«Ψάχνω φάρμακο για το μίσος»

«Στην πατρίδα μου υπάρχει μια παροιμία: “Αν θες να γιατρευτείς, να μιλήσεις”. Τα ζώα όμως, όταν υποφέρουν, πονούν, είναι άρρωστα, δεν μπορούν να το πουν στον γιατρό… Όταν ήμουν παιδί, είδα κάποιες απ΄ τις άρρωστες κατσίκες που βοσκούσα στο χωριό μου να απομακρύνονται από το κοπάδι, να απομονώνονται και να βόσκουν ένα συγκεκριμένο χόρτο- δηλητηριώδες, που όμως τις γιατρεύει απ΄ την αρρώστια. Αυτό κάνω κι εγώ. Είμαι βαθιά άρρωστος, το δηλητήριο του μίσους, του θυμού, της εκδίκησης, είναι μέσα μου. Απομακρύνθηκα απ΄ τη Ρουάντα και κάνω ταινίες γι΄ αυτήν. Ψάχνω το φάρμακο για την ψυχή μου. Είμαι κι εγώ ένοχος που υπήρξα μάρτυρας αυτής της σφαγής, που κρύφτηκα, που δεν είμαι κι εγώ ένας ακόμα νεκρός…».

Ο 33χρονος σκηνοθέτης Ζιλμπέρ Νταχάγιο, ο εγγονός του τελευταίου παραμυθά της αυλής του βασιλιά της Ρουάντας, ο γιος του Τούτσι κτηνοτρόφου, είναι ο πρώτος επιζών της γενοκτονίας στην πατρίδα του που μιλάει γι΄ αυτήν σε μια ταινία διάρκειας δυο ωρών, η οποία προβάλλεται στο 11ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης.

Όταν του ζητάμε να αυτοπροσδιορισθεί, δηλώνει: «Είμαι Αφρικανός, κατάγομαι απ΄ τη Ρουάντα». Κομπιάζει όμως, όταν του ζητάμε να προσδιορίσει αν ανήκει στη φυλή Χούτου, Τούτσι ή Τούα: «Δεν είμαι περήφανος για το έθνος μου, ούτε για τις φυλές του, αυτές είναι που προκάλεσαν τη γενοκτονία. Δεν ξέρετε τι είναι οι φυλές; Αλήθεια; Γιατί νόμιζα πως υπάρχουν παντού; Είχατε κι εσείς πριν από χρόνια έναν εμφύλιο πόλεμο. Μάλλον καταφέρατε να ξεχάσετε… Μ΄ αυτούς τους δαίμονες παλεύω κι εγώ καθημερινά».

Η κινηματογράφηση έγινε η ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσει ο Ζιλμπέρ Νταχάγιο την παράδοση των παραμυθάδων παππούδων του. Εκείνοι με λόγια, αυτός με εικόνες. «”Πες την ιστορία”. Έτσι μου λέγαν στο σεμινάριο κινηματογραφίας που παρακολούθησα. Αυτή ήταν η συνταγή για να γίνεις κινηματογραφιστής».

Στις 100 μέρες της γενοκτονίας στη Ρουάντα, από τον Απρίλιο του 1994, ο 18χρονος τότε Ζιλμπέρ παρακολούθησε τον βιασμό της μητέρας του και της 11χρονης αδελφής του, τη σφαγή των γονιών του και 55 ακόμη συγγενών του, κρυμμένος («δεν μπορώ να σας αποκαλύψω πού, ίσως χρειαστεί να το ξανακάνω, αν όχι, θα είναι το θέμα της επόμενης ταινίας μου» λέει).

Το 2006 άρχισε να δουλεύει στον κινηματογράφο αφού είχε παρακολουθήσει εντατικό δίμηνο πρόγραμμα φιλμογραφίας στο Σουηδικό Ινστιτούτο της χώρας του. Έγραψε και σκηνοθέτησε την πρώτη του μικρού μήκους ταινίας (32 λεπτών) «Ουλές των ημερών μου», βραβεύτηκε, γύρισε κι άλλη ταινία, ίδρυσε στη Ρουάντα την πρώτη ανεξάρτητη εταιρεία παραγωγής ταινιών που φέρει το όνομά του και μόλις έξι εβδομάδες πριν από την εκ νέου μετανάστευσή του στις ΗΠΑ έφτασε στο σπίτι του γράμμα που έλεγε ότι ο δολοφόνος του πατέρα του θα δικαστεί.

Ύστερα από 13 χρόνια θα βρισκόταν αντιμέτωπος με τους δαίμονές του. «Κλήθηκα να τον συναντήσω στο δικαστήριο. Είχα ετοιμάσει 262 ερωτήσεις. Στο δικαστήριο κατάφερα να κάνω μόνο τις επτά… Στην ταινία συμπεριέλαβα τις τέσσερις»…

ΙΝFΟ

Στο 11ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, έως την Κυριακή.

Το αίμα και οι κατσαρίδες

Μιλάει για τους γονείς, για τα αδέλφια του, για το αίμα τους στους τοίχους της εκκλησίας όπου κατέφυγαν, για την τάφρο έξω απ΄ το σπίτι τους όπου πέταξαν τους σφαγιασθέντες συγγενείς του αφού προηγουμένως τους έκαψαν, για την απολογία των σφαγέων στο δικαστήριο, για το ραδιόφωνο της χώρας του που εκείνες τις 100 μέρες καθοδηγούσε τους Χούτου πώς να σφαγιάσουν τις «κατσαρίδες»- τους «εχθρούς» της άλλης φυλής-, για την εξαδέλφη του που παντρεύτηκε έναν απ΄ τους «άλλους» γιατί έτσι λέει θα την προφυλάξει ο άντρας της από τυχόν νέα γενοκτονία. Ο Ζιλμπέρ Νταχάγιο δηλώνει πως τη φοβάται αυτή τη νέα γενοκτονία, «τίποτα δεν τέλειωσε, οι πληγές αν δεν ιαθούν ανοίγουν και ματώνουν ξανά». Μιλάει για τον Θεό που όταν τον συναντήσει θέλει να τον ρωτήσει «γιατί επέτρεψες να γίνει αυτό;» κι εκείνος θα του απαντήσει «σας έδωσα έναν όμορφο τόπο να ζήσετε όλοι μαζί, κι εσείς…».