«Και γύρω γύρω συρματόπλεγμα»

ΤΟ ΣΠΙΤΙ όπου ο Κάφκα έγραψε τα πρώτα του διηγήματα είναι στα όρια του γκέτο των Εβραίων της Πράγας. Στις αρχές του 20ού αιώνα τα παραπήγματα του φτωχού γκέτο ισοπεδώθηκαν με σκοπό την «εξυγίανσή» του και στο πλαίσιο της ένταξης των Εβραίων στη νέα εποχή, που υποσχόταν χειραφέτηση και ισότητα. Οι Εβραίοι της Μοραβίας και της Βοημίας, που βρίσκονταν εκεί από τον 10ο αιώνα, είχαν υποστεί αμέτρητα πογκρόμ και διακρίσεις στο παρελθόν. Στις αρχές του 20ού αιώνα πλήρωναν ακόμα «φόρο παραμονής» στους Αψβούργους ηγεμόνες. Με το «πρόγραμμα εξυγίανσης» του γκέτο, στη θέση των παραπηγμάτων αναγέρθηκαν καινούργιες και ωραίες πολυκατοικίες. Ο Κάφκα, αυτός ο σκοτεινός οραματιστής, έγραψε τότε: «Εμείς οι Εβραίοι κουβαλάμε ακόμα μέσα μας τις σκοτεινές γωνίες, τους κρυμμένους δρομίσκους, τα σπασμένα παράθυρα, τις βρώμικες αυλές, τα θορυβώδη ποτοπωλεία και τα απαίσια πανδοχεία. Περπατάμε στους δρόμους της νέας πόλης, αλλά τα βήματα και τα βλέμματά μας είναι ανασφαλή. Μέσα μας τρέμουμε…». Σαν να προαισθανόταν τον όλεθρο που ερχόταν.

●●● 90.000 Εβραίοι ζούσαν στην Τσεχοσλοβακία όταν την κατέλαβαν οι ναζί. 80.000 από αυτούς εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς ή στην Τερεζίν, μια πολίχνη στη Νότια Βοημία, την οποία οι Αψβούργοι χρησιμοποιούσαν ως στρατιωτικό φρούριο και οι ναζί μετέτρεψαν σε γκέτο του θανάτου. Στο γκέτο της Τερεζίν φυλακίστηκαν σχεδόν όλοι οι Εβραίοι της Πράγας. Η προπαγάνδα των ναζί προέβαλλε την Τερεζίν ως «επίγειο παράδεισο», ως δώρο του «μεγαλόψυχου Χίτλερ» για την «κατώτερη φυλή» των Εβραίων, μια απατηλή βιτρίνα με σκοπό να ξεγελάσουν τις φωνές για την εξόντωση των Εβραίων. Στην πραγματικότητα το γκέτο της Τερεζίν ήταν μια κόλαση, όπου εκατοντάδες Εβραίοι πέθαιναν καθημερινά από τις αρρώστιες και την πείνα. Ένα κέντρο συγκέντρωσης πριν από την αποστολή τους για εξόντωση στο Άουσβιτς…

●●●

Από το 1942 μέχρι το 1944, δεκαπέντε χιλιάδες Εβραιόπουλα, ηλικίας εννέα έως δεκαπέντε χρονών, εξορίστηκαν στο γκέτο της Τερεζίν. Μόνον εκατό επέζησαν. Τα παιδιά έφθαναν στο γκέτο χωρίς τους γονείς τους. Ενήλικοι Εβραίοι, μερικοί από τους οποίους διάσημοι καλλιτέχνες, προσπαθούσαν να απαλύνουν τον πόνο των παιδιών μαθαίνοντάς τους λογοτεχνία, ζωγραφική, μουσική. Η συλλογή των χιλιάδων σχεδίων που ζωγράφισαν και των ποιημάτων που έγραψαν τα παιδιά στο γκέτο είναι μοναδική. Κάποια ποιήματα μιλούν για τους γονείς που έχασαν, τα παιδικά παιχνίδια από τα οποία τα άρπαξαν με τη βία. Άλλα εγκωμιάζουν τις εβραϊκές ρίζες, άλλα παιδιά, στο κατώφλι της εφηβείας, μιλούν για τις οπτασίες των ερώτων τους. Όσο πιο πολύ τα παιδιά προαισθάνονται το τέλος να πλησιάζει τόσο πιο πολύ τα ποιήματα γίνονται σπαρακτικά: «Μια κηλίδα βρώμας μέσα σε αισχρά τείχη/ και γύρω γύρω συρματόπλεγμα/ 30.000 ψυχές κοιμούνται/ και όταν ξυπνήσουν/ θα αντικρύσουν τη θάλασσα/ του αίματός τους». Αυτό το ποίημα γράφτηκε από τον Χανούς Χάκενμπουργκ, δεκαπέντε χρονών τότε. Πέθανε στο Άουσβιτς.

●●●

Περπατώ στην Πόλη των Εβραίων. Στο μαγαζί με souvenir, στη γωνία του δρόμου, ακούω Βανδή (μεγάλη πέραση έχει η ελληνική «μουσική της πίστας» στην Τσεχία). Απέναντι, βρίσκεται η παλαιά συναγωγή, φυλασσόμενη από ένοπλους αστυνομικούς:

τους τελευταίους μήνες οι επιθέσεις των νεοναζί στα εβραϊκά μνημεία έχουν αυξηθεί. Στο Εβραϊκό Μουσείο, οι τοίχοι της συναγωγής είναι καλυμμένοι από τα δεκάδες χιλιάδες ονόματα των Εβραίων της Πράγας που εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Σου φαίνεται σαν να ακούς ακόμα την αγωνία τους… Λίγα μέτρα πιο κάτω, στην Πλατεία της Παλαιάς Πόλης συνηθίζουν να ρίχνουν φυλλάδια οι ιδεολογικοί απόγονοι των Τσέχων Γερμανοτσολιάδων: απαιτούν τον ευνουχισμό των Τσιγγάνων, τη φυλάκιση των ομοφυλόφιλων, την απέλαση των μεταναστών, πίσω από τους οποίους βρίσκεται η Νέα Τάξη και η παγκόσμια εβραϊκή συνωμοσία. Ο αντισημιτισμός αποτελεί το πρότυπο όλων των ρατσισμών. Επιβιώνει, ανά τους αιώνες, σαν τις κατσαρίδες.

Έτοιμος να σπείρει τον όλεθρο, κάθε φορά που οι λαοί παίρνουν τον κατήφορο και διψούν για αποδιοπομπαίους τράγους.