίο «ο Λένιν όφειλε να συνεργαστεί».

Αλλά ούτε και στους άλλους αριστερούς χαρίζεται. Κι ενώ ψήφιζε πάντα μικρά κόμματα της δημοκρατικής Αριστεράς, δηλώνει πιο κοντά στον ατομικισμό του Κίκεργκαρντ παρά στις μεγάλες συλλογικότητες. Οι τροτσκιστές, λ.χ., «ήταν σημαδεμένοι από τη μνήμη του θύματος· δεν τους είχε δοθεί η ευκαιρία να επιδείξουν το στρατιωτικό τους πνεύμα, το πόσο λίγο διέφεραν από τους λενινιστές». Αλλά και οι αναρχικοί, τελικά ήταν απλώς Έλληνες:

«Τα πάρτι ιδίως των αναρχικών κατέληγαν σε γλεντοκόπια με ανατολίτικα τσιφτετέλια, χορούς της κοιλιάς και ερωτικές ιστορίες που, με τη σειρά τους, κατέληγαν στον αρραβώνα και στον γάμο. (…) Το ελληνικό φοιτητικό κίνημα μετά το ΄74 ήταν συμμόρφωση: η οριστική προσχώρηση στον πουριτανισμό». Τον καιρό των σπουδών της, η Τριανταφύλλου έβλεπε την Ελλάδα σαν «ένα νεκροταφείο ιδεών, ένα σκουληκιασμένο κεράσι».