Επιφυλλίδα

Οι ιδέες στο τραπέζι ή στο απόσπασμα
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Γνωστή πολιτικός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, σε ραδιοφωνικό δελτίο ειδήσεων, το μεσημέρι της περασμένης Τρίτης, επαναλάμβανε διαρκώς «Θα πέσουν νέες ιδέες στο τραπέζι, θα πέσουν νέες προτάσεις στο τραπέζι» (όσον αφορά την εκλογή προέδρου για το ομώνυμο κόμμα), ενώ από καιρού εις καιρόν, πρόσθετε: «Εκείνο που προέχει είναι η ψυχική ενότητα του κόμματος». Όσον αφορά στην τελευταία αποστροφή, θα μπορούσε κανείς να σαρκάσει, ή να καγχάσει, αφού οι έννοιες «ψυχική ενότητα» και «κόμμα» (για το οποιοδήποτε κι αν πρόκειται) είναι ασυμβίβαστες εντελώς. Όταν η ψυχική ενότητα μπορεί ν΄ αμφισβητηθεί ακόμη και σε ολιγομελείς ομάδες, σ΄ ένα κόμμα, που έχει μάλιστα υπάρξει ως κυβέρνηση, μόνον ως αστείο μπορεί να εκληφθεί η επίκλησή της.

Δεν υπάρχει τίποτε αποτρεπτικότερο, ή καταστροφικότερο, προκειμένου να υπάρξει μια στοιχειώδης πολιτική χειραφέτηση από το να διατηρούμε ως προθήκη το εξιδανικευτικό σχήμα της «ψυχικής ενότητας», ενώ στα παρασκήνια δουλεύουμε με τις πρακτικές της αλληλοεξόντωσης. Πολύ περισσότερο όταν συνομολογείται ανάμεσα σε αρχηγούς και οπαδούς, χωρίς σφραγίδες και υπογραφές, αλλά απροκάλυπτα, ότι ο όρος «ψυχική ενότητα» υπάρχει για να τον μετερχόμαστε, ενώ το αλληλοκάρφωμα αποτελεί την καθιερωμένη, «νόμιμη» μέθοδο. Η διάσταση αυτή, που η επίσημη εκφορά της την εμφανίζει ως κάτι φυσιολογικό, μπορεί να οδηγήσει σε μια κοινωνική σχιζοφρένεια (αν δεν συμβαίνει ήδη), που μεταβάλλει τη γλώσσα σε γλοιώδη, κινούμενη άμμο. Το να δίνεις στις λέξεις οποιοδήποτε περιεχόμενο σε βολεύει, ενώ το «σύνθημα» για την τακτική αυτή το σφυρίζει ένας πολιτικός, δεν γνωρίζει το αποκορύφωμά του απλά σε μια γλωσσική ακαριαία μάλιστα και χωρίς, φαινομενικά, ορατές επιπτώσεις, συνεχή και ακατάπαυστη, υποκατάσταση του ανήθικου ως ηθικού, του συμφέροντος ως ιδεολογικής αδιαλλαξίας, του αλληλομαχαιρώματος ως ψυχικής ενότητας. Όταν στην κοινωνική τους συνεκφορά οι λέξεις χρησιμοποιούνται για να εμφανίζουν ως κάτι αμελητέο, αβυσσαλέα ηθικά χάσματα, παραλείψεις και απάτες, οι ανθρώπινες σχέσεις υποβιβάζονται σε μια καταναγκαστική συνθήκη. Ο ένας μπορεί να κοροϊδεύει τον άλλον, χωρίς, ταυτόχρονα, να γίνονται και οι δυο ανυπόληπτοι, καταγέλαστοι. Με αποτέλεσμα ο αποδεδειγμένα ανέντιμος και ύποπτος να «εκτελωνίζεται» κοινωνικά με τον ίδιον ακριβώς τρόπο που συμβαίνει με τον έντιμο και των υπεράνω πάσης υποψίας.

Όσον αφορά τώρα τις «νέες ιδέες και τις νέες προτάσεις που θα πέσουν στο τραπέζι», θα έπρεπε να γνωρίζει η συγκεκριμένη πολιτικός, αλλά και ο καθένας, πως οι ιδέες «δεν πέφτουν στο τραπέζι», αλλά εκφράζονται, διατυπώνονται, συζητιούνται.

Θ΄ αντιταχθεί πως η έκφραση αυτή, συνιστά πια έναν κοινό τόπο ώστε δεν χρειάζεται να τον χρεώσεις αποκλειστικά στην πολιτικό που, έστω, κατά κόρον, τον επαναλάμβανε. Λίγο προσεκτικότεροι, θα συνειδητοποιούσαμε πως οι μεγαλύτερες καταστροφές στη γλώσσα (άρα στην ίδια τη ζωή) οφείλονται στους «κοινούς τόπους» που αβασάνιστα επαναλαμβάνονται, πολύ περισσότερο όταν προσπαθούν να περιβάλλουν με μιαν αχλύ μυστηρίου ενέργειες καθημερινές, υπολογισμένες, χωρίς καμιάν έξαρση, όπως ακριβώς είναι η εκλογή ενός προέδρου σε ένα οποιοδήποτε κόμμα. Διαφορετικά θα φτάσουμε σε μια «ρινοκερίτιδα», ν΄ ακούμε χωρίς να καγχάζουμε ή να νιώθουμε γελοίοι, αυτό που ακούστηκε σ΄ ένα άλλο δελτίο ειδήσεων πως «Ο (τάδε) υπουργός μόλις εγκατέλειψε το Μέγαρο Μαξίμου, χωρίς να προβεί σε καμιά δήλωση, ενώ ένας άλλος υπουργός που παρέμενε μέσα στο Μέγαρο Μαξίμου πιθανολογείται να εξέλθει σε δέκα λεπτά». «Σιγά τα ωά». Αν για μια εντελώς προγραμματισμένη ή και απρογραμμάτιστη, μέσα στην πιο ανιαρή, για τον ίδιο, σύμφραση, μετακίνηση υπουργού, διατηρούμε την έξαψη που μόνον η άνοδος του Χριστού στον Γολγοθά, ή έστω η συμπαρουσία του Γάλλου συγγραφέα Αντρέ Ζιντ με τον Ιωσήφ Στάλιν, θα έπρεπε να μας προκαλεί, σημαίνει πως δεν είναι καν η λύσσα για ενημέρωση που μας αφιονίζει.

Σημαίνει πως η τεράστια και ανεξαγόραστη προίκα της τέχνης και της Ιστορίας που είναι το «μυστήριο», μπορεί να μεθοδεύεται ως πολιτική πρακτική μεταβάλλοντας σε περιούσια πρόσωπα τυχαία και αδιάφορα. Πρόσωπα που θα το θεωρούσε κανείς προσβολή του να τα συναναστραφεί στον καθημερινό του χώρο, αν δεν τα περιέβαλε η όση μίζερη και κακώς εννοούμενη «επωνυμία» τα περιβάλλει.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».