Καιόμενη μπούρκα
Ο Ατίκ Ραχιμί, σαράντα επτά ετών σήμερα, εγκατέλειψε το Αφγανιστάν το 1984 λόγω του πολέμου. Σπούδασε οπτικοακουστική επικοινωνία στη Σορβόνη, ζει στο Παρίσι όπου σκηνοθετεί ντοκιμαντέρ, ενώ το πρώτο του βιβλίο «Στάχτες και χώμα» μεταφράστηκε σε 23 χώρες και έγινε ταινία, η οποία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ των Καννών. «Η πέτρα της υπομονής» τιμήθηκε το 2008 με το Γκονκούρ, το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο της Γαλλίας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά ΕΝΑΣ ΜΠΕΚΕΤ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΜΠΟΥΛ
ΠΡΟΣΘΕΤΕΙ ΥΠΑΡΞΙΑΚΟ ΡΙΓΟΣ
ΚΑΙ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΙΣΛΑΜ,
ΣΑΡΩΝΕΙ ΣΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΚΟΝΚΟΥΡ
2008 ΚΑΙ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΗΝ ΟΡΕΞΗ ΤΗΣ
ΓΑΛΛΟΦΩΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ
ΕΝΑ ΑΚΟΜΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟ ΔΑΝΕΙΟ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ. ΟΥΚ ΟΛΙΓΑ
Το «Περιμένο- ντας τον Γκοντό» αναζητά καινούργια διανομή και καινούργια ερμηνεία. Ο Βλαντίμιρ και ο Εστραγκόν εξήντα ένα χρόνια μετά δίνουν τη θέση τους σε μια μικροπαντρεμένη μουσουλμάνα και μητέρα δύο κοριτσιών. Αυτή θα «κρεμαστεί» από το δέντρο της ζωής, αυτή θα κηρύξει την επανάσταση μέσα από την υπομονή και την ακινησία. Αυτή θα λατρέψει και θα μισήσει τον απόντα Παντοκράτορα μέσα στο ρημαγμένο από τον πόλεμο γκρεμίδι της Καμπούλ. Στην αρχή του βιβλίου η γυναίκα συντονίζει την αναπνοή της με το ψυχομαχητό του τραυματισμένου συζύγου της. Τον πλένει, τον νταντεύει, του αλλάζει το ζαχαρόνερο στο σωληνάκι του ορού, ανησυχεί γι΄ αυτόν και τον παρακαλεί να βγει από την αφασία. Νανουρίζοντας το πτώμα, η νεαρή γυναίκα επιστρέφει σιγά- σιγά σε οχληρές μνήμες και παρασύρεται σε προσωπικές εκμυστηρεύσεις από το θλιβερό της υμέναιο, που δεν διαφέρει σε τίποτα από την κοινή μοίρα των γυναικών του Ισλάμ. Έτσι, ο θρήνος για τον σύζυγο μετατρέπεται σε οργισμένο κατηγορώ, αλλά ο άνδρας-πτώμα εξακολουθεί να μην παίρνει χαμπάρι. Παρών- απών, εξουσιάζει τη γυναίκα του σαν ένας μικρός κακός Θεός που επωφελείται από την τυφλή πίστη και τη διακονία της. Η γυναίκα θυμάται ότι τον παντρεύτηκε δι΄ αντιπροσώπου, αφού αυτός έλειπε για χρόνια στον πόλεμο, αναπαριστά τη βαρβαρότητα της πρώτης τους συνεύρεσης, τον ψυχικό ακρωτηριασμό και την υποταγή της στη διαρκή του απουσία στούς πολέμους, μέχρι που συμπεραίνει ότι «κι ο Θεός είναι απών, κι όμως τον αγαπώ και τον πιστεύω…». Αυτή κατά τη γνώμη μου είναι η capitale στιγμή του έργου. Από εδώ και κάτω ο ex absentia Θεός ή Σύζυγος ή Γκοντό θα υποχρεωθεί να γίνει αυτόπτης μάρτυρας των δραμάτων που κρύβονται κάτω από την μπούρκα, ενώ έξω από το σπίτι πέφτουν οι βόμβες σαν το χαλάζι και οι στρατιώτες σκοτώνουν και λεηλατούν. Όλα θα λεχθούν και όλα θα δειχθούν σ΄ αυτό το θεόκλειστο δωμάτιο με τις μύγες, τη σκισμένη κουβέρτα, τον ορό και το Κοράνι ανοιχτό στο πάτωμα. Η αιμομικτική φαντασίωση της αφηγήτριας, η live ερωτική της εμπειρία με τον νεαρό στρατιώτη μπροστά στον ανήμπορο σύζυγο, η απόδρασή της στον αυστηρά γυναικείο χώρο του μπορντέλου, η αγωνία για τα θηλυκά παιδιά της, η οριστική απώλεια του φτερού-σελιδοδείκτη με το οποίο σημάδευε τα χωρία στο Κοράνι και το απειλητικό σούρτα φερτά τού μουλά έξω από την πόρτα της είναι όλα υψηλής ποίησης ιντερμέδια που δεν παραδίδονται με την πρώτη ματιά. Στο κάπως αδύνατο φινάλε η «πέτρα της υπομονής», δηλαδή το μεταβατικό αντικείμενο που απορροφάει φόβο, θυμό και ανασφάλεια θα σκάσει και θα μετατραπεί σε σκόνη όπως συμβαίνει στο ομώνυμο παλιό περσικό παραμύθι.
Δεν ξέρω αν ο Ατίκ Ραχιμί έχει υπ΄ όψιν του να παραμείνει στον αιώνα τον άπαντα ένας θεατρικός συγγραφέας manqu. Σε αυτήν την περίπτωση η σύγχρονη δραματουργία έχει να χάσει πολλά και αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό από τις πρώτες κιόλας αράδες του βραβευμένου βιβλίου του. Όσο ο άμεσος λόγος του είναι σπαρταριστά θεατρικός, άλλο τόσο ο έμμεσος το πολύ που μπορεί να χρησιμεύσει είναι σαν (περιττή) σκηνική οδηγία. Αποδίδοντας προθέσεις στον συγγραφέα, θα έλεγα μάλιστα ότι ο άνθρωπος, με το πρόσχημα της λογοτεχνίας, προφυλάσσει το έργο του από το να πάει άκλαυτο εν μέσω της παγκόσμιας δραματουργικής κρίσης. Κι όμως… Αν, λέω αν, το θεατρικό κοινόβιο της Αριάν Μνουσκίν αποφάσιζε να χαλαρώσει λίγο τον εσωτερικό του κανονισμό και να δεχτεί έναν επισκέπτη-συγγραφέα, θα είχαμε πολλά και ωραία να δούμε και να μάθουμε. Μέχρι όμως να γίνει αυτό το deal, το έργο θα υφίσταται τη μοίρα του, θα γνωρίζει δηλαδή πολλές «λογοτεχνικές» μεταφράσεις οι οποίες θα παραβλέπουν τη θεατρικότητά του και θα στομώνουν τις σκηνικές του δυνατότητες, όπως καλή ώρα η ανά χείρας ελληνική. Εξαιτίας αυτού του λανθασμένου εκδοτικού χειρισμού, το βιβλίο ήδη κινδυνεύει να περάσει σαν μια ακόμη λογοτεχνική καταγγελία-σούπα για το τι τραβάνε οι γυναίκες στο Ισλάμ, αν η ηρωίδα του δεν έμπαινε στη «σκηνή» αποφασισμένη να κάνει τη γη να σταματήσει.
Αtiq Rahimi
Η ΠΕΤΡΑ ΤΗΣ ΥΠΟΜΟΝΗΣ
ΜΤΦ. ΑΣΠΑΣΙΑ ΣΙΓΑΛΑ ΕΚΔ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ, 2009 ΣΕΛ. 224,
ΤΙΜΗ. 14,40 ΕΥΡΩ
Google news
