Ρεσιτάλ χωρίςατμόσφαιρα

Ο Βασίλης Νικολαΐδης είναι ένας αφοσιωμένος θαυμαστής της μουσικής του Μάνου Χατζιδάκι
Έχει με ευλάβεια επιμεληθεί μουσικούς δίσκους με τις θεατρικές του έξοχες και αξέχαστες συνθέσεις και τα τραγούδια του και έχει συγκροτήσει ραδιοφωνικές εκπομπές με τις χατζιδακικές μελωδίες. Από την άλλη, είναι ένας σεμνός, προσεκτικός και σεβαστικός στα κείμενα σκηνοθέτης και έχει πετύχει κυρίως σε παραστάσεις με μουσική έντονη παρουσία. Ρέπει δηλαδή προς τα μεικτά θεάματα και συχνά κατορθώνει να τα ισορροπήσει.

Τώρα ως διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και θέλοντας να τιμήσει την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Κάρολου Κουν αλλά και τον Μάνο Χατζιδάκι ως συνεργάτη αιχμής του «Θεάτρου Τέχνης» σε πληθώρα παραστάσεων πρότεινε στην Κάτια Γέρου, εκλεκτή μαθήτρια και για χρόνια πρωταγωνίστρια του «Θεάτρου Τέχνης», να αναλάβει την ευθύνη να θυμίσει μερικές κορυφαίες ηρωίδες από σημαντικές παραστάσεις του Κουν που είχε προικίσει με μουσική και τραγούδια του ο Χατζιδάκις.

Η ιδέα ως σύλληψη ήταν θαυμάσια. Η υλοποίησή της ανετέθη στην έμπειρη Αγαθή Δημητρούκα, που επέλεξε μερικές μονολογικές και άλλες σκηνές από διάσημα έργα για τα οποία ευδόκησε ο Κουν και έγραψε μουσική ο Χατζιδάκις συνθέτοντας ένα σπονδυλωτό έργο.

Εδώ να μου επιτραπεί μια μεθοδολογική παρέμβαση. Ένα κολάζ, μια σπονδυλωτή παράσταση, όπου συντίθεται από διαφορετικά έργα, διαφορετικών στυλ, ψυχολογίας, ύφους και ιδεολογίας ακόμη και του ίδιου συγγραφέα (π.χ. μονόλογοι του Σοφοκλή, του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ κ.λπ.)

για να έχουν νόημα κυρίως για το κοινό που αγνοεί συχνά μερικά ή όλα από τα έργα και μάλιστα με αποσπασματική μορφή. Για να επιτύχει ένα κολάζ έργων ακόμη και με μεγάλες χρονικές αποστάσεις μεταξύ τους πρέπει να δομείται με δηλωμένο και εμφανές σκεπτικό. Με άξονα: ιδεολογικό, χαρακτηρολογικό, κοινωνικό κ.λπ. Η αγάπη του Νικολαΐδη και της Δημητρούκα για τον Χατζιδάκι έγινε αυτός ο άξονας. Ό,τι κλήθηκε να αποδώσει στη σκηνή η Κάτια Γέρου ήταν έργα στα οποία είχε γράψει μουσική και τραγούδια ο μεγάλος συνθέτης. Τα έργα όμως και οι μονόλογοι που επελέγησαν δεν είχαν, όπως ήταν λογικό, κοινό άξονα και εμφανή εσωτερική «λογική». Και αν ακόμη με το ζόρι μπορεί να βρει κανείς σημεία επαφής ανάμεσα στην Μπλανς Ντιμπουά του «Λεωφορείον ο πόθος», στη Λόρα του «Γυάλινου κόσμου» και στην Αλεξάνδρα Ντε Λάγκο του «Γλυκού πουλιού της νιότης», δεν υπάρχει καμιά ούτε ιδεολογική ούτε χαρακτηρολογική συγγένεια των παραπάνω με την «Αντιγόνη» του Ανούιγ, τη Νύφη του «Ματωμένου γάμου» και την Γκρούσα Βανατζέ του «Κύκλου με την κιμωλία» του Μπρεχτ. Εξάλλου, δεν υπάρχει καμία συγγένεια σε δύο έργα του ίδιου συγγραφέα, του Ανούιγ- την «Αντιγόνη» και την «Ευρυδίκη».

Για δύο μάλιστα έργα του Τεν. Ουίλιαμς η παράσταση είχε μόνο τη μουσική του Χατζιδάκι, ενώ αν είχαν αφαιρεθεί τα αλλότρια θα μπορούσαν να συγκροτήσουν τουλάχιστον μια σύνθεση Τεν. Ουίλιαμς: «Το τριαντάφυλλο στο στήθος» και το «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι». Κι αν υποθέσω πως η Σεραφίνα του «Τριαντάφυλλου» ήταν έξω από την ιδιοσυγκρασία της Γέρου, η ηρωίδα του «Ξαφνικά» είναι στα υποκριτικά της γράδα.

Δεν μπορώ πάλι να γνωρίζω αν τα έργα που εν τέλει επέλεξε να συμπεριλάβει στο σύνθεμα η Αγαθή Δημητρούκα ήταν δική της επιλογή ή επιθυμία της Κάτιας Γέρου φιλοδοξώντας να δοκιμαστεί σε έργα του ρεπερτορίου του «Θεάτρου Τέχνης» πριν εκείνη πιθανόν γεννηθεί και τα οποία πάλι πιθανόν διδάχτηκε ως μαθήτρια της Δραματικής Σχολής του «Θεάτρου Τέχνης», σε παραστάσεις του Κουν που δόξασαν η Μελίνα Μερκούρη, η Έλλη Λαμπέτη, η Μάγια Λυμπεροπούλου, η Αναστασία Πανταζοπούλου. Θεμιτή άλλωστε επιθυμία. Έτσι όμως όπως εκτελέστηκε θύμιζε τη μηχανιστική σύνθεση ανάγκης εξετάσεως πτυχιακών δραματικής σχολής ενώπιον επιτροπής.

Αντιλαμβάνομαι πως πρυτάνευσε η άποψη να δοθεί η ευκαιρία στην ηθοποιό να αναδείξει διαφορετικές τεχνικές σε τελείως διαφορετικά είδη γραφής αλλά και ψυχολογίας ρόλων, από τον συναισθηματισμό της ποιητικής ηθογραφίας του Ουίλιαμς, στην καρτεσιανή λογική του Ανούιγ, στον ισπανικό θεατρικό υπερρεαλισμό του Λόρκα και στην επική διαλεκτική του Μπρεχτ.

Αυτό όμως στην παράσταση του Νικολαΐδη δημιούργησε τη σύγχυση. Το πέρασμα από το ένα έργο στο άλλο, από την Μπλανς στην Αντιγόνη, από τη Νύφη στην Αλεξάνδρα και από την Ευρυδίκη στην Γκρούσα, όταν ακόμη και το ενημερωμένο κοινό (ποιας τάχα ηλικίας;), αφού η Αντιγόνη και η Ευρυδίκη τουλάχιστον έχουν τριάντα και πάνω χρόνια να παιχτούν, δεν μπορούσε να αντιληφθεί γιατί επελέγη αυτό το απόσπασμα και ποια σχέση, εκτός από τη δοκιμασία της ηθοποιού να κάνει άλματα χωρίς λόγο, είχαν μεταξύ τους.


Χωρίς αυτοματισμούς

Η Γέρου είναι μια σπουδαία τεχνίτρα και η φωνή της έχει ωριμάσει τείνοντας σε μια χροιά κοντράλτα, αλλά πάντα, παρ΄ όλη τη σχολή στην οποία μαθήτευσε, χωρίς έντονη συναισθηματική βάση, χωρίς αυτό που ονομάζεται «εσωτερική τεχνική», δηλαδή αυτοματισμοί στις μεταβάσεις από το ένα συναίσθημα στο άλλο. Εκεί χώλαινε η ερμηνεία της και καθιστούσε αρνητική την εντύπωση τουλάχιστον σε εκείνους από τους θεατές της που είχαν γνωρίσει τις ερμηνείες των παλαιών μεγάλων πρωταγωνιστριών στον ίδιο ακριβώς χώρο.


Ο Κουν απεχθανόταν τα ρεσιτάλ

Η παρουσία ενός πιανίστα στη σκηνή που έπαιζε και ακορντεόν, του Σπύρου Παπαθεοδώρου ήταν μια ενδιαφέρουσα θεατρική συνύπαρξη, συνέδεσε με μουσική Χατζιδάκι τα αποσπάσματα, ενώ η Γέρου τραγούδησε μερικά από τα αξέχαστα τραγούδια του.

Η Κάτια Γέρου δεν είναι τραγουδίστρια αλλά θέλησε να αποδώσει ως τραγουδίστρια τα θεατρικότατα κομμάτια του Μάνου. Λάθος. Αντί να τα αντιμετωπίσει ως συνέχεια και βάθος των ρόλων, έβαλε τα δυνατά της με έντονο μόχθο στην άρθρωση να τα αποδώσει, με αποτέλεσμα να σφίγγεται ως μη όφειλε.

Το νεανικότερο κοινό πιθανόν να εντυπωσιάστηκε με το «άθλημα». Εξέλαβε σαφώς το εγχείρημα ως ρεσιτάλ, ως άσκηση δεξιοτεχνίας. Ο τιμώμενος όμως Κουν απεχθανόταν τα ρεσιτάλ και τις επιδείξεις τεχνικής. Ακόμη κι όταν ο μέγας Διαμαντόπουλος έκανε κάτι ανάλογο με μονολόγους Πιραντέλο, Τσέχωφ, Καμπανέλλη, λόγω της εσωτερικής ενότητας των έργων πρότεινε μια υποκριτική ατμόσφαιρας, όρου αποκλειστικά του υποκριτικού ύφους του «Θεάτρου Τέχνης». Ύφος στο οποίο συντελούσε η ιδιοφυής μουσική του Χατζιδάκι.