Μιας πεντάρας όπερα

Πριν από λίγα μόλις χρόνια ο Θέμης Μουμουλίδης είχε ανεβάσει μια άκρως ενδιαφέρουσα και σχετικά «μπρεχτική» παράσταση της «Όπερας της πεντάρας» του Μπρεχτ
Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το δικαίωμα ενός σκηνοθέτη να επανέλθει και να ξαναπροσεγγίσει με νέα ματιά και άλλο φωτισμό ένα κλασικό ή ένα νεοκλασικό κείμενο. Αρκεί βέβαια να μην αλλοιώνεται ο Νους του κειμένου και το ιδεολογικό και αισθητικό αίτημα του συγγραφέα. Είναι λογικό ο Θ. Μουμουλίδης να μην ήθελε να επαναλάβει με καρμπόν την παλιά του παράσταση. Δεν θα είχε ούτε νόημα αλλά ούτε και καλλιτεχνικό ήθος, δεδομένου πως μια παράσταση, ανεξάρτητα από την κυριαρχούσα ερμηνευτική γραμμή, τροφοδοτείται και από τις ιδιαίτερες ικανότητες των ηθοποιών της διανομής. Άλλους χειρισμούς χρειάζεσαι για να εντάξεις σε μια τέτοια γραμμή τον Γιάννη Μπέζο κι άλλους τον Στέλιο Μάινα, δύο ηθοποιούς άλλης, διαφορετικής θερμοκρασίας, ευαισθησίας και υποκριτικού στυλ.

Συχνά μάλιστα η επιλογή των συντελεστών μιας παράστασης οδηγεί και καθορίζει και την αισθητική γραμμή της παράστασης. Όταν μάλιστα αποφασίζεις με γνώμονα η παράσταση να περιοδεύσει και να φιλοξενηθεί και στις ανοίκειες συνθήκες της ανύπαρκτης επαρχιακής θεατρικής υποδομής, προσαρμόζεις το όλον σε μια λογική θερινής διασκέδασης και αισθητικής χαλάρωσης.

Αυτή την οδό επέλεξε ο Μουμουλίδης επαναπροσεγγίζοντας το μουσικό έργο των ΜπρεχτΒάιλ. Μια πιο ελαφρά αισθητική χωρίς να πειραχτεί η ουσία της κεντρικής ιδέας ίσως είναι ανεκτή. Αλλά στην παράσταση του καλοκαιριού περίσσεψε ο διασκευαστικός και διασκεδαστικός οίστρος χωρίς καμιά μέριμνα να διασωθεί η άγρια σάτιρα του Μπρεχτ στο καπιταλιστικό σύστημα. Και είναι να απορεί κανείς γιατί αυτό το ιδεολογικό ρετούς, όταν η παρούσα άγρια καπιταλιστική κρίση θα δημιουργούσε μια ευπρόσδεκτη ευφορία στα λαϊκά και άγρια επίσης ταλανιζόμενα οικονομικά και θεσμικά από φαινόμενα ανάλογα με τα κοινωνικά αδιέξοδα της εποχής που γράφτηκε το έργο του Μπρεχτ, εκκινώντας από την «Όπερα του ζητιάνου» του Άγγλου συγγραφέα Γκαΐυ δύο αιώνες πριν. Η διαφορά είναι πως ο Άγγλος συγγραφέας κατέγραφε με ρομαντικό πυρετό και ρομαντικό θυμό τις «Αυλές των Θαυμάτων», τους λούμπεν προλετάριους των μεγαλουπόλεων, ενώ ο Μπρεχτ ερμηνεύοντας θεατρικά με μαρξιστικά εργαλεία τα φαινόμενα μιλούσε με αλληγορία, αλλά σαφώς για τη μετάβαση από την προαστική στην αστική κοινωνία, την ιδεολογία του κέρδους, την εκμετάλλευση του ανθρώπινου κεφαλαίου, τη συσσώρευση του χρήματος, το χρηματοπιστωτικό σύστημα ως στρατηγική νόμιμης κλοπής, την τραπεζική «πίστη» ως ιστορική απάτη κ.λπ.

Ο Μουμουλίδης είχε αποφασίσει να κάνει μια χαλαρή αφήγηση με άξονα τον γραφικό και λίγο σκαμπρόζικο κόσμο του περιθωρίου, μια κωμωδία ηθών κάπου ανάμεσα στο μιούζικαλ «Σικάγο»- με τους γραφικούς γκάνγκστερ και τις μοιραίες γυναίκες – τη φάρσα με μαφιόζους τού «Οι άντρες προτιμούν τις ξανθές» και το «Καμπαρέ». Εύλογη απορία, γιατί δεν αποφάσιζε να ασχοληθεί με αυτά τα αυθεντικά μουσικά θεατρικά είδη;

Το ότι ο σκοπός του ήταν να χρησιμοποιήσει τη δημοφιλία του Μπρεχτ ως δόλωμα, αλλά να τον αλαφρώσει από τα ιδεολογικά του αιτήματα, φάνηκε από το γεγονός ότι και διασκεύασε το έργο και προσέθεσε τραγούδια, δημοφιλή διεθνώς, από άλλα έργα του Μπρεχτ και του Βάιλ.

Έτσι ενώ το έργο στην εποχή του ενόχλησε το κατεστημένο με τη μορφή που παρουσιάστηκε, το καλοκαίρι θα μπορούσε να επιχορηγηθεί από τον Ροκφέλερ, τους Ρότσιλδ και τον όμιλο Κρουπ ή τον Αμπράμοβιτς. Βέβαια ο Θέμης Μουμουλίδης θα μπορούσε σε όσα ισχυρίζομαι να επικαλεστεί τον λόγο του Μπρεχτ προς τον διαπορούντα Πισκάτορ «πως ενώ εμείς ανεβάζουμε έργα που σκοπό έχουν να ανατρέψουν τον καπιταλισμό, στις πρώτες σειρές του θεάτρου κάθονται κοιλαράδες μεγαλοαστοί». «Έρβιν», είπε ο Μπρεχτ, «μην ξεχνάς πως έχουμε ταμείο, πουλάμε θέαμα και αγοράζει όποιος τα έχει».

Όπως και να έχει το πράγμα, ο Μουμουλίδης εντός μικρού χρονικού διαστήματος κατόρθωσε να κάνει μια τελείως διαφορετική παράσταση με πρόσχημα και όχημα ευκαιρίας την «Όπερα της πεντάρας». Πούλησε Μπρεχτ και παρουσίασε στο κοινό «Σικάγο» και «Μάγκες και κούκλες».

Αλλά το είδος αυτό, όπως και το μπρεχτικό, τα γνωρίζει καλά και ξέρει να μοντάρει μια παράσταση με ροή, γούστο και ευπρέπεια. Άπιστη στον συγγραφέα, αλλά πειστική στον ανίδεο και πρόθυμο να διασκεδάσει θεατή.


Το πάρτι των γκάνγκστερ

Ο Γιώργος Πάτσας εκτέλεσε ένα πρόσφορο για μετακινήσεις και αλλαγές ανοίκειων χώρων σκηνικό και λίγο αισθητικά παράταιρα κοστούμια. Ο Δημήτρης Παπάζογλου χορογράφησε την ευάγωγη ομάδα που είχε στη διάθεσή του με καθαρά μιουζικαλικά αισθητικά σχήματα. Οι χοροί των γκάνγκστερ δεν είχαν ούτε την αυστηρή λιτότητα της ωμότητας που χρειάζεται. Αντίθετα ήταν κάτι χαζοχαρούμενες παρέες σε πάρτι γενεθλίων. Ο Θοδωρής Οικονόμου που διασκεύασε τη μουσική του Βάιλ, ευρέος φάσματος καταγωγής, ξέρει καλά τη δουλειά του και υπηρέτησε το αίτημα της σκηνοθεσίας.


Μπάτσοι, ζητιάνοι και πόρνες

Ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης που ερχόταν από το «Καμπαρέ» έδειξε πως, ανεξάρτητα από τη νοθεία του έργου, έχει έξοχα προσόντα για ένα μεικτό είδος που είναι πάντα και σαφώς απαιτητικό.

Ο Βακούσης ήταν ο πιστότερος στο καταγωγικό έργο του Μπρεχτ και ως εκ τούτου παράταιρος στο γενικά ανάλαφρο στυλάκι που κυριαρχούσε. Η Ρένια Λουιζίδου έπαιζε ελληνική τηλεοπτική φάρσα, ο ικανός για άλλη χρήση Ηλίας Κουνελάς (Μπράουν) τελείως εκτός κλίματος ή μάλλον ο χαρακτηριστικότερος εκπρόσωπος της προδοσίας του Μπρεχτ. Η Νάντια Κοντογεώργη έχει ευοίωνα προσόντα, σκηνική παρουσία με ουσία, ωραίο λόγο, φωνή και κίνηση (Πόλι).

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη διαχειρίστηκε το μέρος της (Τζένη) σαν να ήταν γκεστ σταρ, ως παρέμβλητο διακοσμητικό επιδόρπιο. Εντυπωσιακή, χωρίς αμφιβολία, αλλά ναρκισσιστική φιγούρα. Ο Στέλιος Μάινας είναι ένας λιτός ηθοποιός και συχνά χαμηλών τόνων. Δεν νομίζω πως ως ιδιοσυγκρασία βρίσκεται κοντά στον Μακίθ. Πάντως, υπηρέτησε τη σκηνοθεσία πιστά, δηλαδή δεν είχε ως σκηνικό ανοίκειο παραξένισμα καμιά μπρεχτική σχέση με αυτού του είδους τα εφέ.

Η ευάγωγη, όπως προείπα, ομάδα των ανδρών και των γυναικών που έπαιξαν μπάτσους, ζητιάνους και πόρνες, κινήθηκε, χόρεψε, τραγούδησε με γούστο, κέφι και χιούμορ. Καλοκαιρινά.