Αυτοψία ρατσισμού

Το περιστατικό, ενδεχομένως, να επαναλαμβάνεται καθημερινά σε πολλές αφετηρίες λεωφορείων, αλλά αυτός δεν είναι λόγος να παραμείνει ασχολίαστο, ίσα- ίσα. Σάββατο πρωί, γύρω στις 9.30, στην αφετηρία του Α2 επί της Σίνα, που φτάνει ώς τη Βούλα. Τα δρομολόγια είναι πυκνά, κάθε δέκα λεπτά, έτσι ώστε αν χάσει κανείς το ένα λεωφορείο, να υπολογίζει, χωρίς να εκνευρίζεται, στο επόμενο. Ένα πυκνό πλήθος έχει ήδη σχηματιστεί, όπως συνωθούνται όλοι τους, Έλληνες και αλλοδαποί, μαύροι και άσπροι, μόλις φτάνει το λεωφορείο στις τρεις εισόδους του, ενώ λέει ο καθένας τους αγανακτισμένος: «Κοίτα κατάσταση, κοίτα κατάσταση». Εννοεί, ακριβώς, ο καθένας, πώς είναι δυνατόν να σπρώχνουν όλοι οι άλλοι, ενώ «δικαιούται» να σπρώχνει μόνο ο ίδιος, πώς είναι δυνατόν να επιδιώκουν όλοι την καλύτερη θέση, ενώ όφειλε να προορίζεται μόνο γι΄ αυτόν που δικαιούται και να σπρώχνει.

Η επιφυλλίδα έχει αρχίσει ήδη να στρώνεται στο μυαλό, καθώς θα φανταζόταν κανείς πως δεν θα είχε να προστεθεί ώς το πέρας της διαδρομής τίποτε πιο αξιοσημείωτο. Λάθος, και μάλιστα μεγάλο. Μια νέα γυναίκα, γύρω στα 45, που δεν έχει προλάβει να καθήσει, ενώ έχουν καθήσει δυο μαύροι (ενδεχομένως, ή ακριβέστερα, αρκετοί ακόμη, αλλά σε απόστασή της), στριφογυρίζει μπροστά τους, τους κοιτάζει με νόημα, με νόημα επίσης κοιτάζει τους όρθιους επιβάτες γύρω της, την βλέπεις πως φλέγεται να μιλήσει. Το λεωφορείο έχει αφήσει πίσω του τη στάση της πλατείας Συντάγματος και κατευθύνεται προς τη Συγγρού, όταν ακούγεται, στεντορεία τη φωνή, η όρθια σαρανταπεντάρα να λέει: «Δεν φτάνει που μας σκοτώνουν, μας παίρνουν και τις θέσεις». Το «ακροατήριο» δεν φαίνεται να συγκινείται, ούτε να ευχαριστιέται, ούτε να αγανακτεί. Θα ήταν, σαφώς, ευτυχέστεροι, βέβαια, αν είχαν προλάβει, όσοι είναι όρθιοι, να καθήσουν στις θέσεις των μαύρων.

Όμως, δεν δείχνουν και να απορούν (το παρατηρείς στο ύφος τους) με την απόφανση της σαρανταπεντάρας, που σημαίνει πως το έδαφος για να ριχτεί και, ίσως, να ριζώσει ένας τόσο «ανήκουστος» σπόρος, ήταν ήδη, αν όχι καλλιεργημένο, έτοιμο πάντως να γεωργηθεί αναλόγως. Στην ουσία με τα λόγια της η σαρανταπεντάρα ήθελε να προκαλέσει μια τόσο έντονη αγανάκτηση στους υπόλοιπους ορθίους- γιατί όχι και σε κείνους που κάθονταν- ώστε υπό την επήρειά της θα υποχρεώνονταν να σηκωθούν αυτοστιγμεί απ΄ τις θέσεις τους οι μαύροι. Μπορεί να ήταν η ίδια κουτή, βλαξ, αφελέστατη, γνώριζε όμως πολύ καλά τις λέξεις που χρειάζεται να χρησιμοποιήσει κανείς ώστε να μεταβάλει σ΄ έναν επικίνδυνο στόχο τους άλλους, που ο στενός χώρος του λεωφορείου τον έκανε τον στόχο ακόμη επικινδυνωδέστερο. Δεν αποκλείεται ο αλλοδαπός (ο συγκεκριμένος μαύρος, αν θέλετε) να έφριττε στην ιδέα του εγκλήματος πολύ περισσότερο από τη σαρανταπεντάρα, η γυναίκα όμως αυτή εκμεταλλευόταν την πρόληψη που θέλει τους αλλοδαπούς και τους μετανάστες συνώνυμους ανενδοίαστα με το έγκλημα. Ενώ η ίδια ακριβώς πρόληψη εμφανίζει ως αγγελούδι κάθε ημεδαπό που, συχνά, δεν είναι παρά ένας σκέτος παλιάνθρωπος, και ενδέχεται να έχει βλάψει τη γυναίκα αυτή απείρως περισσότερο σε σχέση με τον μαύρο που της «στέρησε» τη θέση.

Λέγοντας την επίμαχη, την τρομερή φράση «δεν φτάνει που μας σκοτώνουν, μας παίρνουν και τις θέσεις», εννοούσε στην κυριολεξία πως, αφού δεν τους βλέπουμε την ώρα που βεβαιωμένα εγκληματούν, μπορούμε τουλάχιστον να διαμαρτυρηθούμε τώρα που τους βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια να μας παίρνουν τις θέσεις. Δεν αντιλαμβανόταν όμως η γυναίκα αυτή πως δεν ήταν τους μαύρους ή τους αλλοδαπούς που κατάγγελνε με την κουβέντα της, αλλά τον ίδιο της τον εαυτό: Από τη στιγμή που εξίσωνε το έγκλημα με τη στέρηση της θέσης (γιατί ζημιωνόταν η ίδια), εικονογραφούσε μια εντελώς αφύσικη κατάσταση του κόσμου μας που, με το να έχει παγιωθεί, εμφανίζεται πια εντελώς νόμιμη. Η θέση, δηλαδή, που στερούμαι, αφού θα μείνω όρθιος για δέκα, δεκαπέντε λεπτά, ή έστω μισή ώρα, είναι για τη συνείδησή μου ίσης σημασίας μ΄ ένα έγκλημα που, ωστόσο, αφορά στους άλλους, καθώς δεν πρόκειται να θίξει ποτέ εμένα τον ίδιον.

Με λίγα λόγια, δηλαδή, και σε απλά ελληνικά, η γυναίκα μέσα στο λεωφορείο έλεγε πως «αφού σκοτώνουν τους άλλους, εμένα μπορούν να μου αφήνουν τη θέση μου ελεύθερη. Μια θέση στο λεωφορείο είναι κάτι πολύ σημαντικό, ώστε να δικαιολογεί ακόμη και το έγκλημα».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».