Τα ερευνητικά πεδία και η υπόσχεση για το μέλλον

Τρία ερευνητικά πεδία αναδεικνύονται μέσα από τα κείμενα του εν λόγω τόμου.

Πρώτον, όπως ήταν αναμενόμενο, η ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυτιλίας στον αιώνα που προηγήθηκε του 1821, αλλά και μερικές δεκαετίες μετά.

Το θέμα αυτό αποτελούσε ανέκαθεν το σήμα κατατεθέν του συγγραφέα.

Από το 1990 προστίθεται ένα δεύτερο, λιγότερο εμφανές, αλλά τελικά ίσως το σημαντικότερο, για τον ίδιο τον Κρεμμυδά, πεδίο, όπως γράφει και ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του: «Σε ό, τι αφορά τις προσωπικές μου έρευνες, το συνολικό ερώτημα πώς φτάσαμε στο Εικοσιένα… με απασχολούσε από τα φοιτητικά μου χρόνια» (σ. 36). Πρόκειται, δηλαδή, για τους κοινωνικούς όρους γέννησης της Ελληνικής Επανάστασης, τους μακροχρόνιους διαρθρωτικούς μετασχηματισμούς και τις μεταλλάξεις της συγκυρίας που καθόρισαν τη στιγμή και τον τρόπο με τον οποίο οι επαναστατικές ιδέες μετατράπηκαν σε υλική δύναμη, και τα υλικά συμφέροντα έσπρωξαν τους ανθρώπους να πάρουν αποφάσεις από τις οποίες οι στενόκαρδοι νοικοκυρίστικοι υπολογισμοί θα έπρεπε να τους είχαν αποτρέψει. Ο ίσκιος του Γιάννη Κορδάτου συνοδεύει πλέον αυτούς του Νίκου Σβορώνου και του Σεραφείμ Μάξιμου, τους οποίους ήδη γνωρίζαμε ως προνομιακούς συνομιλητές του Κρεμμυδά.

Το τρίτο πεδίο είναι η λογική συνέχεια του προηγούμενου, και αφορά τη μελέτη των κοινωνικών όρων συγκρότησης των πολιτικών ιδεολογιών και των ιδεολογικών συστημάτων που νομιμοποίησαν τη γέννηση του ελληνικού κράτουςέθνους και καθόρισαν τους όρους των πολιτικών επιλογών και συγκρούσεων στα πλαίσιά του, δηλαδή, όπως λέει λιτά ο ίδιος ο συγγραφέας:

«Από 4-5 χρόνια με απασχολεί το περιεχόμενο και τα χαρακτηριστικά της Μεγάλης Ιδέας» (σ. 43). Θέλουμε να εκλάβουμε τη δήλωση αυτή ως υπόσχεση για ένα νέο συνθετικό έργο.

Ο Σωκράτης Δ. Πετμεζάς διδάσκει Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.