Είναι η Αμερική το μέλλον της Ευρώπης;

Όταν γράφουν οι Ευρωπαίοι για τη Βόρεια Αμερική, δεν γράφουν όπως για άλλα μέρη του κόσμου, δηλαδή εθνογραφικά. Από τον καιρό του Τοκβίλ υπάρχει μια παράδοση να περιγράφεται η Αμερική σαν το μέλλον της Ευρώπης, άλλες φορές ευκταίο και άλλες απευκταίο. Αυτή την ιδέα κάποτε τη συμμερίζονταν λίγοι τολμηροί διανοητές του 19ου αιώνα. Στον 20ό αιώνα η ιδέα γενικεύτηκε, και ο Θεοτοκάς δείχνει να γοητεύεται από αυτήν. Η ανάγνωση του βιβλίου του όμως, και οι συγκριτικές σκέψεις που αναπόφευκτα μας υποβάλλει, στις αρχές του 21ου αι., ξαναθέτουν το ερώτημα: προ-εικονίζει η Αμερική, πλέον, το μέλλον του κόσμου μας;

Είναι αλήθεια ότι στην Αμερική η ιδέα του μέλλοντος είναι συστατικό στοιχείο της εθνικής ταυτότητας, σε αντιπαράθεση με την Ευρώπη, όπου το παρελθόν και η ιστορία δεσπόζουν στις εθνικές κουλτούρες. Η Αμερική επομένως, στον βαθμό που επηρεάζει και τον τρόπο που μιλούν γι΄ αυτήν οι άλλοι, τοποθετεί το μέλλον στο επίκεντρο της συζήτησης. Η μελλοντολογία γίνεται αναπόσπαστο χαρακτηριστικό της αμερικανολογίας. Εκείνο όμως που θέλω να υποστηρίξω εδώ είναι ότι στις τελευταίες δύο δεκαετίες βαθμιαία απομακρυνόμαστε από την ιδέα αυτή. Για δύο λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με την ίδια την Αμερική, και ο δεύτερος με την Ευρώπη. Το βιβλίο του Θεοτοκά βοηθάει στο να συνειδητοποιήσουμε την απόσταση.