«Ο Εμφύλιος δεν νοείται χωρίς την αντι-ΕΑΜική βία της Δεξιάς»

Ως «μάλλον δογματική ταξινομία» θεωρεί ο ιστορικός Βασίλης Παναγιωτόπουλος, ομότιμος διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, την άποψη ενός Εμφυλίου που «ξεκινάει το 1943 και να ολοκληρώνεται το 1949 (Στ. Καλύβας και άλλοι)». Παραμένει στην ταξινομία των μεγάλων πολιτικών τομών: «αντίσταση, εθνική απελευθέρωση (φθινόπωρο ΄44), Δεκεμβριανά (1944), ένοπλη αντι-ΕΑΜική βία της Δεξιάς (1945-1946), ένοπλη λαϊκή άμυνα κατά της αντι-ΕΑΜικής βίας που υιοθετείται από το ΚΚΕ και ολοκληρώνεται με τη μορφή του Εμφυλίου Πολέμου (1947-1949)». Ταυτόχρονα αποδέχεται «την τομή του 1943 (πρόταση Καλύβα) ως απαρχή εμφυλιοπολεμικών ενεργειών», και μιλάει για «μια εκδοχή ριζοσπαστισμού που έχει αποσιωπηθεί, ή υποτιμηθεί, από την μεταγενέστερη αναγνώριση της αντίστασης ως «εθνικής». Αντίθετα, λέει, «ο Εμφύλιος της περιόδου 1947-1949 δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την αντι-ΕΑΜική βία της Δεξιάς (1945-1946) η οποία δημιουργεί το εκρηκτικό υπόβαθρο της κατοπινής αναμέτρησης».

Σε αυτό το πνεύμα προτείνει μια «αναθεώρηση της αναθεώρησης»: «Φαίνεται ότι ο πραγματικός Εμφύλιος ξεκινάει μέσα στην ΕΑΜική Αντίσταση και φθάνει ως την Απελευθέρωση ή, έστω, ώς τη Συμφωνία της Βάρκιζας, αλλά αυτό που χτίζεται πάνω στη δεξιά τρομοκρατία της περιόδου 1945-1946, χωρίς να πάψει να έχει τα κλασικά κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά ενός Εμφυλίου Πολέμου, έχει καθαρά πια τα σημάδια της κομμουνιστικής υιοθέτησης των κατατρεγμένων που εξελίσσεται σε εξέγερση όπως αυτή διδασκόταν στις σχολές της Μόσχας στον Μεσοπόλεμο, όταν φοιτούσε εκεί ο ανανεωμένος τώρα αρχηγός του ΚΚΕ, Ν. Ζαχαριάδης. Η ιδεολογική και τεχνική προετοιμασία και η καθήλωσή του σε επαναστατικά πρότυπα του Μεσοπολέμου, αφού η δικτατορία του Μεταξά και το Νταχάου του στέρησαν τη δυνατότητα συμμετοχής στην κοινωνική αλλαγή, στην κοσμογονία καλύτερα, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν πρέπει να ήταν άσχετες με τις επιλογές του σε κρίσιμα στρατηγικά σημεία της πορείας του κομμουνιστικού κινήματος στην Ελλάδα. ΕΑΜική αντίσταση λοιπόν απόντος, Εμφύλιος Πόλεμος παρόντος, και υπό την ηγεσία μάλιστα του Νίκου Ζαχαριάδη.

«Ταξική επανάσταση»
»Θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς, με όσες επιφυλάξεις απαιτούνται σε παρόμοιες περιπτώσεις, ότι από κοινωνική άποψη έχουμε περισσότερο “Εμφύλιο Πόλεμο” στη διάρκεια της ΕΑΜικής Αντίστασης, παρά σε αυτό που αργότερα, μέσα σε άλλες πολιτικές συμβατικότητες και συμβιβασμούς, ονομάστηκε Εμφύλιος Πόλεμος. Άλλωστε, σε συνθήκες ενός παγκόσμιου αντιναζιστικού κινήματος που νομιμοποιούσε και ενίοτε προκαλούσε τον λαϊκό ριζοσπαστισμό, η ΕΑΜική Αντίσταση ήταν περισσότερο εκτεθειμένη σε βολονταριστικές ακρότητες από ό,τι η δομημένη επανάσταση του 1947-1949 που την καθοδηγούσε το ίδιο το κόμμα με επικεφαλής τον ηγέτη του και το σύνολο των στελεχών του. Στα χρόνια 1947-1949 διεξάγεται μια “ταξική επανάσταση” την οποία εκαλείτο να φέρει εις πέρας ένας “τακτικά” οργανωμένος στρατός (Δ.Σ.) που πολεμούσε εναντίον ενός άλλου στρατού (Ε.Σ.), ισοτίμως, τουλάχιστον στις φαντασιώσεις του μεγάλου αρχηγού. Από κάποια άποψη, ίσως ο Εμφύλιος 1947-1949 είναι πολύ λιγότερο “Εμφύλιος” απ΄ ό,τι τον αποκαλούμε».