Χαμένοι στη μετάφραση

Κάθε φορά που προσπαθώ να ανεβάσω ένα έργο και χρειάζεται να γνωρίσω νέους ηθοποιούς έχω μια αίσθηση λίγο- πολύ ντουμπλ φας. Απ΄ τη μια, ένα σκούρο μολυβί προς το γκρι-σουρί που θα ΄λεγε κι η θεία Ευπραξία (το γκρι το ποντικίσιο δηλαδή) που φοριέται στενάχωρα γιατί έχει τις ρίγες τις σκούρες τής αγωνίας των παιδιών που τρέμουνε, λες κι απ΄ αυτόν τον ρόλο εξαρτάται όλη τους η ζωή, πράγμα παράλογο, διότι από κανέναν ρόλο δεν κρέμεται καμιά ζωή αν έχεις όλη τη ζωή μπροστά σου, αλλά άντε να τους το πεις που σπαρταράνε τα καημένα σαν το ψάρι. Κι απ΄ την άλλη, για να συνεχίσουμε την ιστορία με το «ένα αίσθημα δύο όψεις», απ΄ την άλλη λοιπόν, φοριέται σαν πουκαμίσα φαρδιά, άνετη, κάτασπρη κι αμόλυντη, να ανεμίζει στον ήλιο ενός παντοτινού καλοκαιριού κι από κάθε πτυχή της να ξεπετάγονται λουλούδια και αρώματα της νιότης άγρια και τρυφερά, όλο χυμούς και χρώματα, με ύπερους ορθάνοιχτους και στήμονες ολόρθους.

Βέβαια δίπλα σ΄ αυτά, και ανεξάρτητα, υπάρχει πάντα κι ένα στοιχείο που θα το τοποθετούσα πολύ κοντά στην έκπληξη, αν η έκπληξη προϋπέθετε και τον φόβο ότι κάτι πάει να συμβεί. Κι αφού αυτή η έκπληξη ήρθε πολύ γρήγορα, ήρθανε απ΄ τους πρώτους δυο παιδιά (ένα αγόρι κι ένα κορίτσι), ηθοποιοί σπουδαίοι, που άρχισαν να παίζουν και νόμιζες ότι συνέχιζαν τη συζήτηση μαζί σου και ΄κεί που πας να πεις ευκολίες κι «αμεσιές», φράση που καθιέρωσε η Κυρία Πέμυ Ζούνη και αφορά (σ)τον δήθεν άμεσο τηλεοπτικό τρόπο που εκφέρουν νεαρές και νεανίες της ΤιΒί τα τρόπον τινά σενάρια (;) που τους εγχειρίζουν οι της παραγωγής, και αποτελεί μομφή. Π.χ.: «Άπαπα δεν τον θέλω αυτόν, είναι μες στις αμεσιές». Εκεί λοιπόν που πήγα να την εκστομίσω τη φράση, αρχίζει να διαφαίνεται και σιγά σιγά να αποκαλύπτεται ένα βάθος, ένα αίσθημα πλούσιο κι όμως ευέλικτο κι άπιαστο σαν υδράργυρος σε μάλλινη κουβέρτα, μια δύναμη που μας άφησε όλους βουβούς και με τα μάτια να γυρεύουν να γυρίσουνε τα δάκρυα στην πηγή τους. Και ενώ λέω, αυτό ήταν, μόνο καλά θα έχει η μέρα, μπαίνει μια νεαρά ευειδής (μαύρα ντυμένη και μαλλιά λυτά, μια κόρη μελανούρι, που είχε σφιχτά στο στήθος της κρυμμένα δυο αγριοπερίστερα, την καλωσορίζω, μου λέει όνομα και σπουδές, τη ρωτάω «Το κείμενο ποιος το ΄χει μεταφράσει;»: βλέπω να μεγαλώνουνε τα ήδη τεράστια μαύρα μάτια κι ακούω αυτό που δεν θα ΄θελα «Α, πού να ξέρω. Κάποιος νομίζω. Ή κάποια. Θα σας γελάσω». Πήγα να γελάσω αλλά μου κόπηκε το γέλιο. Λέω σύμπτωση θα ΄ναι, εξαίρεση, ίσως έχει και τρακ, περνάει η ώρα, ρωτάω πάλι, επίτηδες πια. «Αυτό που θα μας πεις ποιος ο μεταφραστής του;». Η ίδια έκπληξη, η ίδια απορία: «Κάποιος, δεν ξέρω, δεν θυμάμαι τώρα. Κάποιος». Το ΄βαλα πείσμα, ρώταγα όλους πια. Είναι ζήτημα να βρέθηκαν πέντε που να ήξεραν, κι αυτοί κουτσά στραβά, με ένα αδιόρατο ερωτηματικό στο τέλος «Οοοο… Ρώτας μάλλον(;)». Ένας μάλιστα, μαθητής σχολής απ΄ τις καλύτερες, μου λέει: «Δεν ξέρω. Όχι, ξέρω, αλλά είναι δύο μεταφράσεις γιατί εμένα μου άρεσε του Κοέν και της αυτής που κάνει την Εσθήρ της αρέσει του Μάτεσι και εγώ παίζω τον ρόλο μου στη μια μετάφραση κι αυτή μου απαντάει στην άλλη».

Βγήκα στην Αγίου Κωνσταντίνου και πήρα τον ανήφορο κατά Ομόνοια μεριά.

Πριν τα κατηγορήσω τα παιδιά, μήπως να κοιτάξω προς τα μέσα; Μήπως κάτι αλλάζει που δεν εμπιστεύεται τον λόγο αλλά τον θεωρεί όχημα και ρουφιάνο κράχτη και νταβατζή αισθημάτων, κι εγώ έχω μείνει πίσω; Μήπως πρέπει να κοιτάξω, αν θέλω να ζω την εποχή μου, να αφήσω στην μπάντα αυτά που ξέρω και να μιλήσω τη γλώσσα της την άγλωσση; Ή θα φανεί σαν ένα καλλιτεχνικό μπότοξ, και θα μου φουσκώσει το πάνω χείλος της σκηνοθετικής αλλά και υποκριτικής μου τέχνης (;) και γίνω κι ΄γώ σαν κι αυτές της κυρίες που όταν της βλέπει ο βοηθός μου: «Κύριε Φασουλή, αυτηνής το πάνω χείλος δεν είναι σαν υπόστεγο; Καλά, όχι υπόστεγο. Υπερβολή, αλλά μαρκίζα τα λες τα χείλια της. Άμα πιάσει καμιά βροχή να πάμε να κρυφτούμε». Λοιπόν μήπως να το γυρίσω κι ΄γώ, κι αρχίσω να φωνάζω στην πρόβα: «Ας τη μετάφραση, παιδί μου. Χέσ΄ τη τη μετάφραση. Κάν΄ το με το σώμα. Πες το με την εικόνα». Να το κάνω; Ή θ΄ αρχίσει όλος ο θίασος από κάτω να μου τραγουδάει:

«Χρόνια πολλά και κάτω απ΄ τη Μαρκίζα/ Σε βρήκα που ήρθες μη βραχείς./ Ίδια η βροχή τα μάτια σου τα γκρίζα…».

Γεια σου Μάνο Ελευθερίου με τα ωραία σου.