Έβγαλε τη χαρακτική από το περιθώριο

Αυθόρμητη και μαχητική, πρωτότυπη και ακούραστη, δυναμική και ονειροπόλα, η χαράκτρια Βάσω Κατράκη αυτοπαρουσιάζεται σε μια μονογραφία (από «ΤΑ ΝΕΑ»)

Μια στρατευμένη αριστερή πολίτης, μια γυναίκα που χαιρόταν τη ζωή, μια απεριόριστα ελεύθερη καλλιτέχνις που δάμασε την πέτρα, της έδωσε μιλιά και γέννησε μορφές δυνατές, μνημειακές, που κατέκτησαν τη διεθνή αναγνώριση και έβγαλαν τη χαρακτική από το περιθώριο των καλών τεχνών.

Έργα, σε άσπρομαύρο, που ανήγαγαν το καθημερινό και προσωπικό στοιχείο σε καθολικό και πάντα επίκαιρο σύμβολο της ανθρωπότητας, είναι ο κόσμος της Βάσως Κατράκη, που ζωντανεύει στις σελίδες του τέταρτου τόμου της σειράς μονογραφιών Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί που κυκλοφορούν με «ΤΑ ΝΕΑ».

«Όπου κι αν είμαι, όπου κι αν πάω, το βλέμμα μου ψάχνει τον ορίζοντα να βρει τη θάλασσα», έλεγε η Βάσω Κατράκη. Στο Αιτωλικό, όπου μεγάλωσε ανάμεσα στους ψαράδες, ονειρευόταν κρυφά να γίνει ζωγράφος. «Ό,τι έβλεπα, έλεγα: “Εγώ αυτό μπορώ να το κάνω”». Δεκαεπτά χρόνων πήγε στη Σχολή Καλών Τεχνών.

Η ζωγραφική δεν την τράβηξε. «Διάλεξα τη χαρακτική», έλεγε, «γιατί είναι δουλειά λιτή». Το εργαστήριο του Κεφαλληνού είχε τη φήμη ότι ήταν φωλιά κομμουνιστών. Εκεί δούλεψε στις διάφορες τεχνικές και στα έντυπα. «Κάναμε αντίσταση με τα καλέμια και τα πινέλα. Τα πρώτα χαρακτικά μου είναι ένσημα, αφίσες, κάρτες, προκηρύξεις, ψηφοδέλτια για τις ανάγκες του αγώνα. Μετά, με τον εμφύλιο, ήρθε η τραγωδία. Ζήσαμε τον Δεκέμβρη, φύγαμε με την έξοδο. Αχ, με τον Δεκέμβρη βάλαμε γερή άγκυρα στην αντίσταση, τη ρίξαμε στον πάτο». Ανάλογα ήταν και τα έργα εκείνης της πρώτης περιόδου που εικονογραφούσαν τους αγώνες και τα πάθη, τα μαρτύρια του ελληνικού λαού, τους ανθρώπους του μόχθου. «Μ΄ ενδιαφέρει να έρθω σε όσο γίνεται πληρέστερη επικοινωνία με τους ανθρώπους, να τους μιλήσω με τη γλώσσα τους. Δεν διαλέγω ορισμένα θέματα, μα βιώματα». Ήταν μια θέση που απέκλειε τον δογματισμό και την οδήγησε σταδιακά από την παραστατική τέχνη, την κατανοητή από τον λαό προς τη λιτότητα, την αφαίρεση, την απελευθέρωση της χαρακτικής της. Η περιπλάνηση των αναζητήσεων για το υλικό την έφερε στον ψαμμίτη λίθο, μια πέτρα που «με την αδρή του επιφάνεια, και την αδιερεύνητη περιοχή του, μου άνοιξε τον δρόμο στα μεγάλα σχήματα και την πλατιά ελεύθερη χειρονομία. Δύσκολο υλικό η πέτρα. Μου αντιστάθηκε, αλλά δεν είναι υλικό που είναι αχάριστο».

Η Κατράκη μπήκε στον χώρο της απόλυτης αντίθεσης του άσπρου- μαύρου. Έδωσε μορφές παλλόμενες, με δραματική ένταση, γεμάτες συγκίνηση. Γυναίκες του λαού, ήρωες του μύθου, όπως η Αντιγόνη και ο Ίκαρος, άλογα και ιππείς – το σύμβολο του αγώνα και της ελευθερίας.

Μορφές που μετά την εμπειρία της χούντας εμφανίζονται ακρωτηριασμένες- κορμοί και μυτερά βράχια, μαύροι αγκαθωτοί ήλιοι.

ΙΝFΟ

Από τη σειρά «Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί» κυκλοφορεί ήδη στα περίπτερα ο τόμος «Σπύρος Βασιλείου». Το Σάββατο θα κυκλοφορήσει ο τόμος «Βάσω Κατράκη». Τιμή: 7,90 ευρώ.

Με μια ματιά

1914. Γεννιέται και μεγαλώνει στο Αιτωλικό Μεσολογγίου.

1936. Γράφεται στη Σχολή Καλών Τεχνών. Σπουδάζει ζωγραφική, αλλά την κερδίζει η χαρακτική. Προσχωρεί στην Αριστερά.

1940. Φιλοτεχνεί την αφίσα με τη γυναίκα που πλέκει για τους στρατιώτες.

Οργανώνεται στο ΕΑΜ καλλιτεχνών. 1949. Γίνεται ιδρυτικό μέλος της ομάδας «Στάθμη».

1955. Πρώτα χαρακτικά σε πέτρα. 1958. Πρώτο βραβείο στην Μπιενάλε Μεσογειακών Χωρών της Αλεξάνδρειας.

Βραβείο στη Διεθνή Έκθεση ΆσπροΜαύρο του Λουγκάνο.

1966. Τιμάται με το διεθνές βραβείο λιθογραφίας Tamarid.

1967. Εξορίζεται στη Γυάρο.

1980. Αναδρομική έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη.

1988. Πεθαίνει στις 27 Δεκεμβρίου.