Επιφυλλίδα

Ενδημική πολιτική νόσος
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Αν το περίφημο ντιμπέιτ με τους πολιτικούς αρχηγούς της προπερασμένης Πέμπτης υπήρξε αποκαλυπτικό (αποκαλυπτικότατο), δεν είναι βέβαια γιατί μας είπανε «μία από τα ίδια». Αλλά γιατί μας αποκάλυψε, χωρίς καν οι ίδιοι οι πολιτικοί αρχηγοί να διανοούνται πως συμβαίνει κάτι τέτοιο, μιαν ενδημική νόσο της πολιτικής μας ζωής. Μια νόσο που μεταδίδεται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, ανεξαρτήτως του μορφωτικού, οικονομικού και πνευματικού τους επιπέδου. Αποτελεί ένα κομβικό σημείο και μια «σταθερή» της ζωής μας γενικότερα, ενώ καμιά ουσιαστική αλλαγή δεν πρόκειται να συντελεστεί αν δεν συνειδητοποιηθεί το βάθος που σ΄ αυτό προχωρεί η περί ης ο λόγος νόσος του πολιτικού μας βίου. Ούτε λίγο ούτε πολύ, συμπολιτευόμενοι και αντιπολιτευόμενοι αξιωματούχοι συμπίπτουν, αν δεν συμφωνούν ομόθυμα και αμετακίνητα, ως προς αυτήν την «σταθερή», που είναι ότι για να πραγματοποιήσουν όσα επαγγέλλονται τους χρειάζεται η «εξουσία». Μια εξουσία όσο γίνεται μεγαλύτερη, εντυπωσιακότερη, αδιαμφισβήτητη, αν θα ήταν δυνατόν, απ΄ όλους. Διαφορετικά θα στερηθούν την απαραίτητη υποδομή για ν΄ αλλάξουν ή να βελτιώσουν τα πράγματα, με λίγα λόγια για να μεγαλουργήσουν. Φαίνεται να αγνοούν ή επιδεικτικά να μη λογαριάζουν πως σ΄ έναν λαό που συγκινείται γιατί αισθάνεται ή πιστεύει πως μόνο με την κατάκτηση της εξουσίας ένας αρχηγός, ή ένα κόμμα, μπορεί να μεταβάλει τα πράγματα, έχει μέσα του συκοφαντηθεί (μέσα στον λαό εννοούμε) κάθε έννοια ουσιαστικής αλλαγής και δημιουργίας. Και τούτο συμβαίνει γιατί όλοι μας ανεξαιρέτως αισθανόμαστε την εξουσία να δημιουργεί μιαν ιδιότυπη «πίστωση» χρόνου, ώστε ό,τι φαινόταν να έχει εξαιρετικά επείγοντα χαρακτήρα ενώ η εξουσία δεν είχε καταληφθεί, τώρα που η εξουσία είναι μια πραγματικότητα το επείγον να μεταβάλλεται σε μια χαλαρότατη προοπτική.

Μη φτάσουμε στο άλλο άκρο και αναφέρουμε παραδείγματα ανθρώπων που ωφέλησαν την ανθρωπότητα και μεγαλούργησαν χωρίς να διαθέτουν κανενός είδους εξουσία. Ή, αντίθετα, η δύναμή τους να επηρεάζουν και να ωφελούν συρρικνώθηκε απελπιστικά μόλις απόκτησαν ακόμα και την ελαχιστότερη εξουσία. Για τον απλούστατο λόγο, οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, την εξουσία μπορεί να τη χρειάζονται, να δείχνουν ότι την «υπολήπτονται», να τους μαγνητίζει, αλλά δεν την εμπιστεύονται. Ακόμη καλύτερα, την αισθάνονται να ναρκοθετεί, να υπονομεύει ή να καταργεί τα πράγματα που υποτίθεται πως είναι της αρμοδιότητάς της να θεραπεύσει. Αν ίσχυε κάτι άλλο, μια ρήση του μέγιστου πολιτικού Αλέξανδρου Παπαναστασίου (που υπήρξε και υπόδειγμα εντιμότητας) θα είχε σφηνωθεί στην κοινή συνείδηση και θ΄ ανακυκλωνόταν μέσα στη ζωή με την ταχύτητα και τον αυτοματισμό που γίνεται με τους στίχους του Γιώργου Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει».

Μπορεί βέβαια να χρειάζεται στα πολιτικά κόμματα η όσο γίνεται ισχυρότερη εξουσία για να μεταβάλουν σε θεσμικό επίπεδο συνθήκες που, κατά τη γνώμη τους, χρεώνονται τα πολιτικώς κακώς κείμενα. Αλλά γιατί να επιτρέπουν να εννοείται ή να υπονοείται, αν δεν είναι άμεσα που το υπαγορεύουν, ότι θα μεταβληθούν και οι διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων, όταν χάρη στην εξουσία που θα έχουν κατακτήσει ή θα εκφράζουν τα «κακώς κείμενα» θα έχουν μεταλλαχθεί σε «καλώς κείμενα»; Όποιος αναγνωρίζει στην πολιτική εξουσία τη δύναμη ν΄ αλλάζει όχι μόνον τα πράγματα αλλά και τους ανθρώπους (που βέβαια ώς έναν βαθμό μπορεί να συμβαίνει) ανοίγει την πόρτα σε μιαν ατέρμονη βαρβαρότητα. Αν το να γίνουμε όλοι κατά τι πλουσιότεροι ή κατά τι λιγότερο φτωχοί είναι θέμα που χρεώνεται στην κοινωνική πολιτική, γιατί θα εμπόδιζε έναν άνθρωπο να εκφραστεί με φιλαλληλία, ευγενικά, για το γεγονός ότι η κοινωνική αυτή πολιτική τον έχει καταδικάσει να είναι φτωχός;

Δεν έχουν κανένα δικαίωμα τα πολιτικά κόμματα να συναρτούν τη βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων των ανθρώπων με τη διατήρηση ή την κατάληψη της εξουσίας από πλευράς τους. Είχε άδικο άραγε ο αλησμόνητος καθηγητής της Φιλοσοφίας Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλος που διατεινόταν στα μέσα της δεκαετίας του ΄60, ενώ συζητιόταν η καθιέρωση του μαθήματος της Αγωγής του Πολίτου, ότι αρκούσε το μάθημα να έχει ως τίτλο μόνο τη λέξη Αγωγή. Επεσήμαινε τον κίνδυνο πως με τους όρους «αγωγή του πολίτου» ο καθένας αντιλαμβάνεται τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του να εξαντλούνται στην ιδιότητά του ως πολίτη. Πράγμα που σημαίνει ότι ιδιωτικώς αναγνωρίζει το δικαίωμα στον εαυτό του να συμπεριφέρεται χωρίς καμία αγωγή. Ανάγωγα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».