Ο πόνος και ο θάνατος είναι «το σφαγείο»

Στο σημείο αυτό αρχίζει η ουσιαστική προβληματική του σύντομου αυτού κειμένου, αυτή η προβληματική που αφορά τον άνθρωπο του 21ου αιώνα κατ΄ εξοχήν, ακόμη και αν δεν αισθάνεται ότι τον αφορούν ο Ντοστογιέφσκι ή ο Χέγκελ. Πού αλλού στηρίζεται η Ιστορία- κατά Χέγκελ- εκτός από την πεποίθηση ότι όταν καταφέρεις να αντιμετωπίσεις ορθολογικά τον κόσμο και αυτός θα σε αντιμετωπίσει ορθολογικά- πεποίθηση η οποία κυριαρχούσε στον 19ο αιώνα, αλλά ο 20ός και μέχρι στιγμής ο 21ος δεν έπαψαν να την διαψεύδουν. Και από πού αλλού αντλεί τα ερείσματά του ο εξορθολογισμός της Ιστορίας εκτός από την ανάγκη να θάψουμε κάτω από την καλλωπισμένη έκφραση αιτίου και αιτιατού τη φρίκη που κουβαλάει μέσα της, «το σφαγείο»; Και τι άλλο είναι το «σφαγείο» εκτός από τον πόνο και τον θάνατο, τα δύο βασικά συστατικά της βιωμένης εμπειρίας; Δεν χρειάζεται νομίζω να ξεκαθαρίσουμε πως κατά τον Φολντένυϊ ο Ντοστογιέφσκι έγινε ο συγγραφέας των Δαιμονισμένων και των Αδελφών Καραμάζωφ επειδή έτυχε να διαβάσει το κείμενο του Χέγκελ στη Σιβηρία και να αισθανθεί εξόριστος από την ήπειρο της Ιστορίας, την «πνευματική ήπειρο» του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ο Ντοστογιέφσκι έγινε συγγραφέας επειδή επέλεξε τη βιωμένη εμπειρία και γύρισε την πλάτη στην Ιστορία η οποία τον είχε, ούτως ή άλλως, εξορίσει.

Θέση ενδιαφέρουσα πλην όμως κάπως σχηματική. Σχηματική από την άποψη ότι παραγνωρίζει το γεγονός ότι στη Σιβηρία ο Ντοστογιέφσκι αισθάνθηκε πως κάποιος τον αποκόπτει από τον χώρο και τον χρόνο στον οποίον ο ίδιος είχε εντάξει την ύπαρξή του· ότι για να αντιληφθεί την αξία της εξορίας του και να την μεταπλάσει σε σκέψη είχε περάσει από την ένταξή του στην ήπειρο της Ιστορίας.