Επιφυλλίδα

«Κύριε καθηγητά, ανακάλυψα την Πέλλα(!)»
Του Πέτρου Θέμελη

Ήταν άνοιξη του 1957, όταν ο Φώτης Πέτσας, επιμελητής αρχαιοτήτων Δυτικής Μακεδονίας τότε, έφτασε στην Αθήνα και κατευθύνθηκε βιαστικά προς τον δεύτερο όροφο του μεγάρου τής εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, Πανεπιστημίου 22. Ο ακαδημαϊκός και γενικός γραμματέας της Εταιρείας, Αναστάσιος Ορλάνδος, βρισκόταν εκεί, καθισμένος στην ίδια πάντα θέση, σκυμμένος στα βιβλία του. «Κύριε καθηγητά, ανακάλυψα την Πέλλα(!)», αναφώνησε με ενθουσιασμό ο Πέτσας. Ο Ορλάνδος σήκωσε αργά το κεφάλι και τον κοίταξε με δόση ανεπαίσθητης ειρωνείας στο βλέμμα. «Και πού ανακάλυψες την Πέλλα, Φωτάκη;» του απάντησε. «Εδώ, κοιτάξτε. Ήλθε στο φως ένα αδιαμφισβήτητο τεκμήριο. Βρέθηκε σε εκσκαφές στο υπόγειο ενός σπιτιού κοντά στο χωριό», αντέτεινε θριαμβευτικά ο Πέτσας, δείχνοντας τη φωτογραφία από θραύσμα κεραμιδιού στέγης, που έφερε σφραγισμένο με κεφαλαία ξεκάθαρα γράμματα σε γενική πτώση το όνομα της πρωτεύουσας των Μακεδόνων: Π Ε Λ Λ Η Σ. Δεν υπήρχε αμφιβολία ότι το εύρημα ήταν ανεκτίμητο, αποτελούσε αδιάψευστη μαρτυρία για την ακριβή θέση της Πέλλας, πρωτεύουσας των Μακεδόνων που ίδρυσε ο βασιλιάς Αρχέλαος. Η ανασκαφή στο υπόγειο της οικίας Στεργιούλα στην Πέλλα άρχισε αμέσως με χρηματοδότηση της Εταιρείας. Η ανασκαφή πήρε τάχιστα τις διαστάσεις μεγάλου έργου, χάρη και στο ενδιαφέρον του ίδιου του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ήλθε τάχιστα στο φως το μεγάλο ιωνικό περιστύλιο της οικίας του Διονύσου, με τα πολύχρωμα ψηφιδωτά δάπεδα στα δωμάτια γύρω. Εικονίζουν τον θεό Διόνυσο καθισμένο νωχελικά στη ράχη πάνθηρα, το εκπληκτικό κυνήγι λιονταριού που παραπέμπει στα κυνήγια του Μεγαλέξανδρου και τη μεγαλειώδη σκηνή αρπαγής. Στη συνέχεια, υπό τη διεύθυνση του Χαράλαμπου Μακαρόνα, του Μανόλη Ανδρόνικου, της Μαίρης Σιγανίδου και άλλων διακεκριμένων αρχαιολόγων αποκαλύφθηκε μια ολόκληρη συνοικία της πόλης με πολυτελείς διώροφες κατοικίες, καθώς επίσης και η τεράστια αγορά της πόλης με ιερά, το ανάκτορο του βασιλιά στην ακρόπολη, το Θησαυροφυλάκιο στην οχυρωμένη νησίδα Φάκος και πολυάριθμα σημαντικά ευρήματα.

Η Πέλλα αναδείχτηκε σταδιακά στη σημαντικότερη ανασκαφική έρευνα της χώρας και σε σχολείο νέων αρχαιολόγων. Όσοι εργάστηκαν εκεί αποτελούν σήμερα επίλεκτα στελέχη της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Η μαρτυρία του πρώτου εκείνου κεραμιδιού με το σφράγισμα ΠΕΛΛΗΣ δεν έχασε ποτέ την αξία της. Οι επιγραφές αποτελούν μοναδικά τεκμήρια που έρχονται να επιβεβαιώσουν ή να απορρίψουν τις ασαφείς συχνά φιλολογικές μαρτυρίες για τη θέση και το όνομα αρχαίων πόλεων.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.