«Ελευθερία δεν σημαίνει να μην παρεμβαίνει το κράτος»

ΕΧΕΤΕ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΑΣ ΤΟΝ ΦΙΛΙΠ ΠΕΤΙΤ, ΕΝΑΝ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ
ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΑΣΧΟΛΗΘΕΙ ΚΑΤ΄ ΕΞΟΧΗΝ ΜΕ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ
ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΓΡΑΨΕΙ ΕΚΤΕΝΩΣ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΟΥΝ
ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ
Ο ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΟΡΙΖΕΙ Ο ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΟΣ
ΡΕΠΟΥΜΠΛΙΚΑΝΙΣΜΟΣ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΡΑΓΜΑ
ΠΟΥ ΤΟΝ ΡΩΤΑΤΕ; ΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ
ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ, ΦΥΣΙΚΑ. ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ
ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΤΟΝ
ΕΛΛΗΝΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ;
«Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον σκληρό πατερναλισμό , όταν το κράτος παρεμβαίνει στο όνομα ενός καλού που αντιλαμβάνεται μόνο εκείνο, και στον ήπιο πατερναλισμό , όπου το γενικό καλό στο όνομα του οποίου γίνεται η παρέμβαση αναγνωρίζεται ευρέως. Ένα κλασικό παράδειγμα του δεύτερου πατερναλισμού είναι η υποχρέωση να φοράμε ζώνη ασφαλείας στο αυτοκίνητο. Ένα δεύτερο παράδειγμα, ασφαλώς πιο πολύπλοκο, είναι η απαγόρευση του καπνίσματος στο όνομα της δημόσιας υγείας. Όλοι αναγνωρίζουν την αξία της υγείας. Και τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία της είναι απολύτως λογικά και δικαιολογημένα. Τώρα, η απαγόρευση του καπνίσματος μπορεί να είναι καθολική ή να γίνεται με πιο ήπιο τρόπο, με τον χωρισμό των χώρων για παράδειγμα ή με τον προσδιορισμό ποσοστώσεων για τα εστιατόρια καπνιζόντων ανά περιοχή».

Οι καπνιστές όμως και πάλι γκρινιάζουν ότι το κράτος περιορίζει την ελευθερία τους…

«Ναι, το ίδιο συμβαίνει και με τους μη καπνιστές, που δεν μπορούν να φάνε σε όποιο εστιατόριο επιθυμούν. Πρόκειται για έναν συμβιβασμό, η ζωή, όπως και η πολιτική, είναι γεμάτη από συμβιβασμούς».

Συγγραφέας πολλών βιβλίων, μεταξύ των οποίων η Θεωρία της ελευθερίας (Εκδ. Πόλις), ο Ιρλανδός φιλόσοφος Φίλιπ Πέτιτ πιστεύει ότι ο ορισμός της ελευθερίας ως μη παρέμβασης δεν είναι ικανοποιητικός.

Πρώτον, επειδή δεν κάνει διάκριση ανάμεσα στα δύο είδη παρεμβάσεων, την αυθαίρετη κι εκείνη που γίνεται στο όνομα του γενικού συμφέροντος. Δεύτερον, επειδή παραγνωρίζει τους έμμεσους τρόπους περιορισμού της ελευθερίας, που δεν πηγάζουν από την παρέμβαση αλλά από την κυριαρχία. Κυριαρχία που μπορεί να ασκεί ο εργοδότης, ο δάσκαλος, ο γονιός, ο σύζυγος, ο δημόσιος υπάλληλος ή ο διευθυντής της τράπεζας. Για τον ρεπουμπλικανισμό, οπαδός του οποίου είναι ο Πέτιτ, η ελευθερία συνδέεται έτσι με την απουσία κυριαρχίας ή, εν πάση περιπτώσει, με τον έλεγχο της κυριαρχίας.

Εκτός από το κάπνισμα, μεγάλη συζήτηση γίνεται τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα και για τους μετανάστες. Με τους ανθρώπους αυτούς τα βάζουν οι πάντες,κράτος,εργοδότες,τοπικές κοινωνίες. Έχω άδικο αν τους θεωρώ το κλασικό αντικείμενο κυριαρχίας;

«Πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα στους νόμιμους και τους παράνομους μετανάστες. Κάθε χώρα έχει δικαίωμα να ρυθμίζει τη ροή των πρώτων, όπως και να τους ζητά να τηρούν τον νόμο, να σέβονται τις άλλες θρησκείες, να μαθαίνουν τη γλώσσα, να εκπαιδεύονται τα παιδιά τους στα σχολεία της χώρας υποδοχής. Την ίδια ώρα, βέβαια, πρέπει να παρέχει τις συνθήκες και τις δυνατότητες για την ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία. Και δεν μπορεί να τους ζητά να αποκηρύξουν τη θρησκεία τους, τα σύμβολά τους, τις γιορτές τους. Με τους παράνομους μετανάστες, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Κατ΄ αρχήν υπάρχει ένα θέμα αθέμιτου ανταγωνισμού προς τους νόμιμους μετανάστες που περιμένουν σε καταυλισμούς την άδεια να εγκατασταθούν. Ύστερα, εκείνοι που τους απασχολούν παραβιάζουν τον νόμο. Πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς, όμως, δραπετεύουν από άγριες και σκληρές καταστάσεις και υπάρχουν σοβαροί ανθρωπιστικοί λόγοι για να τους δεχθείς».

Πριν από 20 χρόνια, το περιοδικό «Μarxism Τoday» εγκαινίασε μια εκστρατεία με τίτλο «Το δικαίωμα στην προσβολή». Ποια είναι σήμερα τα όρια αυτού του δικαιώματος; Μπορεί μια κοινότητα, για θρησκευτικούς ή άλλους λόγους, να ζητά περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης ενός πολίτη, όπως έγινε πριν από λίγα χρόνια με τα σκίτσα του Μωάμεθ στη Σκανδιναβία;

«Η ελευθερία της έκφρασης είναι η ελευθερία να εκφράζεσαι σεβόμενος τον συνομιλητή σου. Και πρέπει να τυγχάνει ισχυρής και απόλυτης προστασίας όταν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι έχεις πρόθεση να προσβάλεις. Όλοι ξέρουμε τη διαφορά ανάμεσα στην πορνογραφία και τον Εραστή της Λαίδης Τσάτερλι. Κι όλοι καταλαβαίνουμε πότε λέγεται κάτι με πρόθεση να προσβάλει και να υποκινήσει την αντίδραση αυτών που προσβάλλονται. Πάρτε κάποιον που μπαίνει σε έναν εβραϊκό ή ένα μουσουλμανικό χώρο και φωνάζει συνθήματα. Τα σκίτσα αποτελούν πιο δύσκολη περίπτωση. Δεν ξέρω τι πρόθεση είχαν οι δημιουργοί τους. Νομίζω όμως πως δεν αποσκοπούσαν στη συναδέλφωση των πολιτισμών».

Η ελευθερία της έκφρασης είναι η ελευθερία να εκφράζεσαι σεβόμενος τον συνομιλητή σου. Και πρέπει να τυγχάνει ισχυρής και απόλυτης προστασίας όταν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι έχεις πρόθεση να προσβάλεις