Επιφυλλίδα

Κουβέντα να γίνεται (β΄ μέρος)
ΤουΚώστα Λογαρά

Στην προηγούμενη Επιφυλλίδα (20/3) εξέφρασα τη δυσπιστία μου για την επιχειρούμενη αλλαγή του Εκπαιδευτικού συστήματος. Επειδή όμως δεν θέλω να μείνει απ΄ τον λόγο μου η εντύπωση μιας άρνησης, και μόνον, θα συνεχίσω σήμερα με απλές παρατηρήσεις- πρακτικού κυρίως χαρακτήρα – από την εκπαιδευτική ζωή και τις ανάγκες της μέσα σε αίθουσες διδασκαλίας.

α. Η αδυναμία τελειόφοιτων μαθητών του Λυκείου να διαβάσουν σωστάκαι άρα να κατανοήσουνένα κείμενο απλό εφημερίδας είναι εντυπωσιακή, η δε κατάσταση συνεχώς επιδεινώνεται. Πάμπολλοι, λ.χ., φτάνουν στιςπανελλήνιες εξετάσεις της Γλώσσας και της Λογοτεχνίας χωρίς ποτέ να έχουν διαβάσει ούτε ένα-ένα- λογοτεχνικό βιβλίο, ενώ η σχέση τους με τις πολιτικές εφημερίδες αποδεικνύεται εντελώς ανύπαρκτη. Είναι, θαρρώ,αναγκαίο να ενταχθούν στη διδακτέα Ύλη τα βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης:

η σωστή ανάγνωση και η νοηματική πρόσληψη κειμένου· κυρίως, η συστηματική επαφή με τον καθημερινό Τύπο και τον δημοσιογραφικό, τουλάχιστον, λόγο.

Σημερινά γεγονότα, τοπικής ή ευρύτερης εμβέλειας και ποικίλου ενδιαφέροντος, άρθρα ερμηνευτικά της τρέχουσας επικαιρότητας- prima vista κι όχι αναλυμένα σε λυσάρια- απαιτείται να γίνονται αντικείμενα διαλόγου, να κρίνονται οι απόψεις, να αμφισβητούνται και πάντως να προβληματίζουν. Ώστε να συντελείται η επαφή με την πραγματικότητα, η κατανόηση της συλλογικής ζωής που εκτυλίσσεται γύρω και η ερμηνεία της. Ο χρόνος είναι βίωμα και οι λέξεις βιωμένη ύλη. (Ενώ, η Εκπαίδευση στηριγμένη στην ασφάλεια της θεωρίας, καταλήγει αναπόφευκτα στον πνευματικό αυτισμό και τον κοινωνικό αναλφαβητισμό. Η άγονη αποστήθιση στερεί από τον μαθητή την ικανότητα να κάνει αναγωγές, να μπορεί δηλαδή να σκεφτεί ότι αυτό που συμβαίνει εδώ, είναι ανάλογο με εκείνο που συμβαίνει παραπέρα).

β. Η ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης του νέου ανθρώπου, η καλλιέργεια κοινωνικής συμπεριφοράς είναι ένας τομέας μείζονος σημασίας. Εννοώ, την οριοθέτησή του απέναντι στους άλλους, τη σχέση του με τον χώρο, με την πόλη, με την κοινωνική ομάδα. Με συγκεκριμένεςαναφορές στην πραγματική ζωή (π.χ. σε θέματα οικολογικής ευαισθησίας στην περιοχή του· ή κυκλοφοριακής αγωγής και στον τρόπο που οδηγούμε ως λαός- σε σύγκριση με λαούς προηγμένους και μη. Κι ακόμα, στον τρόπο αντιμετώπισης ανθρώπων με ειδικές ανάγκες, με αποκλίνουσα οπτική ζωής, με διαφορετική κουλτούρα. (Ο κινηματογράφος, το βίντεο, το ντοκιμαντέρ είναι απαραίτητα μέσα διδασκαλίας για τον μαθητή τον εθισμένο στην εικόνα. «Το ταξίδι», αίφνης, της Μαρίας Ηλιού με θέμα τους Έλληνες μετανάστες στην Αμερική αποτελεί, ίσως, το πιο πειστικό τεκμήριο για μιαν ηπιότερη προσέγγιση του μεταναστευτικού προβλήματος στην Ελλάδα, σήμερα).

γ. Ο έμπρακτος σεβασμός στην ετερότητα (πολιτική, αθλητική, ιδεολογική), η καλλιέργεια της έγνοιας για τον άλλον, η ενθάρρυνση του ενδιαφέροντος για κείνον- όχι σαν ιδεολόγημα, αλλά ως τρόπος ζωής- πρέπει, θαρρώ, να γίνει βασική επιδίωξη της Εκπαίδευσης. Έτσι εθίζεται κανείς στην έννοια της προσωπικής του ευθύνης, αλλά και απαιτεί να τον σέβεται ο διπλανός του:

ο υπάλληλος πίσω απ΄ το γκισέ, ο πολιτικός, ο Τύπος, τα τηλεοπτικά μέσα. Αυτή η απαίτηση για αμοιβαιότητα των σχέσεων συνιστά, νομίζω, την πεμπτουσία ενός συνειδητοποιημένου πολίτη.

δ. Ένας από τους στόχους της Εκπαίδευσης ας γίνει η προσεκτική προσέγγιση θεμάτων που αφορούν τον έφηβο και την προσωπική του ισορροπία, λ.χ. ο ερωτικός βίος, οι δύσκολες διαπροσωπικές του σχέσεις, η κουλτούρα της βίας, η περιέργεια για τα ναρκωτικά. Σ΄ αυτά υπάρχει ένδεια ουσιαστικού λόγου, αφού ο οικογενειακός χώρος και χρόνος έχουν συρρικνωθεί απελπιστικά. (Η οργανωμένη κουβέντα, για παράδειγμα, με άτομα απεξαρτημένα είναι ικανή να αντισταθμίσει άπειρες ώρες αναποτελεσματικής «διδασκαλίας» γύρω από ουσίες).

Αλλά, με ποιους δασκάλους όλα αυτά; Ή μάλλον, με ποιους πολιτικούς; Η εκπαιδευτική πολιτική είναι πάντα σύμφυτη με το επίπεδο πραγματικής καλλιέργειας των πολιτικών, με τα οράματά τους και την ιεράρχηση των ενδιαφερόντων τους.

Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας