«Εδώ σαπίζω ζωντανός»

ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΤΗΣ
ΡΩΣΟΦΩΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ; Ο
ΝΤΜΙΤΡΙ ΜΠΟΡΤΝΙΚΟΦ ΓΡΑΦΕΙ ΤΟ
«ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ». ΑΛΛΟΙ ΤΟΝ
ΠΑΡΟΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΤΟΝ ΖΕΝΕ ΚΙ ΑΛΛΟΙ
ΜΕ ΤΟΝ ΣΕΛΙΝ. ΜΕ ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ
ΓΛΩΣΣΑ, ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΑΣΑΛΕΥΤΗ ΖΩΗ ΣΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΡΧΙΑ,
ΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ ΤΟΥ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΥ
ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΑΘΩΟΤΗΤΑ
ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΙΣΜΟ
Η νέα γενιά της ρωσόφωνης λογοτεχνίας κουβαλά τη βαριά κληρονομιά της κλασικής ρωσικής λογοτεχνίας. Έχει ζήσει τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, τις υψηλές προσδοκίες μιας απρόοπτης, συχνά αμήχανης, ελευθεροστομίας και τη θριαμβική είσοδο του άγριου καπιταλισμού.

Αυτή η νέα γενιά ρωσόφωνων λογοτεχνών, που έκανε την ταραχώδη εμφάνισή της στο τέλος του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα, φαίνεται ότι προκαλεί μεγάλο αναγνωστικό και κριτικό ενδιαφέρον με την πολυφωνία, την αφηγηματική τόλμη, τη δυναμική της.

Ο σαραντάχρονος Ντμίτρι Μπόρτνικοφ έχει βραβευτεί με το «Ρωσικό Βooker- Ανοιχτή Ρωσία». Σπούδασε για έναν χρόνο Ιατρική και μετά κατατάχτηκε εθελοντής στον στρατό.

Όταν τελείωσε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, επέστρεψε για να σπουδάσει Φιλολογία. Με τα πρώτα χρήματα που κέρδισε, έφυγε για το Παρίσι. Εκεί εργάστηκε μάγειρας σε ατμόπλοιο, μέντιουμ, χορευτής, δάσκαλος. Δε σταμάτησε να γράφει. Η συγγραφή είναι ο τρόπος του να θεάται τον κόσμο. Το σύνδρομο του Φριτς είναι ένα μυθιστόρημα με θέμα το κακό. Ένα επιτύμβιο άσμα στη Σοβιετική Ένωση, αλλά και μια ωδή στη γενιά που έζησε τη διάλυσή της. Οι Ρώσοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη «Φριτς» για όλους ανεξαιρέτως τους Γερμανούς στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η λέξη δεν άργησε να αποκτήσει τη σημασία του «διαφορετικού», του «εχθρικού».

Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής του έργου ονομάζεται Φριτς. Αυτό είναι το παρατσούκλι του. Μέσα από μια θρυμματισμένη αφήγηση, με σπασμωδικές και παλίνδρομες κινήσεις στον αφηγηματικό χρόνο, ο Φριτς πετάγεται από τη νεότητά του στην παιδική ηλικία, στα μαθητικά χρόνια, στον εφιάλτη του σοβιετικού στρατού. Στην ασάλευτη ζωή της ρώσικης επαρχίας.

Απομόνωση
Παρίσι, ρώσικα χωριά, απομόνωση του Αρκτικού Κύκλου. Μέσα από μια ανίερη και ανηλεή γλώσσα, που δεν γνωρίζει κανόνες, ο αφηγητής ξεδιπλώνει την ιστορία του. Τα αφηγηματικά θραύσματα αναπτύσσονται κάθετα, με παύλες, διάκενα, άτακτη στίξη.

Οι σκηνές αναπτύσσονται συνειρμικά, η μια εικόνα ξηλώνει την επόμενη. Ο Μπόρτνικοφ γράφει για όλους τους ανθρώπους της γενιάς του- ή τους κάπως μεγαλύτερους- που είδαν τη ζωή τους να πηγαίνει στράφι, να συντρίβεται στις συμπληγάδες παράλογων μικροεξουσιών και συμφερόντων.

Ο Φριτς, ένα υπέρβαρο παιδί πνιγμένο στο λίπος του, ζει στη ρώσικη επαρχία. Υπεραγαπά την τυφλή προγιαγιά του. Όταν εκείνη πεθαίνει, προσπαθεί να ταφεί πλάι της ζωντανός. Μεγαλώνει στο νοσοκομείο που δουλεύει η μητέρα του, παριστάνοντας τον γελωτοποιό στους ασθενείς. Ζει σε διαρκή κόντρα με τον πατέρα του, στα μάτια του οποίου αντικρύζει την απόρριψη. Στο σχολείο είναι το χοντρό παιδί που όλοι κοροϊδεύουν, αυτός που μεταδίδει ραβασάκια. Περνάει τη ζωή του κοιτώντας από το παράθυρο.

Αίφνης αναγκάζεται να στρατευτεί. Τον στέλνουν στη Νέα Γη, σε μια πόλη-είσοδο στον Αρκτικό Κύκλο. Εκεί η ζωή του μπαίνει στην κατάψυξη. Στους αιώνιους πάγους δουλεύει απάνθρωπα, αποπατεί στα ρούχα του, ζει μέσα στον έσχατο ανθρώπινο εξευτελισμό. Ανακαλύπτει τις αντοχές του. Η αναγκαστική μοναξιά του σπάει από τον ομαδικό αυνανισμό των στρατιωτών.

Ο Φριτς δεν ζει απλώς μια περιπέτεια. Ζει οριακές καταστάσεις που τον φέρνουν αντιμέτωπο με τη χειρότερη εκδοχή της ανθρώπινης φύσης, της δικιάς του και των υπολοίπων. Μέσα στη φρικιαστική αποκτήνωση του σοβιετικού κόκκινου στρατού σφυρηλατείται και αναδύεται ο εσώτερος πυρήνας του ήρωα. Όχι με καλολογίες και ευχολόγια. Με ατελείωτο ζόρι.

Dmitri Βortnikov

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥΦΡΙΤΣ

ΜΤΦ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ ΕΠΙΜ. ΝΤΙΝΑ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΕΚΔ. SCRΙΡΤΑ, 2008 ΣΕΛ. 238, ΤΙΜΗ: 14 ΕΥΡΩ