Παλιές και νέες συνταγές

Πρώτα οι πένθιμοι αριθμοί: Το ΔΝΤ προβλέπει ότι για το 2009 η παγκόσμια ανάπτυξη θα περιοριστεί στο 0,5%- η χειρότερη επίδοση από το τέλος του πολέμου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εργασίας εκτιμά ότι 40 εκατομμύρια άνθρωποι θα χάσουν τη δουλειά τους φέτος. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση περιμένει να κλείσουν περίπου 200.000 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Έπειτα οι προφανείς διαπιστώσεις: Η κρίση δεν άρχισε χθες, ούτε στις 15 Σεπτεμβρίου, όταν η Lehman Βrothers τίναξε τα πέταλα. Επί έναν τουλάχιστον χρόνο, τα σημάδια (η πτώχευση και εθνικοποίηση της τράπεζας Νorthern Rock στην Αγγλία, η κατάρρευση μεγάλων πιστωτικών ιδρυμάτωνΒear Sterns, Fannie Μae, Freddie mac- στην Αμερική) ήταν πολλά. Κι όμως, καμία κυβέρνηση, καμία αρχή, κανένας οργανισμός δεν κατάφερε να προβλέψει την καταιγίδα που ερχόταν. Και τώρα που ο κατακλυσμός ήρθε, κυβερνήσεις, ηγέτες και οργανισμοί μοιάζει να τρέχουν λαχανιασμένοι πίσω από τις ξαφνικές στροφές μιας κρίσης που τους ξεπερνά. Πρώτον, επειδή είναι μια κρίση απροσδόκητα μεγάλου βάθους και από πολλές απόψεις δίχως προηγούμενο. Και, δεύτερον, επειδή μαζί με τους πιστωτικούς οργανισμούς και τα «έξυπνα προϊόντα» τους, κατέρρευσαν και όλες οι ιδεολογικές παραδοχές που διαμόρφωσαν τις οικονομικές πολιτικές και τον πολιτικό λόγο τα τελευταία 30 χρόνια.

Και, τέλος, τα διστακτικά συμπεράσματα: Μπορεί, σ΄ αυτό το αβέβαιο και δυσοίωνο περιβάλλον, να προχωρούμε σχεδόν στα τυφλά, μπορεί να μην έχουμε παρά τα βασικά μόνον συστατικά μιας υπό διαμόρφωση συνταγής, αλλά τουλάχιστον αυτά τα συστατικά μοιάζουν πια αδιαμφισβήτητα. Όλοι, λίγο ή πολύ, αποδέχονται ότι η κρίση αυτή είναι κρίση της φιλελεύθερης συναίνεσης- της ιδέας πως οι ελάχιστες δυνατές ρυθμίσεις επί των αγορών είναι συνταγή ευημερίας και πως η διεύρυνση των ανισοτήτων μέσο επιτάχυνσης της ανάπτυξης. Αποδέχονται, επίσης, ότι η υπερδιόγκωση ενός διεθνοποιημένου, λαίμαργου και απαλλαγμένου ρυθμίσεων χρηματοπιστωτικού τομέα που μονοπώλησε

Από τη μια η κυβέρνηση θέλει να εξευμενίσει τους διεθνείς μας δανειστές, που την πιέζουν για παλαιάς κοπής μέτρα δημοσιονομικής περιστολής. Και από την άλλη θέλει να αναστήσει τα δημοσκοπικά της ποσοστά μοιράζοντας βραχείας αποδόσεως επιδόματα

την κερδοφορία και «φούσκωσε» τις αξίες στο υπερ-πολλαπλάσιο της πραγματικής οικονομίας και του οικουμενικού ακαθάριστου προϊόντος, ήταν συνταγή συμφοράς. Κι ότι, τέλος, κάποια μορφή Κεϋνσιανισμού, με γενναίες δημόσιες επενδύσεις και ισχυρή παρέμβαση του κράτους στις αγορές, μαζί με μια επιστροφή της πολιτικής στον θρόνο που είχε σφετεριστεί η «σοφή αγορά», είναι ο δρόμος προς τον οποίο πρέπει να κινηθούμε- χωρίς καμία εγγύηση πως θα τα καταφέρουμε.

Μια μεγάλη συζήτηση είναι σε εξέλιξη. Μια εναγώνια αναζήτηση της «συνταγής» που θα αντικαταστήσει τη Ριγκανοθατσερική συναίνεση (όπως αυτή είχε αντικαταστήσει, μετά την προηγούμενη μεγάλη κρίση, την πετρελαϊκή κρίση του ΄70, την ώς τότε κυρίαρχη σοσιαλδημοκρατική συναίνεση). Αλλά, δυστυχώς, την Ελλάδα η αναζήτηση αυτή την περνάει ξώφαλτσα. Δεν ενσωματώνεται, παρά ελάχιστα, στον εσωτερικό μας δημόσιο διάλογο.

Το ακόμη μεγαλύτερο δυστύχημα είναι πως ενώ άλλοι αναζητούν, στην πράξη, έστω και με πολλές αποτυχίες και αβεβαιότητες, μια νέα συνταγή, εμείς μοιάζουμε καταδικασμένοι σε μια αμήχανη ακινησία, μεταξύ δύο εκδοχών της παλαιάς συνταγής.

Η κυβέρνηση Καραμανλή είναι χρεωμένη με μια διπλή παταγώδη αποτυχία. Αφενός με την αποτυχία της δογματικής της ιδέας πως οι φοροαπαλλαγές στις επιχειρήσεις και τα δώρα προς τα υψηλά εισοδήματα θα «στάξουν» επενδύσεις, αύξηση ανταγωνιστικότητας και ευημερία για όλους. Συνέβη το ακριβώς αντίθετο. Και αφετέρου με μια δημοσιονομική κατάρρευση- κυρίως λόγω της πελατειακής πολιτικής που με συνέπεια ακολούθησε- η οποία εκτόξευσε το χρέος.

Και τώρα η αποτυχία αυτή μεταφράζεται σε μια εύθραυστη ισορροπία- πατώντας σε δύο βάρκες. Από τη μια η κυβέρνηση θέλει να εξευμενίσει τους διεθνείς μας δανειστές, που την πιέζουν για παλαιάς κοπής (και καταστροφικά σε συνθήκες ύφεσης) μέτρα δημοσιονομικής περιστολής. Και από την άλλη θέλει να αναστήσει τα δημοσκοπικά της ποσοστά, μοιράζοντας βραχείας αποδόσεως επιδόματα και υποχωρώντας πανικόβλητη σε κάθε πίεση, κάθε κοινωνικής ομάδας. Μοιάζει αδιέξοδο. Γιατί ακόμη κι αν οι άνθρωποι του Καραμανλή ανακάλυπταν το σωστό, είναι αμφίβολο αν μπορούν να ανακτήσουν (στο εσωτερικό κι ακόμη δυσκολότερα στο διεθνές περιβάλλον) το αναγκαίο κύρος για να το εφαρμόσει.