Ο βρώμικος ντετέκτιβ κρύβει τραύματα Σε πόλεμο με τους ήρωές του

ΜΕ ΔΩΔΕΚΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΕΚΑΕΞΙ ΤΙΤΛΟΥΣ ΤΟΥ ΗΔΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΟΥΣ
ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, Ο 61ΧΡΟΝΟΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ
ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΖΕΪΜΣ ΕΛΡΟΪΕΙΝΑΙ
ΟΙΚΕΙΟΣ ΣΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΜΑΣ ΚΟΙΝΟ. ΕΝΑ ΠΟΛΥΣΕΛΙΔΟ
ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ, ΠΟΥ ΕΠΙΣΥΝΑΠΤΕΤΑΙ
ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΗ ΣΟΔΕΙΑ, ΤΟΝ
«ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗ- ΒΕCΑUSΕ ΤΗΕ ΝΙGΗΤ», ΜΑΣ
ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ ΓΙΑΤΙ ΛΑΤΡΕΥΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟΝ ΜΙΣΟΥΜΕ
(ΚΑΙ ΤΟΥΜΠΑΛΙΝ)
Όπως το όνομα του Αντόνιο Ταμπούκι έχει συνδεθεί άρρηκτα με το όνομα του Ανταίου Χρυσοστομίδη, του μεταφραστή του στη γλώσσα μας, έτσι και το όνομα του Τζέιμς Ελρόι παραπέμπει αυτόματα στον Ανδρέα Αποστολίδη. Τονίζω το μεταφραστικό (σχεδόν) μονοπώλιο διότι τόσο ο Ιταλός όσο και ο Αμερικανός απαιτούν από τους «διαμεσολαβητές» τους κάτι παραπάνω από επάρκεια: γλωσσοπλαστική επιτηδειότητα. Εκτός από το Ρέκβιεμ για τον Μπράουν (μτφ. Γιώργου- Ίκαρου Μπαμπασάκη) και το Αίμα στο φεγγάρι (μτφ. Γωγώς Αρβανίτη) που κυκλοφόρησαν από το «Μεταίχμιο», καθώς και τους Δρόμους του δολοφόνου (μτφ. Τάκη Αθανασόπουλου) από τον «Καστανιώτη», ο Αποστολίδης ανέλαβε, για λογαριασμό της «Άγρας», να μεταφράσει τους υπόλοιπους τίτλους τού γλωσσικά- και όχι μόνο – δύστροπου Ελρόι. Μια γεύση από τα προβλήματα μάς δίνει ο Γάλλος μεταφραστής Μichel Lebrun: «Για τα κείμενα του Ελρόι δεν υπάρχει κανενός είδους αντικλείδι. Είναι ένας μανιώδης του γραψίματος, ένας στυλίστας, ένας γλωσσοπλάστης, που χρησιμοποιεί μια εντελώς δική του, προσωπική σύνταξη […] Από το πρωτότυπο κείμενο ώς τη μετάφραση, ακόμα και αν υπάρχει αντιστοιχία στη σύνταξη, οι ρίμες και ο επιτονισμός διαφέρουν ριζικά, και είναι εξαιρετικά πολύπλοκο να αποδώσει κανείς αυτόν τον κατακερματισμένο, συγκεκομμένο, ελλειπτικό λόγο».

Στη μακρά λίστα με τους «αντιδραστικούς» μεγάλους στυλίστες, στη συντροφιά του Πάουντ, του Σελίν και του Χάμσουν, θα μπορούσαμε- τηρουμένων πάντα των αναλογιών- να προσθέσουμε και τον Τζέιμς Ελρόι. Να πώς ο ίδιος αυτοπροσδιορίζεται: «Εγώ είμαι δεξιός. Ποτέ δεν συμπάθησα τους χίπις, την αντικουλτούρα, τους αριστεριστές…». Δεν υπερβάλλει- μα ούτε και ακριβολογεί. Το 1992, στο αφιέρωμα της γαλλικής επιθεώρησης Ρolar για το «λυσσασμένο σκυλί της αμερικανικής λογοτεχνίας», ο Jean-Ρierre Deloux διευκρινίζει ότι «είναι μάλλον μάταιο να συγκρίνουμε τις πολιτικές έννοιες και τις αμερικανικές απόψεις περί Δεξιάς- Αριστεράς με τις δικές μας» κι ερμηνεύει διαφορετικά τον ιδιότυπο συντηρητισμό του συγγραφέα: «Με τον τρόπο του, ο Τζέιμς Ελρόι είναι ένας maverick [διαφωνών], ένας άνθρωπος ελεύθερος και ανεξάρτητος, που δεν ανήκει σε κανένα κόμμα, σε καμιά ομάδα, ένας ανυπότακτος, που δρα κατά τη διάθεσή του». Ο Γάλλος εκδότης του Francois Guerif, αναπολεί μια ευτράπελη συνάντηση- σύγκρουση του Ελρόι με ένα «προοδευτικό» ακροατήριο που, αντί να πάει στραβά, κατέληξε σε αμοιβαία συμπάθεια, για να εκμαιεύσει την καλά κρυμμένη αλλά υπαρκτή «τρυφερότητα» του συγγραφέα: «Λίγο έλειψε να βάλει τα κλάματα από τη χαρά του […] Του έδειξε κάποιος αγάπη; Θα την αντιγυρίσει στο εκατονταπλάσιο». «Δεν με απασχολεί αν οι ήρωές μου είναι συμπαθείς ή όχι», δηλώνει ευθαρσώς ο Ελρόι- και αλήθεια είναι πως πολύ δύσκολα θα τους εκλάβουμε ως συμπαθείς. Πάρτε για παράδειγμα τον Λόιντ Χόπκινς, τον κεντρικό ήρωα- αρχιφύλακα ντετέκτιβ στον Νυχτερινό ταξιδιώτη , τη δεύτερη περιπέτεια της τριλογίας του, ανάμεσα στο Αίμα στο φεγγάρι και στον Λόφο των αυτοκτονιών. Ο Χόπκινς είναι τόσο αντιπαθητικός, ώστε ούτε ο ίδιος ο δημιουργός του δεν νιώθει οίκτο για αυτόν. Όταν οι Αμερικανοί εκδότες του, ο Ότο Πένζλερ και ο Νατ Σόμπελ, ζήτησαν από τον Ελρόι έναν «τέταρτο Λόιντ Χόπκινς», ο συγγραφέας- έπειτα από ένα σύντομο διάστημα ματαιοπονίας- εγκατέλειψε ανακουφισμένος το σχέδιο: «Για τον Θεό, Λόιντ! Εραστή του γλυκού νερού, με την αγωνία σου, τον τρόπο που κυνηγάς τις γυναίκες, παράτα με για λίγο ήσυχο, άθλιε μαλάκα!». Ωστόσο, παρά την αρκούντως ανορθόδοξη και προσβλητική συμπεριφορά δημιουργού προς δημιούργημα, ο Λόιντ Χόπκινς, περισσότερο από κάθε άλλον ήρωά του, σφραγίζει την πρώτη περίοδο του συγγραφέα Ελρόι- τότε που, με περισσό θάρρος και κόντρα σε κάθε «αριστερή» πολιτική ορθότητα, αντιμετωπίζει τους «μπάτσους» ως ακόμη μία συνομοταξία περιθωριακών και όχι ως το αντίπαλόν τους δέος. Έκτοτε βέβαια, αυτή η «αιρετική» άποψη έχει γίνει αποδεκτή ως κοινός τόπος.

Η δράση του Νυχτερινού ταξιδιώτη εκτυλίσσεται την άνοιξη του 1984, σχεδόν παράλληλα με την εποχή που γράφεται. Μολονότι απέχουμε μακράν της κινητής τηλεφωνίας (που θα διευκολύνει τα μέγιστα, όπως καλά πλέον γνωρίζουμε, τόσο τους μπασκίνες όσο και τους εγκληματίες) και της γενικευμένης χρήσης του Διαδικτύου, ο τότε 36χρονος Ελρόι δείχνει απόλυτα εξοικειωμένος με τις μεθόδους και τις τεχνικές που εφαρμόζονται στο Αστυνομικό Τμήμα του Λος Άντζελες- προνομιακό σκηνικό στα περισσότερα βιβλία του. Η εν λόγω εξοικείωση δίνει μια πατίνα ασυνήθιστης αληθοφάνειας, αλλά και βαρυφορτώνει την ιστορία με μιαν εξίσου ασυνήθιστη πολυπλοκότητα, δυσκολοχώνευτη για το αμερικανικό αναγνωστικό κοινό (εξ ου και τα μυθιστορήματα του Ελρόι γνωρίζουν ασυγκρίτως μεγαλύτερη επιτυχία και αποδοχή στην Ευρώπη παρά στην πατρίδα του).

Εντούτοις, ο Λόιντ Χόπκινς συγγενεύει πιο πολύ με τον «βρώμικο» Επιθεωρητή Χάρι Κάλαχαν- ερμηνευμένο ιδανικά από τον Κλιντ Ίστγουντ- αν και σαφώς τον υπερφαλαγγίζει σε ψυχολογικά τραύματα και ασύμβατες προς τον «μάτσο» χαρακτήρα του ευαισθησίες, δίνοντας ώρες ώρες την αίσθηση επίπλαστα κυνικού «κρυφο-ρομαντικού» ήρωα.

Ο αδίστακτος Λόιντ
Σε κάθε περίπτωση, ο Λόιντ Χόπκινς δεν ορρωδεί προ ουδενός. Μπορεί να διαρρήξει με εξωφρενική άνεση ένα σπίτι για να βρει στοιχεία, να αλλοιώσει τα ήδη υπάρχοντα (όταν είναι σίγουρος για την ενοχή κάποιου και του λείπουν οι αποδείξεις) ή να εκβιάσει ανερυθρίαστα έναν ουσιώδη μάρτυρα για να αποσπάσει την ομολογία του. «Θα μου πεις αυτό που θέλω και θα φύγεις», λέει στον Χούμπερτ Ντάγκλας, ένα βαποράκι της συμφοράς. «Αν με κοροϊδέψεις, θα προσθέσω μισό κιλό χόρτο σε αυτό που σου βρήκαν και θα σε παραδώσω στη Δίωξη Ναρκωτικών για κακούργημα». Μόλις ο Ντάγκλας συμμορφώνεται, ο Χόπκινς δεν διστάζει να πετάξει από το παράθυρο το χόρτο – τεκμήριο του Ντάγκλας. Ελλείψει στοιχείων, ο Ντάγκλας θα αφεθεί εντός ολίγου ελεύθερος. Δικαιοσύνη α λα Χόπκινς.

Στον Νυχτερινό ταξιδιώτη ο Λόιντ Χόπκινς θα βρεθεί αντιμέτωπος με τον δρα Τζον Χάβιλαντ, έναν δαιμονικό ψυχίατρο- τον «Μόμπι Ντικ των ψυχοπαθών»- που χρησιμοποιεί τους ασθενείς του ως υποχείρια πιόνια για μια σειρά από εγκλήματα- παραστάσεις, στην προσπάθειά του να κατευνάσει τους δαίμονες της παιδικής του ηλικίας.

Στα βιβλία τού Τζέιμς Ελρόι, αργά ή γρήγορα, εκεί επιστρέφουμε πάντα: στις ανοιχτές πληγές- λογαριασμούς εκείνων που ενηλικιώθηκαν πριν από την ώρα τους. Πίσω από κάθε γραμμή του ιδιοφυούς μισάνθρωπου συγγραφέα κρύβεται εκείνο το δεκάχρονο αγόρι, τον Ιούνιο του 1958, που ακούει έναν μπάτσο με πολιτικά να του ψιθυρίζει: «Παιδάκι μου, η μητέρα σου σκοτώθηκε». Το αγόρι δεν θα κλάψει. Θα ποζάρει για χάρη του φωτορεπόρτερ, με ένα σουβλί στο χέρι, στην αποθήκη του γείτονά του. Από αυτή τη ζοφερή αποθήκη με τα γεωργικά εργαλεία- τα εργαλεία βασανιστηρίων στα μελλοντικά του μυθιστορήματα- ο Τζέιμς Ελρόι δεν πρόκειται ποτέ πια να ξαναβγεί.

James Εllroy

Ο ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ

BΕCΑUSΕ THE NΙGΗΤ

ΜΤΦ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ, ΕΚΔ.: ΑΓΡΑ 2009, ΣΕΛ. 354