Επιφυλλίδα

«Μη θρηνείτε για τον Άδωνη»
Του Πέτρου Θέμελη

Η σταδιοδρομία τού αρχαιολόγου Ηumfry Payne ήταν εκπληκτική, ξεκίνησε να εργάζεται επιστημονικά από τα 22 του χρόνια και ώς τα 34, όταν άφησε την τελευταία του πνοή στον Ευαγγελισμό, είχε ολοκληρώσει έναν τεράστιο κύκλο ζωής και δημιουργίας. «Μη θρηνείτε για τον Άδωνη», αυτή η φράση βρίσκεται χαραγμένη στην επιτύμβια πλάκα που κοσμεί τον λιτό τάφο του στις Μυκήνες. Η βιογραφία και η ερευνητική πορεία του (1902-1936), που με πολλή φροντίδα, αγάπη και θαυμασμό παρακολουθεί και καταγράφει ο Αλέκος Μάντης στο βιβλίο που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις του Φοίνικα, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας των αρχαιολογικών ερευνών στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Περιλαμβάνει επιπλέον πολύτιμες πληροφορίες κοινωνικού- ανθρωπολογικού χαρακτήρα, ενώ οι τυπωμένες σε σέπια φωτογραφίες εποχής αποτελούν από μόνες τους ιστορικά ντοκουμέντα. Σε καιρούς χαλεπούς, όταν η χώρα μας αγωνιζόταν για την επιβίωση και την εδαφική της ακεραιότητα, ο Ρayne φθάνει στην Αθήνα και αρχίζει να ταξιδεύει με πάθος. Με τους συνεργάτες του παρέμεινε για έναν μήνα, το 1929, στην Ελεύθερνα της Κρήτης, ερευνώντας και ανασκάπτοντας, ενώ από το 1932 ώς το ΄34 έφερε στο φως το ιερό της Ήρας στην Περαχώρα. Περιγραφές και συμβάντα σχετικά με τη μορφή του αγγίζουν τη σφαίρα της μυθοπλασίας, όπως συμβαίνει με προσωπικότητες που «λάμπουν εκτυφλωτικά και στιγμιαία ως διάττοντες αστέρες».

Όπως σημειώνει, ανάμεσα στ΄ άλλα, η σύζυγος και βιογράφος του Dilys Ρowel: «Ένας χρυσός κόσμος ανοιγόταν μπροστά στους αδιάφθορους χωρικούς, κατόχους μερικών πεύκων ή ενός πετρώδους αγρού» στην Περαχώρα. Διερωτάται κανείς, αν υπάρχουν ακόμη «αδιάφθοροι χωρικοί» ή έχουν παντελώς εξαφανισθεί μαζί με τα εύφλεκτα πεύκα και τους οικοπεδοποιημένους πετρώδεις αγρούς της πατρίδας μας.

Τι παραπάνω να επιθυμήσει, αλήθεια, ένας αρχαιολόγος ανασκαφέας και μελετητής για την εσαεί μνήμη του από το να ονομάζεται «Ιππέας Rampin – Ρayne» ο θαυμαστός αρχαϊκός ιππέας της Ακρόπολης; Ο μεγάλος δάσκαλός του Sir John Βeazley είχε πει τα εξής στη νεκρολογία του ταλαντούχου Άγγλου αρχαιολόγου: «Πολύ είναι αυτό που χάσαμε, μα κι αυτό που μένει είναι πολύ». Και το πολύ που μένει δεν είναι βέβαια μόνο το σημαντικό συγγραφικό έργο που άφησε πίσω του ο Ρayne, είναι που δυο και τρεις γενιές αρχαιολόγων μετά τον θάνατό του εξακολουθούν να εμπνέονται από αυτόν και να συνεχίζουν το έργο του. Έτσι αναγεννάται ο Άδωνις της Βρετανικής Αρχαιολογίας.

Διερωτάται κανείς, αν υπάρχουν ακόμη «αδιάφθοροι χωρικοί» ή έχουν παντελώς εξαφανισθεί μαζί με τα εύφλεκτα πεύκα και τους οικοπεδοποιημένους πετρώδεις αγρούς της πατρίδας μας

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.