Μια αγάπη για το καλοκαίρι

Εικόνες πόνου και μεγαλείου
Του Αλέξανδρου Τομπάζη

Αγαπάμε ό,τι μας κάνει να νιώθουμε. Και οι Ινδίες είναι για τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Τομπάζη ένα κολάζ αναμνήσεων πόνου, ανθρωπιάς, αθλιότητας αλλά και μεγαλείου
Γεννήθηκα στο Κarachi λίγο πριν από την έναρξη του Β΄ Παγκoσμίου Πολέμου και αρκετά πριν από τον χωρισμό της χώρας το 1947, οπότε το Κarachi έγινε πρωτεύουσα της νέας χώρας του Πακιστάν. Έτσι για μένα οι παιδικές αναμνήσεις μέχρι την ηλικία των έξι ετών που έζησα εκεί είναι αυτές των Ινδιών. Άλλωστε ό,τι έχω από τον πατέρα μου που έζησε εκεί κάπου 35 χρόνια σε διάφορες θέσεις στη μεγάλη αγγλοχιώτικη εταιρεία Ralli Βrothers αφορά τις Ινδίες. Σ΄ αυτό το αποικιακό περιβάλλον μεγάλωσα μιλώντας μόνο αγγλικά και αυτό είναι που μου έχει μείνει βαθιά χαραγμένο στο υποσυνείδητο, διότι οι Ινδίες ήταν πραγματικά μια μεγάλη χώρα- από κάθε άποψη, όχι μόνο γεωγραφική. Κάτι που πάντα εξακολουθεί να με εντυπωσιάζει είναι το πώς η πολυπληθής αυτή χώρα, με τα τόσα προβλήματα και τις τόσες κατά καιρούς ταραχές, έχει χωρίς διακοπή, από την απελευθέρωσή της από τους Άγγλους, παραμείνει δημοκρατία.

Η αναχώρησή μας από τις Ινδίες το 1945 ήταν απότομη και τραυματική λόγω της βαριάς αρρώστιας της μητέρας μας.

Στο Κarachi δεν έτυχε να ξαναγυρίσω από τότε, αλλά την Ινδία την έχω επισκεφθεί αρκετές φορές- και για έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, αλλά κυρίως ως επισκέπτης, στον Βορρά, τον Νότο, την Ανατολή και τη Δύση. Οι αναμνήσεις που ακολουθούν δεν είναι μεθοδικές ούτε τουριστικός οδηγός. Δεν έχω άλλωστε τις γνώσεις ή την ικανότητα για κάτι τέτοιο. Είναι πιο πολύ μια αποσπασματική παράθεση κάποιων προσωπικών συγκινήσεων από τις τόσες αναμνήσεις- χρωματικές, ηχητικές, αναμνήσεις όσφρησης, πόνου αλλά και ανθρωπιάς, αθλιότητας, αλλά και μεγαλείου- που συνιστούν αυτή την απέραντη και πλούσια σε κουλτούρα χώρα.

Χαράματα στον Γάγγη
Χαράματα σε μια βάρκα στην προκυμαία του ποταμού Γάγγη στο Βenares, το σημερινό Varanasi. Δεν έχει χαράξει ακόμη, το πηχτό πράσινο βρώμικο νερό (βρώμικο μέχρι εκεί που δεν πάει άλλο), ο σκοτεινός ουρανός που σιγά σιγά φωτίζει από την ανατολή, τα ακόμη μουντά χρώματα, αλλά σιγά σιγά εκρηκτικά σε ένταση, ποσότητα και ποικιλία, οι λευκόμαυροι καπνοί από τις καύσεις των νεκρών στην πυρά κατά μήκος της προκυμαίας, οι στην αρχή σιγανοί, αλλά γρήγορα όλο και πιο δυνατοί, ήχοι ψαλμωδιών, κουδουνιών και πάσης φύσεως κρουστών να διατρυπούν την ατμόσφαιρα. Το ποτάμι γεμάτο βάρκες, με εκατοντάδες τουρίστες, μουγκούς από το δέος που επιβάλλει το περιβάλλον. Λουλούδια, το καθένα με ένα κεράκι να τρεμοσβήνει πλέον στην επιφάνεια του νερού. Η απέναντι όχθη του ποταμού είναι πολύ μακριά για να διακρίνεται έστω και αμυδρά στον ορίζοντα. Κάπου κάπου ένας άσπρος μπόγος πλέει περνώντας από μπροστά σου. Καταλαβαίνεις ότι είναι το πτώμα ενός ανθρώπου τυλιγμένο σε σάβανο, που η βαριά πέτρα στην οποία ήταν δεμένο έχει λυθεί και έτσι δεν έχει βουλιάξει στον λασπωμένο πάτο. Αν δεν κάνω λάθος, πιστεύω ότι δεν καίνε, αλλά ρίχνουν στο ποτάμι, τα μικρά παιδιά, τους ιερωμένους και εκείνους που πέθαναν από δάγκωμα φιδιού! Οι άλλοι καίγονται στην πυρά και οι συγγενείς παίρνουν ό,τι θα μείνει, στάχτες ή κόκαλα, ανάλογα με το πόσα λεφτά είχε να διαθέσει η κάθε οικογένεια για την πυρά.

Η πόλη σιγά σιγά ξυπνά, η προκυμαία πλημμυρίζει από πιστούς που κατεβαίνουν τα σκαλοπάτια για να λουστούν, να προσευχηθούν στραμμένοι στον ήλιο, να πλύνουν τα δόντια τους, να στύψουν τα βρεγμένα ρούχα τους και να τα απλώσουν στα σκαλοπάτια για να στεγνώσουν.

Ο σπρώξας του σπρώξαντος
Περίπατος το βράδυ μόλις πριν από τη δύση του ηλίου στο κέντρο της πόλης Αurangabad (πληθυσμός 1,2 εκατ.) στην Κεντρική Ινδία. Εικόνα, ο πατήσας του πατήσαντος, ο σπρώξας του σπρώξαντος, ανελέητος πόλεμος μέχρις εσχάτων μεταξύ μηχανής και ανθρώπου, μεταξύ δίτροχου και δίποδου. Παφ, παφ, παφ, πατ, πατ, πατ, οι χιλιάδες, μα στην κυριολεξία χιλιάδες, μηχανές. Ο θόρυβος εκκωφαντικός, ένα εφιαλτικό ουρλιαχτό και το καυσαέριο… Αδύνατο ν΄ αναπνεύσεις, αισθάνεσαι ότι μπορείς να το κόψεις με το μαχαίρι, ονειρεύεσαι τη λύτρωση. Η Ινδία σε όλο το μεγαλείο της. Κι, όμως, μέσα σ΄ αυτή την ολική σφαγή υπάρχει μια ευγένεια πολύ πιο διάχυτη από ό,τι όταν εμείς και οι συμπατριώτες μας βρισκόμαστε πίσω από το τιμόνι του τετράτροχού μας…


Η θέα από το παλάτι του μαχαραγιά

Γύρω μου απλώνεται η πεδιάδα, η θέα από το παλάτι ενός μαχαραγιά, σήμερα ξενώνας στην Οrcha στην Κεντρική Ινδία. Όλα χρυσαφένια, καθώς ο ήλιος γέρνει να κοιμηθεί. Το εντυπωσιακό είναι που όσο και να απλώσεις τη ματιά σου περιβάλλεσαι από ένα ανθρωπογενές τοπίο με μικρούς οικισμούς και καλλιέργειες σαν να γυρνάς αιώνες πίσω, ένα τοπίο απείραχτο από το πέρασμα του χρόνου. Και βεβαιώνω, απ΄ ό,τι ξέρω, ότι κάτι τέτοιο είναι ιδιαίτερα σπάνιο στην Ινδία, όπου δυστυχώς, όπως και σε τόσα άλλα μέρη, η παρέμβαση του ανθρώπου μέσα σε λίγα χρόνια έχει καταστρέψει ανεπανόρθωτα αυτά που χρειάστηκαν αιώνες για να δημιουργηθούν.

Και από το ρομαντικό, σαν από τον Μεσαίωνα ή την Αναγέννηση στην Ευρώπη, τοπίο, στη… ρομαντική τουαλέτα. Ένα ξύλινο σπιτάκικουτί, γαντζωμένο στη λιθοδομή του εξωτερικού τοίχου του παλατιού, να εξέχει στο κενό με τη γη μακριά, πολλά μέτρα από κάτω του.

Οι υδραυλικές εγκαταστάσεις μια τρύπα στο ξύλινο πάτωμα και από κάτω το χάος. Ναι, αλλά κι ένα παραθυράκι για να απολαμβάνεις την απίθανη θέα, αν η άβολη στάση σου επιτρέπει κάτι τέτοιο…