Ποια νέα «εικόνα της Ελλάδας»;

Ώς τώρα μιλήσαμε για τα κόμματα και τη νέα κυβέρνηση.

Υπάρχει όμως και η κοινωνία. Και πιο συγκεκριμένα οι αντιλήψεις, τα νοητικά σχήματα και τα συναισθήματα της κοινωνίας τα οποία επιδρούν καθοριστικά στην πολιτική και στη διακυβέρνηση. Η Ν.Δ. αυτά τα χρόνια δεν παρήγαγε καμία «εικόνα της Ελλάδας» στο μέλλον- κανένα «αφήγημα» λένε άλλοι. Η ελληνική κοινωνία, εκτός από ανήσυχη, είναι και συγχυσμένη, καθώς έχει χάσει έναν πειστικό προοδευτικό ερμηνευτικό μίτο να πορευθεί στον Κόσμο. Μετά την «Ελλάδα της δημοκρατικής ομαλοποίησης» στη δεκαετία του ΄70, την «Ελλάδα της αλλαγής» και την «Ελλάδα του εκσυγχρονισμού», χρειαζόμαστε σήμερα μια νέα εικόνα για την «Ελλάδα της παγκοσμιοποίησης». Νέα εικόνα που θα διαμορφωθεί σε συνάρτηση με τις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Είναι αυτές υποβοηθητικές ή αντίξοες; Είναι ανοιχτές, θα έλεγα.

Από τη μια, ισχυρές δυνάμεις της παγκόσμιας οικονομίας και πολιτικής βιάζονται να κηρύξουν το τέλος της κρίσης και την επιστροφή στις business as usual. Κοντολογίς, στην αποκατάσταση της κυριαρχίας του ανεξέλεγκτου χρηματιστικού κεφαλαίου στις διαδικασίες παγκοσμιοποίησης και την επανεπιβεβαίωση του νεοφιλελεύθερου δόγματος που ταυτίζει τον καπιταλισμό και τις διεθνείς ανταγωνιστικές αγορές με τη γενική ευημερία και την ατομική ελευθερία/ ελευθερία ατομικής επιλογής.

Από την άλλη, μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτή η ιδεολογία βγαίνει λαβωμένη από την κρίση. Γιατί η πραγματικότητα λέει (α) ότι η κρίση αμβλύνθηκε και περιορίστηκε χρονικά χάρη στη σχετικά συντονισμένη και οπωσδήποτε μαζική παρέμβαση των μεγάλων κρατών, (β) ότι η κρίση ανέδειξε τη σημασία των εθνικών/ περιφερειακών ιδιαιτεροτήτων σε πείσμα μιας μονοδιάστατης αντίληψης της παγκοσμιοποίησης ως ισοπεδωτικής ομογενοποίησης, (γ) ότι ήδη διαμορφώνεται μια παγκόσμια πολιτική ατζέντα με αιχμή την επίτευξη μιας πιο ισόρροπης «παγκόσμιας οικονομικής αλληλεξάρτησης» και την πράσινη ανάπτυξη, (δ) ότι ήδη έχει προκύψει ένας νέος θεσμός, το G20, που αντιστοιχεί στους νέους παγκόσμιους συσχετισμούς και επομένως δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την πολιτική διεύθυνση της παγκοσμιοποίησης, (ε) ότι σημειώνεται μια δραστική αλλαγή πολιτικής στην Αμερική του Ομπάμα προς την κατεύθυνση της πολυμερούς διαχείρισης της παγκοσμιοποίησης. Επιπλέον, μπορεί να βρισκόμαστε στο τέλος της ύφεσης σύμφωνα με τους ειδικούς, αλλά επικρέμεται ο φόβος μιας «ανάκαμψης χωρίς απασχόληση» (jobless recovery), σενάριο εξαιρετικά πιθανόν για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτές οι εξελίξεις δείχνουν ένα ανοιχτό παιχνίδι. Δεν είναι στενά πολιτικές, γιατί υποδεικνύουν τις θεωρητικές και προγραμματικές συντεταγμένες μιας εναλλακτικής προοδευτικής αντίληψης για την παγκοσμιοποίηση. Μέσα σε αυτή την προοπτική, θα αναζητήσουμε τη νέα εικόνα της Ελλάδας. Με καίριο ερώτημα πώς θα σχηματιστεί μια «κοινή αντίληψη» για την πορεία μας στη νέα φάση, ένα σύγχρονο και κριτικό common sense, που δεν θα αφήνει έξω τα πιο αδύναμα στρώματα παραδίνοντάς τα βορά στους ποικίλους εθνολαϊκισμούς.

Αλλά αυτές είναι κουβέντες της μεθεπόμενης ημέρας.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.