Περί πάτρης

ΣΕ ΜΙΑΝ ΕΠΟΧΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΤΡΕΒΛΩΣΕΩΝ,
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΠΗΛΕΙΑΣ, ΗΘΙΚΗΣ ΣΥΓΧΥΣΗΣ, ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ
ΚΡΑΙΠΑΛΗΣ, ΑΠΟΔΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΛΩΝ,
ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΑΜΑ ΥΨΩΣΗΣ
ΤΕΡΑΤΩΔΩΝ ΣΥΜΒΟΛΩΝ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΩΝ
ΥΒΡΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠ΄ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΚΑΤΑΚΡΕΟΥΡΓΗΘΗΚΑΝ ΑΠΛΕΣ ΚΑΙ ΜΕΣΤΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΡΤΗΘΟΥΝ ΣΕ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΚΕΡΑΙΕΣ ΠΑΤΡΙΔΟΚΑΠΗΛΙΚΑ ΤΕΡΑΤΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΑΝΑΛΟΓΑ ΗΧΗΡΑ
Σκέπτομαι λοιπόν σήμερα να τολμήσω να αγγίξω μια έννοια- σύμβολο, ιδεολογικό μετερίζι και συχνά αιτία αιματηρών συγκρούσεων με εχθρούς και ομόφυλους, την Πατρίδα. Θα χρειαζόταν ένας τόνος μελάνι για να εξηγήσει ένας ιστορικός ή κοινωνιολόγος, εθνολόγος ή φιλόσοφος της ιστορίας πώς και γιατί αυτή η έννοια, τουλάχιστον στην Ελλάδα και στις χώρες που γλωσσικά επηρέασε μέσω της Λατινικής (και όλες τους εξαιτίας της καταγωγής τους από την ινδοευρωπαϊκή μητέραγλώσσα) άλλαξε τόσο γρήγορα σημασία και πώς από κάτι πραγματικό και συγκεκριμένο έγινε αφηρημένο και ιδεολογικοποιημένο καμάρι και φόβητρο.

Στα φιλολογικά χρόνια της λευκής φυλής, ο πρώτος που ονομάζει την «πάτρην» είναι ο Έκτωρ και αναφέρεται στην άμυνά της. Ουδείς Αχαιός της Ιλιάδας αρθρώνει αυτή την έννοια. Ο Οδυσσέας που έχει βάλει ως τέλος του ταξιδιού του την καμινάδα του πατρικού του στην Ιθάκη, ως τέτοια ακριβώς την επικαλείται και τη νοσταλγεί.

Διότι «πατρίς» στην ελληνική γλώσσα είναι επίθετο μονογενές θηλυκό ονομαστικοποιημένο κατά παράλειψη του ουσιαστικού «γαία». Πατρίς γαία, η γη του πατέρα.

Μ΄ αυτά τα πολύ σημαντικά δεδομένα και με τη βοήθεια των πλούσιων σήμερα ερευνών της εθνολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας αγόμαστε στο συμπέρασμα πως η έννοια πατρίς έχει να κάνει με την πολύ πρόσφατη (σε σχέση με την εκατομμυρίων ετών προηγηθείσα περίοδο) πατριαρχική κυριαρχία.

Ο πλάνης άνθρωπος, ο προκατακλυσμιαίος, που κυνηγάει την τροφή του συνεχώς μετακινούμενος ανάλογα με τις αλλαγές του καιρού και την καρποφορία, και αργότερα ο άνθρωπος- κυνηγός, ο τροφοσυλλέκτης πρόγονος, δεν έχει μόνιμη κατοικία και είναι (για να θυμηθώ τη γιαγιά μου) ασιγούρευτος! Τις οίδε πότε και μετά ποιες κλιματικές αλλαγές, λιμούς, σεισμούς, καταποντισμούς, κατακλυσμούς (μαρτυρημένους απ΄ όλες τις μυθολογίες και «θεολογίες») υποχρεώθηκε να σταθμεύσει, παγιδευμένος, περικυκλωμένος, εγκλωβισμένος και να επιβιώσει εκ των ενόντων. Εκεί λειτούργησε ο νόμος της επιβίωσης του ισχυρότερου. Εκεί εξαφανίστηκαν είδη και εκεί μερικά είδη, και ο άνθρωπος, ενίσχυσαν κάποια μέλη τους και έχασαν ή ουδετεροποίησαν άλλα.

Συνάμα όμως αδρανείς στον χρόνο και ακίνητοι ανακάλυψαν τον κύκλο των εποχών. Εκείνο που κάποτε τους ωθούσε στον πλάνητα βίο, η τροφή και η καρποφορία, διαπίστωσαν πως συνέβαινε σε κάθε τόπο περιοδικά: σπορά, επώαση, κυοφορία, άνθιση, καρποφορία, θάνατος, αναγέννηση!

Απλουστεύω για να φτάσω στο ζητούμενο. Έως εκείνη την εποχή κυρίαρχο ον μέσα στην ανθρώπινη αγέλη είναι η Μητέρα, η ζωοδόχος πηγή, το θαύμα και το μυστήριο της γέννησης, της γαλουχίας. Όλες οι μαρτυρίες από τους μακρινούς αιώνες και οι θρησκευτικοί μύθοι των λαών ομιλούν και αφηγούνται ή εικονίζουν μια Μητέρα- θεά, ευγονική και γονιμική οντότητα. Στεατοπυγική, ένθρονη στο κέντρο της κοινότητας και δύναμη και εγγύηση της συνέχειας. Η Γαία, η Δήμητρα κ.λπ.

Στον πλάνητα βίο υπάρχουν απώλειες, γέροντες και μωρά, άνδρες και γυναίκες υποκύπτουν στην αδήριτη ανάγκη του θανάτου. Αλλά εγκαταλείπονται, όπως εγκαταλείπονται και τα περισσεύματα των τροφών. Δεν υπάρχουν θήκαι προγόνων και αποθήκαι τροφής.

Αυτά εγκαινιάζονται μετά τη μόνιμη εγκατάσταση. Τώρα όμως έχει αλλάξει και το κριτήριο της ισχύος μέσα στην κοινότητα. Η μόνιμη κατοικία, ο οίκος, χρειάζεται φύλαξη, έχει όρια και σύνορα που πρέπει να διαφυλαχτούν, χρειάζονται χέρια να σπείρουν, να ποτίσουν, να θερίσουν, να βοσκήσουν, να σφάξουν. Χρειάζονται αποθήκες να διαφυλαχτούν τα περισσεύματα για τις ώρες της ξηρασίας, της πλημμύρας, του χειμώνα. Ο άντρας πια αναλαμβάνει την εξουσία, αφού επιβάλλει την αναγκαιότητα της παραγωγικής του προσφοράς. Είναι εξάλλου γνωστό πως κατά τη μακραίωνη γυναικεία περίοδο ισχύος, η μοιρασιά της τροφής γίνεται με γνώμονα την «Ανάγκη» (έτσι νομίζω ακόμη και σήμερα μοιράζουν το φαΐ και οι μανάδες μας, στον πιο αχαμνό, στον αρρωστιάρη, στη χλωμή κόρη, γιατί «αυτή έχει ανάγκη» όσο κι αν γκρινιάζουν οι μπρατσωμένοι και κουβαλητές γιοι!). Ενώ στην ανδροκρατική περίοδο έως τις μέρες μας η μοιρασιά γίνεται με κριτήριο την «προσφορά» (ποιος «φέρνει» τα περισσότερα, ποιος «αξίζει» και ποιος «απαιτεί» τα περισσότερα).

Στη μόνιμη όμως πλέον εγκατάσταση με τον οργανωμένο στρατό, την οικο-νομία, τη διαφοροποιημένη κοινωνική διάρθρωση (εξουσία- εξουσιαζόμενοι) όπου κυριαρχεί η μορφή του Πατέρα, η απώλειά του, είναι μέγα γεγονός και ο τάφος του ιερός. Λέμε συνήθως, αναμασώντας αρχαίες πηγές, ότι δεν υπάρχει ανθρώπινη εγκατάσταση χωρίς να υπάρχει στο κέντρο της βωμός. Δεν λέμε όμως κάτι που είναι αυτονόητο αλλά το λησμονούμε. Δεν υπάρχει ανθρώπινη εγκατάσταση χωρίς νεκροταφείο.

Ε! λοιπόν πατρίδα είναι ο τόπος όπου μόχθησε, πολέμησε, έσπειρε, θέρισε, ερωτεύτηκε, έπαιξε έφηβος και με τα παιδιά του, πέθανε και θάφτηκε ο πατέρας και εν συνεχεία οι πρόγονοι. Στον παιάνα που ψάλλουν τη νύχτα της μεγάλης ναυμαχίας στη Σαλαμίνα οι Αθηναίοι είναι ο αγώνας για να ελευθερωθούν γυναίκες, τέκνα, θήκες (τάφοι) προγόνων.

Και στο δημοτικό τραγούδι της Πάργας, όταν οι κάτοικοί της υποχρεώνονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και την προκοπή τους, το μόνο που παίρνουν μαζί τους είναι τα κόκαλα των γονιών τους.

Ο Τηλέμαχος απελπισμένος ψάχνοντας να βρει ίχνη του πατέρα του, του Οδυσσέα, το μόνο που απωθεί στον νου του είναι να έχει πεθάνει ο περιπλάνητος ήρωας και να μην έχει τάφο, να τον έχουν φάει τα ψάρια ή να έχει χαθεί σε κάποιο άξενο βυθό της.

Πατρίδα είναι ο τόπος που μόχθησε, πολέμησε, έσπειρε, θέρισε, ερωτεύτηκε, πέθανε και θάφτηκε ο πατέρας