ΔΥΟ ΤΕΛΕΙΕΣ, ΑΤΑΞΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

Αν έχουν κάτι κοινό τα δύο βιβλία είναι ακριβώς αυτό. Ξεκινώντας από αντίθετη αφετηρία απορρίπτουν το δίπολο υπαρκτός σοσιαλισμόςνεοφιλελευθερισμός και αναζητούν νέες πολιτικές και λογοτεχνικές ισορροπίες, νέες ερμηνείες και ταυτότητες. Και επειδή ο διάβολος έχει πολλά ποδάρια, συναντιούνται απρόσμενα στο είδος των κλειστών κοινωνιών που έζησαν και περιγράφουν. Οι χωρικοί, στους οποίους πήγαιναν οι αντάρτες και τους ζητούσαν να πολεμήσουν κατά της αδικίας, στο δικό τους θέατρο της ζωής ήταν όλοι περίπου ίσοι. Κανείς δεν εξείχε πολύ. «Σπίτι όσο χωρείς και χωράφι όσο θωρείς», έλεγαν. Οι νικητές πάλι του Εμφυλίου, που ήθελαν να «σώσουν» τα παιδιά των ανταρτών, τους πρόσφεραν στις Παιδοπόλεις μια ζωή αρκετά… κομμουνιστική: ομοιομορφία στην ένδυση, ίδιο φαΐ όλοι, «μια τέλεια αταξική κοινωνία», όπως λέει ο Γιάννης Ατζακάς.

Επίσης, τα δύο βιβλία συναντιούνται στην κρατική γλωσσική καταπίεση. Η γλώσσα που μιλούσαν δάσκαλοι και παπάδες στις Παιδοπόλεις δεν ήταν ούτε αυτή που μιλούσαν τα παιδιά μεταξύ τους, ούτε αυτή του χωριού.

Την τελευταία, λέει ο Δημητρίου, την κατέστρεψε η εκπαίδευση. «Που δεν φυτεύει λέξεις, αλλά μάλλον ξεριζώνει».

Όσο για το τι λένε αυτές οι λέξεις, ο συγγραφέας του Ν΄ ακούω καλά τ΄ όνομά σου και του Ντιάλιθ΄ ιμ Χριστάκη σχολιάζει στο «Βιβλιοδρόμιο»: Η μικροϊστορία είναι πιο πιστευτή γιατί αφηγήτρια είναι μια γυναίκα αγράμματη, αθώα, χωρίς πρόθεση να δικαιωθεί. Της λείπει βέβαια η θεσμική σφραγίδα της επίσημης Ιστορίας, της μακροϊστορίας. Κατά τη γνώμη μου, υπερισχύει η κατάθεση της αφελούς και αθώας γυναίκας. Η μακροϊστορία εξαφανίζει τα πρόσωπα και οι ηττημένοι του Εμφυλίου αποσιώπησαν τα σκοτεινά τους σημεία».