ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗ ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ

Η κριτική που ασκεί η Χάνα Άρεντ στο φαινόμενο του ναζισμού απηχεί- όπως μας υπενθυμίζει η Πηνελόπη Κουφοπούλου στο Επίμετρο – τις ιδέες που είχε αναπτύξει παλαιότερα στο βιβλίο της Οι ρίζες του ολοκληρωτισμού (1951). Με αυτό τον τρόπο, στο πρόσωπο του Άιχμαν δεν βλέπει την αποκορύφωση του αντισημιτισμού ούτε, πολύ περισσότερο, τη γενοκτονία των Εβραίων ως την πεμπτουσία του ιδιαίτερου αντισημιτισμού της γερμανικής κοινωνίας. Η Άρεντ κατευθύνει την κριτική της στην ηθική εξαχρείωση που προκάλεσε το ναζιστικό καθεστώς στη γερμανική κοινωνία, με την υπονόμευση των στοιχειωδέστερων ηθικών αρχών και κανόνων που συνέχουν μια κοινωνία στο όνομα της εκπλήρωσης ενός σκοπού και της πίστης σε έναν ηγέτη. Οι πολιτικές συνθήκες γέννησαν έναν νέου τύπου εγκληματία, ο οποίος «αδυνατεί να ξέρει και να νιώθει πως κάνει κάτι κακό» (σ. 215). Αρκετές δεκαετίες μετά την έκδοσή του το βιβλίο της Άρεντ παραμένει σημαντικό, όχι τόσο για τα στοιχεία που περιέχει σχετικά με τη γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης (αν και η ελληνική βιβλιογραφία για το θέμα παραμένει απελπιστικά φτωχή) όσο για τον στοχασμό που κατέθεσε για το πώς μέσα σε λίγα χρόνια ένας συνηθισμένος άνθρωπος μετατράπηκε στον οργανωτικό εγκέφαλο της εξόντωσης εκατομμυρίων Εβραίων.