Ο σώζων εαυτόν σωθήτω

«Λυσσάξανε» τα ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων το πρωί της περασμένης Παρασκευής. Τα συμπτώματα της γρίπης των χοίρων που εμφανίστηκαν σε δύο γιατρούς στη Ρόδο, σε συνδυασμό με το γεγονός πως η μέρα αυτή ήταν η παραμονή της μεγάλης εξόδου των αδειούχων του Αυγούστου, δημιουργούσαν, κατά τα δελτία, έναν διαρκώς επιδεινούμενο πύρινο κλοιό. Αν θα μπορούσε μάλιστα να τον αποφύγει κανείς με την απόδραση που σημαίνουν πλέον οι διακοπές και η άδεια, τον περίμενε στον τόπο του προορισμού του η δαμόκλειος σπάθη της γρίπης- οσοδήποτε απομονωμένος, ερημικός ή άγνωστος στους πολλούς κι αν είναι ο τόπος αυτός. Με λίγα λόγια, σε μια χώρα- όπως σε οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο- που κανείς δεν θέλει να αρρωστήσει ή να μην κάνει διακοπές έφτασε να παρουσιάζονται, περίπου, ως ένα υπερτυχερό λαχείο τα δύο αυτά, αν και εντελώς ιδιαίτερα, καθημερινά ωστόσο περιστατικά, δηλαδή το να παραμείνει κανείς υγιής ή το να ταξιδέψει. Κι αν για το θέμα ή μάλλον το πρόβλημα της γρίπης μπορεί να κατανοήσει κανείς την υπερβολή με όλη την προπετή ανοησία που κρύβει μέσα της, αδυνατεί να θεωρήσει την έξοδο των αδειούχων ως κάτι τόσο σημαντικό όσο δεν θα διανοούνταν να λογαριάσουν τη δική τους Έξοδο οι Μεσολογγίτες. Πρόκειται για την αποθέωση της μικροαστικής ξεσυνέριας κάποια εντελώς προβλεπόμενα «σημεία» στη ζωή ενός ανθρώπου- όπως οι διακοπές, ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν- να γίνεται τόσος λόγος γι΄ αυτά, σαν να πρόκειται για μια καθοριστική υπαρξιακή περιπέτεια.

Το χειρότερο, ωστόσο, στα ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων είναι η φωνή ή μάλλον ο τόνος της φωνής των εκφωνητών τους που έμμεσα, αλλά σαφέστατα, δηλώνει: «Αφού δεν γίνεται να μην υπάρξουν ασθενείς ή άνθρωποι που δεν θα κάνουν διακοπές, φροντίστε να είστε εσείς που δεν θ΄ αρρωστήσετε καθώς, επίσης, να είστε εσείς που, ό,τι κι αν συμβεί, δεν θα στερηθείτε την αμεριμνησία και τη χαλάρωση των διακοπών». Πράγμα που σημαίνει πως, αφού πρόκειται για λαχείο το να μην αρρωστήσει κανείς ή το να κάνει διακοπές, δικαιολογούνται να συμπεριφέρονται οι πάντες ως εχθροί μεταξύ τους, καθώς το λαχείο αυτό πρόκειται να κληρωθεί για ελάχιστους. Έχουμε φτάσει, δηλαδή, στην έσχατη κατάντια να θεωρούμε πως για να παραμείνουμε εμείς υγιείς, να χρειάζεται ν΄ αρρωστήσουν οι άλλοι. Κι ακόμη οτιδήποτε λέγεται ή γράφεται περί πανδημίας, δεν θα έχει τελικά καμιάν απολύτως σημασία αν κατορθώσουμε ν΄ αποτελέσουμε εμείς εξαίρεσή της. Το φυσιολογικότερο που θα ήταν να σκεφτούμε, ότι είναι αδύνατον ν΄ αποτελέσουμε εξαίρεση ακριβώς γιατί σκεφτόμαστε όπως σκέφτονται όλοι οι άλλοι, δεν μας περνάει καν από το μυαλό. Επιμένουμε, αν και ίδιοι με όλους τους άλλους, να θεωρούμε πως θα είμαστε η εξαίρεση ακόμη και στην πανδημία.

Αν μια ανάλογη νοοτροπία και συμπεριφορά, με την ηθική εξαθλίωση που προϋποθέτει, είναι ένα κι ένα ώστε μια απλή αρρώστια να εξελιχθεί σ΄ έναν παρατεταμένο φόβο για πανδημία, τότε σημαίνει πως εμείς που επιδεινώνουμε την αρρώστια, ακριβώς εμείς οι ίδιοι είμαστε και η θεραπεία της. Όταν έχει περίτρανα αποδειχθεί ότι το μόνο βέβαιο αποτέλεσμα της δημιουργίας ή της καλλιέργειας του πανικού είναι ο καθένας να αισθάνεται πως το μόνο που έχει να φροντίσει και να διασώσει είναι ο εαυτός του, εύλογα μπορεί να λογαριάζει κανείς πως ο ίδιος ο πανικός και η διόγκωσή του συνιστούν, συνήθως, μια κατάσταση εντελώς υποβολιμαία και τεχνητή. Στην προσπάθεια και την αγωνία, όμως, να σώσει κανείς μόνον τον εαυτό του- έστω κι αν είναι κάτι εξ υπαρχής ακατόρθωτο- οι άλλοι γίνονται για τη συνείδησή του ανύπαρκτοι ή μάλλον σκιές, ενώ ο ίδιος θα σπρώξει και θα τσαλαπατήσει προκειμένου να αισθανθεί ως ο μοναδικός δικαιούχος του μέτρου ή της λύσης που εμφανίζονται ως σωτήρια.

Αν το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» μπορεί να έχει κάποια σημασία πνευματικά (και πάλι ακούγεται προβληματικό), πρακτικά, υλικά, σωματικά, αν θέλετε, δεν είναι μόνον αδύνατον να υπάρξει, είναι πρωτίστως καταστροφικό κι έχει περιλάβει μέσα του με βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη προοπτική τούς πάντες. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».