Περιοδικά

Αφιέρωμα και CD για τον Ρίτσο
Του Κώστα Ρεσβάνη

Αξιομνημόνευτο το αφιέρωμα της «Οδού Πανός» του Γιώργου Χρονά στον Γιάννη Ρίτσο (επιμέλεια: Θάνος Φωσκαρίνης), με αφορμή τα εκατό χρόνια από τον θάνατό του. Ευφάνταστη θεματολογία, αξιοσημείωτες αναλύσεις και μνήμες όσων είχαν επαφή μαζί του. Ο Μένης Κουμανταρέας λ.χ. θυμάται πως ο Ρίτσος με ένα τηλεφώνημα τον έπεισε να δεχθεί το Κρατικό Βραβείο για τη «Βιοτεχνία Υαλικών» αμέσως μετά την πτώση της χούντας, έστω και αν η επιτροπή βράβευσης ήταν διορισμένη από πριν. «Μην ξεχνάτε ότι είναι το πρώτο μεταδικτατορικό βραβείο. Οφείλετε να το δεχθείτε», του είπε ο Ρίτσος και ο Κουμανταρέας δεν αρνήθηκε.

Ένας από τους λόγους που αξίζει να αποκτηθεί το τεύχος είναι το συγκλονιστικό κείμενο τουΚώστα Νίτσου για το πρώτο γνωστό θεατρικό έργο του Ρίτσου «Το πανηγύρι του ήλιου», κείμενο που περιέχεται στον πρώτο από τους τέσσερις τόμους που κυκλοφορούν με τα άγνωστα θεατρικά έργα του Ρίτσου. Ιδού πώς εισάγει ο Νίτσος το θέμα: «Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε το πρώτο θεατρικό του έργο τον καιρό της Κατοχής, κατάκοιτος, με υποτροπή της παλιάς του φυματίωσης. Ήταν χειμώνας του ΄42- δεύτερος χειμώνας πείνας, τρόμου και αθλιότητας. Έμενε ακόμα στο παλιό τους σπίτι Αλεξ. Παπαναστασίου 56, στη γειτονιά του Άι Νικόλα, στα Θυμαράκια με τον Τάσο Φιλιακό και τη Μιράντα Βούλγαρη- μια ζωή φίλοι, συνάδελφοι και σύντροφοι.

Ήταν ήδη ποιητής. Πολυσυζητημένος. Με τα έξι έως τότε βιβλία του είχε ενθουσιάσει, είχε προκαλέσει, είχε διχάσει. Το 1936, ο Μεταξάς του είχε κάψει σε τελετή στους στύλους του Ολυμπίου Διός, τον “Επιτάφιο”. Τον άλλο χρόνο ο Παλαμάς τον καθιερώνει ανεπιφύλακτα με το “… Παραμερίζουμε ποιητή για να περάσεις”. Ήταν τότε 33 χρονώ. Τα μισά απ΄ αυτά, φυματικός. Πέντε χρόνια έγκλειστος σε εφιαλτικά φθισιατρεία-γκέτο της εποχής. Από 16 χρονώ στη βιοπάλη. Υπάλληλος γραφείου, δακτυλογράφος, αντιγραφέας συμβολαίων, καλλιγράφος στον Δικηγορικό Σύλλογο, βοηθός βιβλιοθηκάριος, διορθωτής, επιμελητής κειμένων, ηθοποιός στον χορό αρχαίου δράματος του Εθνικού, στον θίασο Κατερίνας, κομπάρσος, χορευτής στην Επιθεώρηση, σε οπερέτες, στη Λυρική. Ένας βίος αβίωτος. Βιωμένος χάρη στην Ποίηση. Και για χάρη της Ποίησης».

Μαζί με το περιοδικό, προσφορά CD όπου ο Γιώργος Χρονάς διαβάζει ποιήματα του Ρίτσου.

ΓΛΩΣΣΑ. Για όποιον θέλει να μάθει ή να θυμηθεί τις περιπέτειες της ελληνικής γλώσσας στις αρχές του εικοστού αιώνα, ο ακαταπόνητος υπεραιωνόβιος Δάσκαλος Εμμανουήλ Κριαράς προσφέρει ένα μελέτημα που δημοσιεύεται στον Θεσσαλονικιό «Φιλόλογο» με τίτλο «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το άρθρο του συντάγματος για τη γλώσσα (1911)» και που περιέχεται στο αφιέρωμα του περιοδικού «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το γλωσσικό ζήτημα».

Στην ουσία ο Εμμ. Κριαράς απαντά στο ερώτημα γιατί ο Βενιζέλος στην Αναθεωρητική Βουλή το 1911 αναγκάσθηκε να υποχωρήσει στους αντιπάλους της δημοτικής, δεχόμενος ότι «επίσημος γλώσσα του κράτους είναι εκείνη εις την οποίαν συντάσσονται το πολίτευμα και της ελληνικής νομοθεσίας τα κείμενα». Από την άλλη, σημειώνει ο συγγραφέας, ο Βενιζέλος «αντιτάχθηκε στην άποψη να οριστεί ρητώς η καθαρεύουσα ως γλώσσα της εκπαίδευσης…» και να αποκρουστούν προτάσεις ακραίων συντηρητικών που ήθελαν- και με το Σύνταγμα!- να απολύονται δημόσιοι υπάλληλοι που χρησιμοποιούσαν τη δημοτική…

Δεν θα γράψω κάτι καινούργιο αν σημειώσω ότι και αυτό το γραπτό του Δάσκαλου, πέρα από την επιστημονική του βαρύτητα, έχει αρετές που δύσκολα εντοπίζονται σε μελετητές ευαίσθητων θεμάτων: ψύχραιμη ματιά, αποφυγή αγιογράφησης ή λίβελου, αναφορά αδιάσειστων στοιχείων για όσα και όσους επαινεί ή κατακρίνει.

ΒΟΛOΣ. Καιρό είχα να διαβάσω μιαν αφήγηση τόσο λαγαρή αλλά και τόσο διαφωτιστική όσο αυτή ενός όχι τόσο γνωστού λαϊκού συνθέτη και μπουζουξή, του Λάκη Μπαλλή από τη Νέα Ιωνία του Βόλου. Λοιπόν: Ο Ηλίας Βολιώτης Καπετανάκης δημοσιεύει στο «Εν Βόλω» την αφήγηση του Μπαλλή (γενν. 1932) που καταγράφτηκε σε τρία CD! Σαν ταινία με σπονδυλωτά θέματα: οι φτωχογειτονιές του Βόλου και της Αθήνας, το μεροκάματο με το μπουζούκι, τα κόλπα των δισκογραφικών εταιρειών, η καταξίωσή του με «συμπαίκτες» Τσιτσάνη, Μητσάκη, Καζαντζίδη, Αγγελόπουλο, Γκρέυ, Πάνου, τα σουξέ του «Κλάψε μαζί μου ουρανέ» (Γαβαλάς 1957), «Στου Βόλου τις ακρογιαλιές» κ.ά. Το πορτρέτο του Λάκη Μπαλλή, που ζει πλέον στις ΗΠΑ, συμπληρώνει η συγκινητική καταγραφή αναμνήσεων από τον ανιψιό του, τον πολύ καλό συνάδελφο και φίλο Μάκη Μπαλλή. Μαζί με το τεύχος, CD με τραγούδια του Μπαλλή.

Διαβάστε ακόμα την κριτική παρουσίαση του θαυμάσιου βιβλίου του Γιάννη Μαντίδη «Όταν ο Ωνάσης συγγένευε με το Πήλιο» από τον φιλόλογο Σταύρο Κότσιρα.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

OΔOΣ ΠΑΝΟΣ: Διδότου 39, Αθήνα- 106 80, τηλ.
210-3616.782.

ΦΙΛOΛΟΓOΣ: Γραμματοθυρίδα 10836, Θεσσαλονίκη- 541 10, τηλ. 231
0-266.790.

ΕΝ ΒΟΛΩ: Μικρασιατών 81, Κτίριο Σπίρερ- Βόλος 383 33, τηλ. 2421
0-39.644.