Ιστορίες για την απωανατολική σκακιέρα

Ο Εντιμότατος μαθητής αποτελείται από τρεις ιστορίες που αλληλοδιαπλέκονται. Η βασική μιλά για τα μαγειρέματα του Φόρειν Όφις, που αγωνίζεται να διεισδύσει στην Κίνα παραμερίζοντας τους Σοβιετικούς πράκτορες και χειραγωγώντας τη Βρετανική Αντικατασκοπία, προκειμένου να ξαναμοιράσει την τράπουλα της διεθνούς εξωτερικής πολιτικής.

Η δεύτερη μπαίνει στα άδυτα των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών και παρακολουθεί την προσπάθεια εξυγίανσής τους, που αποδεικνύεται καταδικασμένη. Και η τελευταία εστιάζει στις τραγικές ανθρώπινες ιστορίες των «στρατιωτών» που υπηρετούν τα εκάστοτε πολιτικά παιχνίδια. Εδώ είναι που παρακολουθούμε από κοντά ένα πλήθος χαρακτήρων- πολεμικούς ανταποκριτές στην υπηρεσία της αντικατασκοπίας, τυχοδιώκτες πιλότους που αναλαμβάνουν επικίνδυνες αποστολές, παροπλισμένους Αμερικανούς πράκτορες και μοιραίες γυναίκες φυλακισμένες σε χρυσά κλουβιά, τον υπεράνω υποψίας Κινέζο αρχηγό του οργανωμένου εγκλήματος στο Χονγκ Κονγκ, τον απογοητευμένο από την Πολιτιστική Επανάσταση κομμουνιστή αδελφό του, την εμπειρογνώμονα της Οξφόρδης κ.α., που συνθλίβονται στο όνομα των πολιτικών συμφερόντων. Στο κέντρο ο βετεράνος Τζορτζ Σμάιλι, ο εμβληματικός πράκτορας του Λε Καρέ, ήρωας-τομή στην κατασκοπική λογοτεχνία, και από κοντά ο εντιμότατος μαθητής του, Τζέρι Γουέστερμπι, που …επίσης θα «φαγωθούν»!

Ο αναγνώστης θα παρακολουθήσει λοιπόν βήμα-βήμα τον Σμάιλι, που αναλαμβάνει προσωρινός αρχηγός των προδομένων Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών (βλ. το Και ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι το οποίο αναφέρεται στους κατασκόπους Φίλμπι, Μπέρτζες και Μακλίν), να ενορχηστρώνει επιδέξια τις επιχειρήσεις στο Χονγκ Κονγκ για την απαγωγή ενός Κινέζου διπλού πράκτορα των Σοβιετικών. Κοντόχοντρος σαν κουκουβάγια, με άτολμη φωνή, σχολαστικός, κρυψίνους, διορατικός, ταγμένος στην υπηρεσία του απλού πολίτη, ο Σμάιλι αντιμετωπίζει εδώ οξύτατα ηθικά διλήμματα, που απορρέουν από τον εκφυλισμό της έννοιας του πατριωτισμού. Άνθρωπος βαθύτατα προοδευτικός ο Λε Καρέ, που κατά τη δεκαετία του ΄60 εργάστηκε για τις Μυστικές Υπηρεσίες, κάνει με τούτο το βιβλίο μια ελεγεία των παράπλευρων απωλειών της εξωτερικής πολιτικής. Είναι χαρακτηριστική η αντίστιξη αφενός του «μαθητή» τού Σμάιλι- επιχειρησιακού και περιστασιακού πράκτορα Γουέστερμπι ο οποίος ενώ φέρει εις πέρας την αποστολή του, παραβαίνει τις εντολές του Κέντρου για να σώσει μια «πηγή» του- και αφετέρου του υπονομευτή τού Σμάιλι- μηχανορράφου και φαύλου Κόλινς, ο οποίος δεν διστάζει να θυσιάσει τους πράκτορες πεδίου προκειμένου να αναρριχηθεί στην ιεραρχία των Μυστικών Υπηρεσιών.