«Το κόμμα ξέρει» και αυτό αρκεί…

Η εμπειρία της μεταξικής δικτατορίας, όπου ηγετικά στελέχη του κόμματος συνεργάστηκαν με το καθεστώς προκαλώντας τεράστια σύγχυση και επιφέροντας καίρια χτυπήματα στις οργανώσεις του, τραυμάτισε οδυνηρά τη συλλογική μνήμη των κομμουνιστών. Ο εμφύλιος και η ήττα, οι πολύ δύσκολες συνθήκες παρανομίας στα αστικά κέντρα, η κρατική τρομοκρατία οδήγησαν στη συρρίκνωση και την αποδιάρθρωση του κομματικού μηχανισμού. Τα συνεχή χτυπήματα της Ασφάλειας, οι εξοντωτικές ποινές, τα βασανιστήρια από τα οποία πολλοί λύγισαν και μαρτύρησαν, διαμόρφωσαν κλίμα ηττοπάθειας και καχυποψίας.

Τα όρια του κόσμου των παρανόμων ήταν στενά, η πληροφόρηση εξαιρετικά περιορισμένη.

Η εμπιστοσύνη στην ηγεσία του κόμματος σε συνδυασμό με τη συνεχή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, την πάλη για την επιβολή της κομμουνιστικής ιδεολογίας σε έναν κόσμο με αντίξοες συνθήκες, χρησίμευε ως δικαιολογία (ή ως πρόσχημα) για τη μη επαρκή αιτιολόγηση της καταγγελίας, την αποσιώπηση πληροφοριών που θα μπορούσαν να το βλάψουν. [«Το κόμμα ξέρει» και αυτό αρκεί.] Η ενοχή, όταν οι πραγματικές πληροφορίες δεν επαρκούσαν για να τη στοιχειοθετήσουν, αναζητούνταν πλέον σε συμπεριφορές και στάσεις, σε σχέσεις με πρόσωπα. Η καταγγελία ήταν δημόσια, διαπαιδαγωγούσε, υπενθύμιζε την παρουσία του εχθρού. Ο τρόπος σκέψης και αναζήτησης εσωτερικευόταν, συγκροτούσε νοητικό εργαλείο. Η ερμηνεία των γύρω υποτασσόταν σε αυτό.

Το σχήμα, σε σημαντικό βαθμό, επαρκούσε, όπως δείχνει και η παγκόσμια εμπειρία για την καταπολέμηση της αντίθετης άποψης στις γραμμές του κόμματος. Η αναγωγή στον χαφιέ, ο στιγματισμός της αντίθετης πολιτικής θέσης ως έργο πράκτορα, με τη χρησιμοποίηση οικείων γλωσσικών και εξηγητικών σχημάτων, ερμήνευε συμπεριφορές, δικαιολογούσε καταστάσεις, άφηνε αλώβητο τον κύριο κορμό της κομματικής γραμμής και της ηγεσίας, καθώς τα λάθη και οι παραλείψεις προσωποποιούνταν, αποκτούσαν κίνητρα. Η πολιτική διαφωνία συνδεόταν με την απόκλιση, τη συνεργασία με τον ταξικό εχθρό. Πρόσωπα που κατηγορήθηκαν, φορτώθηκαν τις ευθύνες για στρατηγικές και πολιτικές του κινήματος σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους. Δίπλα στον Νίκο Πλουμπίδη, οι Γιώργης Σιάντος, Μάρκος Βαφειάδης, Κώστας Καραγιώργης και άλλοι.