Επιφυλλίδα

Εδώ πληρώνονται όλα
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Είναι αξιοπαρατήρητο πως για όλα τα μεγάλα προβλήματα, όσον αφορά την επίλυσή τους, οι άνθρωποι δεν καταφεύγουν στην επεξεργασία που τους έχει γίνει μέσα στον χρόνο αλλά αφήνονται στις ενστικτώδεις αντιδράσεις τους. Όταν τσακώνεται, αίφνης, κανείς με τη γυναίκα του δεν θυμάται τι έχει ειπωθεί και γραφεί για τη «θεσμοποιημένη» από καταβολής κόσμου σύγκρουση του άρρενος με το θήλυ, αλλά επιχειρηματολογεί, ως προς το δίκιο του, σαν να μην έχει ποτέ άλλοτε διαπληκτιστεί ένα αντρόγυνο. Όσο οδυνηρή κι αν είναι η δοκιμασία ενός ανθρώπου σχετικά με τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, σπάνια θα παρηγορηθεί με όσα έχουν πει για τον θάνατο οι Αρχαίοι, ο Καντ ή ο Σπινόζα. Σίγουρα, όμως, είναι πως τον απαρηγόρητο αυτόν άνθρωπο θα τον κυριεύσει ο σπαραγμός, σάμπως η απώλεια να είναι προσωπική του υπόθεση, να μην έχει ξαναθρηνήσει ποτέ άλλος άνθρωπος. Γεγονός που έχει ασφαλώς να κάνει και μ΄ ένα σκοτεινό, ανερμήνευτο ένστικτο.

Δεν ισχυρίζεται κανείς πως όταν συζητιέται το πρόβλημα των μεταναστών θα όφειλε ο καθένας μας να αισθάνεται πως δικαιούνται μια μεταχείριση σαν να ήμασταν εμείς οι ίδιοι στη θέση τους, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί και γράφονται για το πρόβλημα σε σοβαρά εγχειρίδια και μελέτες. Σύμφωνα με το φως, δηλαδή, που έχει ριχτεί, ηθικά, υπαρξιακά, κοινωνιολογικά, πάνω στο μέγα θέμα που αποκαλείται «ξένος», «αλλοδαπός». Αλλά τουλάχιστον να μπορούμε να σκεφτούμε πως, αφού δεν αποφασίζουμε εμείς οι ίδιοι αν θα γεννηθούμε στη Ζιμπάμπουε ή στο Κουρδιστάν ή με το όνομα Ρότσιλντ, είναι εντελώς συμπτωματικό να γεννιόμαστε κάτοικοι της Ρώμης, του Παρισιού ή της Αθήνας. Και να μην ταυτιζόμαστε με την ιδιότητα ως κατοίκων αυτών των πόλεων, ώστε να μας γίνεται αποδιοπομπαίος ο μαύρος, ο κίτρινος, ο μαυρόασπρος ή ο σταρένιος, αν και δεν ξέρουμε από πού κρατάει η σκούφια του.

Όσο όμως δεν δραστηριοποιείται στις ανθρώπινες σχέσεις το «πνεύμα» που έχει επεξεργαστεί η ανθρωπότητα στις μεγάλες της ώρες κι ο «αλλοδαπός» με τον Έλληνα συγκρούονται στην Ζήνωνος ή στο Παγκράτι, στη Βάθη ή στην Ομόνοια, σαν να μην γνωρίζει ο ένας τον άλλο ήδη από παλιά (έστω κι αν επίσημα δεν έχουν ποτέ συναντηθεί), τότε η βαρβαρότητα παίρνει την πιο αδίστακτη μορφή της. Η πολιτική εξουσία πλειοδοτεί ως προς τα δικαιώματα των γηγενών, με συνέπεια να αισθάνονται οι τελευταίοι άτρωτοι, μοναδικοί, όποια κι αν είναι η διανοητική τους καθυστέρηση. Βέβαια, δεν θα ήταν δυνατόν να περιμένει κανείς μιαν αντίδραση υγιέστερη, ανθρωπινότερη, πιο επεξεργασμένη, από ανθρώπους που, αν ρωτηθούν, οι έννοιες «πρόσφυγας», «μετανάστης», «αλλοδαπός», «ξένος» σημαίνουν περίπου το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Ωστόσο, αδυνατεί να εννοήσει κανείς πώς είναι δυνατόν να φαντάζεται ο οποιοσδήποτε πως θα έφτανε να μην έχουμε τους μετανάστες και τους λαθρομετανάστες μέσα στα πόδια μας για να εκλείψουν τα προβλήματα που δημιουργεί η παρουσία τους. Όταν πιστεύουμε πως ένα πρόβλημα πραγματικό, ζέον και οξύ έχει λυθεί ενώ απλά το παρακάμψαμε, απωθώντας το στον χώρο που το δημιούργησε, θα επανακάμψει για μας με τις δραματικότερες άμεσα συνέπειες. Τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας που έχουν μεταβάλει όλη την υφήλιο σε μια γειτονιά θα όφειλε να έχουν δημιουργήσει και μιαν αντίστοιχη συνείδηση: πως οτιδήποτε συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο μάς αφορά προσωπικά, είναι αδύνατον να το αγνοούμε. Όσο συμπεριφερόμαστε, αν και ο κόσμος έχει γίνει μια γειτονιά, σαν να υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουμε καμιά σχέση μαζί τους επειδή συμβαίνει να ζουν στο για μας βέβαια «άλλο άκρο της γης», είναι θέμα χρόνου πότε θα προκύψει η χειρότερη για όλους μας συνθήκη. Σε τελευταία ανάλυση, μια γειτονιά δεν σημαίνει μόνο να διαβάζεις τα ποιήματα του Σέιμους Χήνυ την ίδια σχεδόν ώρα που γράφονται ή να τρως φρέσκο το χαβιάρι αν και έχει έρθει από του διαόλου τη μάνα, σαν να το έφτιαξες με τα ίδια σου τα χέρια. Μια γειτονιά σημαίνει πως ο μετανάστης ή ο λαθρομετανάστης δεν πνίγεται στο Αιγαίο ή τον Ατλαντικό αλλά στην πισίνα όποιου συμβαίνει να τη διαθέτει, και πως κινδυνεύεις ν΄ αρρωστήσεις από τον άγνωστο ιό, όσο καλά ταμπουρωμένος κι αν είσαι, όπως ακριβώς ο μετανάστης και ο λαθρομετανάστης. Η ζωή φαίνεται να δικαιολογεί ή να συγχωρεί όλων των ειδών τις αντιφάσεις, εκτός από μία: να παραμένεις στη νοοτροπία σου μικροαστός ενώ υποτίθεται πως έχεις εξελιχθεί σε πολίτη του κόσμου. Με λίγα λόγια, το να ενημερώνεσαι πάραυτα για το τι συμβαίνει στον κόσμο, αντί να διευρύνει τη συνείδησή σου και να την κάνει πιο περίσκεπτη, πιο ανήσυχη, να ικανοποιεί απλά μια συνοικιακή περιέργεια. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».