Φαινόμενα

Ψηφίζουμε αυτό που είμαστε
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Εντυπωσιακό μωσαϊκό της εθνικής συλλογικής μνήμης το ντοκιμαντέρ «Μεγάλοι Έλληνες» (ΣΚΑΪ), που παρουσιάζει 100 προσωπικότητες όπως ψηφίστηκαν από το κοινό
Συγκλονιστικό! Σαν να προσκαλεί τον τηλεθεατή σε ένα ιλιγγιώδες στροβίλισμα ανάμεσα σε πρόσωπα-σταθμούς της Ιστορίας, σε ένα ασεβές, παιδιάστικο κυνηγητό ανάμεσα σε μνημεία, το ντοκιμαντέρ «Μεγάλοι Έλληνες» που προβάλλεται στον Σκάι (Δευτέρα, 22.00). Ένα πρωτότυπο τηλεοπτικό εγχείρημα, για τη δημιουργία του οποίου ψήφισαν 40.000 Έλληνες. Αυτή τη φορά όχι για να εκλέξουν τον λιγότερο άφωνο αοιδό ενός τηλεριάλιτι ή το πιο καρναβαλικό γιουροβιζιονικό τραγούδι που θα μας στέψει βασιλείς του γιουροκαρνάβαλου.

Με τις ψήφους συγκροτήθηκε ένας κατάλογος με τους 100 μεγαλύτερους Έλληνες όλων των εποχών. Θα παρουσιαστεί σε δύο μέρη, για να καταλήξει με διάλογο και συμμετοχή του κοινού σε μια τελική ψηφοφορία για την επιλογή των 10 σημαντικότερων εξ αυτών, οι οποίοι θα παρουσιαστούν σε ισάριθμα ντοκιμαντέρ.

Ψηφοφορίες που εγείρουν απαιτήσεις από την καλλιέργεια και τη συνείδηση, την παιδεία και τη μνήμη, την ευαισθησία και την επίγνωση της εθνικής πραγματικότητας και που γι΄ αυτό ακριβώς αναδεικνύουν από τα στοιχεία της εθνικής σύγχυσης μέχρι και της εθνικής διαύγειας και ελπίδας.

Γι΄ αυτό και τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν από τον Αλέξη Παπαχελά ήταν συναρπαστικά, επιβάλλοντας στον θεατή από άλματα στον χρόνο και τα κριτήρια, μέχρι άλματα μεταξύ λογικής και ευαισθησίας ή ακόμη μεταξύ κυνισμού και δημοκρατικής συνείδησης. Για παράδειγμα, φιγουράρει στην 62η θέση ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, αμέσως μετά τον Αλέξανδρο Παναγούλη (61ος), τον αγωνιστή που προσπάθησε να τον σκοτώσει κατά τη διάρκεια της χούντας. Αλλά και πριν από τον φιλόσοφο Επίκουρο (63ος), που δίδαξε πώς να ζει κανείς μέσα στην αγάπη και τη φιλία.

Για την εμφάνιση του δικτάτορα στον κατάλογο που συνέταξαν με την ψήφο τους 40.000 Έλληνες, το σχόλιο του Λάκη Λαζόπουλου σαφές: «Επέβαλε ένα σκοτάδι στον τόπο που αποτελεί μέρος μας, φώτισε τον κακό μας εαυτό». Για τον αρθρογράφο του «Βήματος» Στέφανο Κασιμάτη, ήταν η «ψήφος νοσταλγών». Όπως κι αν έχει, η συγκεκριμένη επιλογή των ψηφισάντων μαζί με τους σχολιασμούς της συνθέτουν το αποτύπωμα της Ιστορίας στη σύγχρονη ελληνική σκέψη.

Κάθε πρόσωπο από το 100ό μέχρι το 51ο, όπου σταμάτησε το πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ, σχολιάζεται από ιστορικούς και αρθρογράφους, λογοτέχνες και καλλιτέχνες- όλοι μαζί ένα μωσαϊκό της σύγχρονης σκέψης, όπως απαιτεί και το μωσαϊκό των 100 προσωπικοτήτων που επιλέχθηκαν από το κοινό. Έτσι, ακούγονται από τον Γραμματικάκη, τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, τη Λένα Διβάνη, τη Δήμητρα Γαλάνη, τον Αντώνη Καφετζόπουλο και τον Λάκη Λαζόπουλο έως τον Απόστολο Δοξιάδη, τον Τάκη Θεοδωρόπουλο, τον Δημήτρη Τσακνή και τη Σώτη Τριανταφύλλου, τον Ιάσονα Τριανταφυλλίδη, τη Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα και πολλούς ακόμη.

Όλοι επισημαίνουν την παραδοξότητα του καταλόγου, καθώς το ένα τρίτο του αποτελούν πρόσωπα της αρχαιότητας, φιγουράρουν ακόμη δύο δικτάτορες, δύο βασιλείς, ένας επιχειρηματίας (φυσικά ο Ωνάσης), από αυτοκράτορες του Βυζαντίου μέχρι ρεμπέτες και από τον Καστοριάδη μέχρι την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Ποια τα κριτήρια για την επιλογή;

Οι σχολιαστές εκφράζουν τα δικά τους: «Το ίχνος που άφησαν στην Ιστορία, όπως ο γιατρός Παπανικολάου», θα πει η Λένα Διβάνη, «Η διάρκεια του έργου τους», λέει η Δήμητρα Γαλάνη. «Μεγάλος είναι ένας που μας έκανε καλύτερους ή και πιο ευτυχισμένους, κάποιος με τον οποίο περάσαμε καλύτερα ή περάσαμε δύσκολα, φώτισε στιγμές και πτυχές της κοινωνίας και του τόπου», θα πει ο Λάκης Λαζόπουλος- και ο ίδιος επιλογή του κόσμου, που του έδωσε την 83η θέση, να προηγείται του ιστορικού Ηροδότου (84ος) και να έπεται του αυτοκράτορα Ιουστινιανού (82ος).


Η εικόνα μας στον καθρέφτη

«Οι επιλογές, σε ορισμένες στιγμές, θα σας τρομάξουν και θα σας σοκάρουν», θα πει ο Αλέξης Παπαχελάς, ενώ ο Απόστολος Δοξιάδης θα θέσει τον προβληματισμό: «Πώς να συγκρίνει κανείς μεγέθη σπουδαίων της αρχαιότητας με σημερινούς, για παράδειγμα τον Σημίτη με τον Περικλή, τη συμπαθέστατη Γλύκατζη-Αρβελέρ με τον Θουκυδίδη…». «Πολλοί που αναφέρονται δεν ανήκουν στους μεγαλύτερους, άλλοι πάλι λείπουν» (Γραμματικάκης), «Κανείς από τους 100 δεν είναι δημοσιογράφος, αυτό κάτι σημαίνει» (Λαζόπουλος), ο κατάλογος δείχνει «ποιοι νομίζουμε ότι είμαστε» (Κασιμάτης).

Όπως κι αν έχει, πρόκειται για ένα συναρπαστικό ντοκιμαντέρ και για έναν επιπλέον λόγο: γιατί ακόμη κι αν μας σοκάρουν οι επιλογές, παραμένει μια δική μας εικόνα στον τηλεοπτικό καθρέφτη.