Οι Καρυάτιδες και οι λακκούβες

ΑΝ ΚΑΠΟΙΟΣ ΘΕΛΗΣΕΙ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΨΕΙ ΤΑ
ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΕΝΟΣ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΕ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΣΕ ΤΕΛΕΤΗ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΟΠΟΥ
ΜΑΖΕΥΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΓΙΑ ΝΑ
ΘΑΥΜΑΣΕΙ Ο ΕΝΑΣ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΑΡΑ
ΝΑ ΑΝΑΘΕΣΕΙ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ.
Τους είδαμε, τους απολαύσαμε, ήσαν όλοι εκεί. Το Σαββατόβραδο εκείνο στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης δεν υπήρχε κανείς που να μην ήταν πρόεδρος ή αντιπρόεδρος κάπου. Έλαμπαν όλοι διά της προεδρίας τους. Όσο για τους υπόλοιπους, ε, αυτοί έλαμψαν όλοι διά της απουσίας τους.

Γιατί την τελευταία στιγμή ο κύριος Φιγιόν, πρωθυπουργός της Γαλλίας, ακύρωσε την επίσκεψή του; Τι ήταν αυτό το σινάχι που χτύπησε τον Ταγίπ Ερντογάν και τον εμπόδισε να περάσει το Αιγαίο χωρίς, για μια φορά, να παραβιάσει τον εθνικό εναέριο χώρο μας; Και η Σοφία, η βασίλισσα της Ισπανίας; Και η Μισέλ Ομπάμα; Και οι Γερμανοί με όλη αυτήν την παράδοση της αρχαιοφιλίας που τους βαραίνει πώς και δεν έκαναν τον κόπο να τιμήσουν τις Καρυάτιδες την ημέρα που άνοιγαν το σαλόνι του καινούργιου τους σπιτιού; Και ο φιλέλληνας Βαλερί Ζισκάρ ντ΄ Εστέν; Λεπτομέρειες, θα μου πείτε.

Το ουσιώδες είναι που έσκασαν όπως θα ΄λεγε κι ο ποιητής. Έσκασαν από τη ζήλεια τους γιατί η ψυχή της Αθήνας, η Ακρόπολη, με μια από τις σημαντικότερες συλλογές αρχαίας τέχνης στον κόσμο απέκτησε επιτέλους ένα μουσείο αντάξιο της σημασίας της. Κι αυτό κανείς δεν δικαιούται να το αμφισβητήσει. Το νέο μουσείο μας ήταν απαραίτητο, έγινε, τα καταφέραμε. Και τίποτε δεν πάει χαμένο στο κάτω κάτω, ούτε καν ο παραμορφωτικός φακός της νοοτροπίας μας.

Όντως τα εγκαίνια του Νέου Μουσείου δεν θα ήταν παρά μια λεπτομέρεια στην ιστορία του, αν η όλη οργάνωσή τους δεν αποκάλυπτε με τέτοια σαφήνεια τη δική μας νοοτροπία. Δεν λέω τίποτε καινούργιο αν υποστηρίξω ότι κανείς από όλους αυτούς τους επίσημους δεν ήρθε στην Αθήνα διότι κανείς τους δεν είχε τη διάθεση να προσυπογράψει το αίτημα της Ελλάδας για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Ή, ακόμη κι αν ορισμένοι απ΄ αυτούς την είχαν και την έχουν αυτήν τη διάθεση, κανείς τους δεν είχε τη δυνατότητα να το κάνει. Αρκετά προβλήματα έχουν οι Γάλλοι με τους Άγγλους, για παράδειγμα, για να προσθέσουν και τη λεία του έβδομου λόρδου του Έλγιν στην ατζέντα τους.

Δεν χρειάζεται να είσαι Μέτερνιχ, άντε Ταλεϊράνδος, για να προβλέψεις τη διπλωματική απουσία των καλεσμένων σου σε μια γιορτή όπου θα εκβίαζες τη συναίνεσή τους, το consensus tacitus, για μια υπόθεση την οποία έχεις καταφέρει να τη μετατρέψεις σε προσωπικό σου πρόβλημα. Κοινός νους χρειάζεται, αυτό το αγαθό υπό εξαφάνιση που καταντήσαμε να το νοσταλγούμε όπως τους άδολους έρωτες της εφηβείας μας.

Από κει και πέρα ήταν θέμα επιλογής. Ή οι οικοδεσπότες θα επέλεγαν να αφήσουν τις εμμονές τους στην κρεβατοκάμαρα ή θα αναγκάζονταν να περιοριστούν σε μια δεξίωση των συγγενών τους υπουργών, προέδρων, αντιπροέδρων και συναφών επαγγελμάτων. Επέλεξαν τη δεύτερη λύση γιατί δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς.

Και δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς γιατί γι΄ αυτούς η ελληνική αρχαιότητα, το ιδρυτικό κεφάλαιο του δυτικού πολιτισμού και ένα από τα σημαντικότερα του παγκόσμιου, εκτείνεται ώς εκεί που πάει η διάθεση των ψηφοφόρων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Προτίμησαν τις εθνοκεντρικές κορόνες για «τα δικά μας» παρά μια γενναιόδωρη στάση η οποία θα επέτρεπε στην Ελλάδα να δείξει πως η αντίληψή της για την οικουμενικότητα δεν εγκλωβίζεται στα στενά όρια της ελληνικής νομαρχίας.

Ας το πάρουμε απόφαση ότι η υπόθεση της επιστροφής των μαρμάρων του Παρθενώνα είναι πολύ πιο περίπλοκη από τη σύλληψη του πορτοφολά και την απόδοση των κλοπιμαίων στον νόμιμο ιδιοκτήτη τους. Είναι μια υπόθεση που εγείρει θέματα συστατικά όχι μόνον της καλλιτεχνικής δημιουργίας αλλά και του τρόπου με τον οποίον την προσεγγίζουμε και την προσλαμβάνουμε.

Σε ποιον ανήκουν τα έργα τέχνης; Στους δημιουργούς τους, στον φυσικό τους χώρο ή σ΄ αυτόν που μπορεί να αναδείξει καλύτερα τη σημασία τους; Κι αν ανήκουν στους δημιουργούς τους ή τον φυσικό τους χώρο, τότε ποια είναι η έννοια της παγκόσμιας κληρονομιάς την οποία επικαλούμαστε; Ο Βιβάν Ντενόν, ο ιδρυτής του Λούβρου που είχε ακολουθήσει τον Ναπολέοντα στην εκστρατεία του και λεηλάτησε την Αίγυπτο, έλεγε ευθαρσώς: «Θα φτιάξουμε ένα μουσείο που θα μπορεί να αναδείξει τη σημασία έργων την οποία ο φυσικός τους χώρος δεν μπορεί να αντιληφθεί».

Από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, θα μου πείτε, ώς τις αρχές του εικοστού πρώτου τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά. Ο κόσμος δεν είναι ίδιος και η Ελλάδα δεν είναι πια μια επαρχία της μακαρίτισσας της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Όμως αυτό ακριβώς είναι που της δίνει, εκτός από δικαιώματα και εξίσου σοβαρές υποχρεώσεις, ειδικά όταν στέκεται απέναντι σε ζητήματα που θίγουν τον ίδιο τον πυρήνα του πολιτισμού μας.