Στόχος η εθνική αυτογνωσία

Η έκδοση είναι καρπός του αντίστοιχου ερευνητικού προγράμματος που ξεκίνησε το 1995 στο Ινστιτούτο (παλαιότερα Κέντρο) Νεοελληνικών Ερευνών (ΙΝΕ) του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, έναν ερευνητικό φορέα ο οποίος από τη σύστασή του, το 1961, διακονεί αθόρυβα και αποτελεσματικά τις νεοελληνικές σπουδές.

Δημιούργημα του Κ.Θ. Δημαρά, έθεσε ως πρωταρχικό του στόχο την «εθνική αυτογνωσία» μέσω της απογραφής των εθνικών δυνάμεων: συλλογικές εργασίες (αποστολές, επισκέψεις, ταξίδια σε βιβλιοθήκες και αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό), έκδοση έργων υποδομής (βιβλιογραφίες, κατάλογοι αρχείων, ευρετήρια, σχολιασμένες πηγές). Ανάμεσα σε αυτές τις εθνικές δυνάμεις ο Τύπος κατέλαβε μια σημαντική θέση, όπως αποτυπώνεται στα ευρετήρια των προεπαναστατικών περιοδικών που συντάσσονται στο ΙΝΕ στη δεκαετία του 1960 ή στο πρωτοποριακό έργο της Αικατερίνης Κουμαριανού για τον Τύπο στην Επανάσταση του 1821 (1971). Η κατάθεση στο ΙΝΕ του μοναδικού αρχείου του Λευτέρη Καριάτογλου- μιας, όπως δυστυχώς γίνεται στον τόπο μας, ερευνητικής εργασίας η οποία βασίζεται σε ατομική και όχι θεσμική πρωτοβουλία-, το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία για περίπου 25.000

τίτλους περιοδικών και εφημερίδων, αποτέλεσε την προϋπόθεση για τη σύνταξη της σημερινής Εγκυκλοπαίδειας. Την επιστημονική ευθύνη του προγράμματος ανέλαβε η πρώην διευθύντρια του ΙΝΕ Λουκία Δρούλια και τον συντονισμό η ιστορικός Γιούλα Κουτσοπανάγου, αμφότερες επιμελήτριες της παρούσας έκδοσης.