Ζούσαν κρυμμένοι στους βάλτους

ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ
ΖΟΥΣΑΝ ΕΠΙ ΑΙΩΝΕΣ ΟΙ
ΠΕΡΙΦΗΜΟΙ «ΑΡΑΒΕΣ ΤΩΝ ΒΑΛΤΩΝ».
ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥΣ ΕΞΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΤΑΝ ΤΑΚΤΙΚΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ
ΤΟΥ ΄50. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΕΚΑΝΕ ΠΑΤΑΓΟ ΟΤΑΝ ΠΡΩΤΟΕΚΔΟΘΗΚΕ ΤΟ 1964. ΑΝ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΑΚΟΜΗ ΕΝ ΖΩΗ, Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΙΣΩΣ ΕΠΑΝΕΡΧΟΤΑΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΕΚΕΙΝΟΥ
ΤΟΥ ΦΥΛΕΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Μεταξύ 1951 και 1958 ο Γουίλφρεντ Θέσιγκερ, παλαίμαχος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, παθιασμένος γεωγράφος και ερασιτέχνης ανθρωπολόγος, επισκεπτόταν για μεγάλα διαστήματα το Νότιο Ιράκ, όπου, στη συμβολή του Τίγρη και του Ευφράτη, ανάντη του Σατ Έλ Αράμπ, βρισκόταν ένα από τα πιο εκτεταμένα υγροτοπικά συστήματα παγκοσμίως. Σε μια έκταση αντίστοιχη της Πελοποννήσου, μέσα σε έλη, αρμυρόβαλτους και λίμνες καλυμμένες από καλαμιώνες, ρείκια και βούρλα διαβιούσαν οι «Άραβες των Βάλτων», ένας περίπλοκος πλην καλά δομημένος πολιτισμός, αποτελούμενος από δεκάδες φυλές και φατρίες. Οι άνθρωποι επιβίωναν επί αιώνες σε μια κατάσταση «δυναμικής ισορροπίας» μεταξύ τους και με την περιβάλλουσα φύση.

Ήταν καλοί ψαράδες, άριστοι κυνηγοί, είχαν κοπάδια από νεροβούβαλους και βοοειδή, ήταν εξαιρετικοί χτίστες χρησιμοποιώντας τα εν αφθονία ευρισκόμενα γύρω τους υλικά (λάσπη, πηλό, βούρλα και καλάμια) και εξ ίσου καλοί ναυπηγοί.

Κυκλοφορούσαν με τα πλεούμενά τους σ΄ ένα περίπλοκο σύστημα καναλιών και υδατοδρόμων. Καλλιεργούσαν ρύζι στα κατακλυσμένα από τις ετήσιες υπερχειλίσεις του Τίγρη και του Ευφράτη εδάφη και λίγα σιτηρά όταν τα νερά αποσύρονταν. Ήταν αυτάρκεις και αντάλλασσαν μόνο το πλεόνασμα από την οικοτεχνική τους παραγωγή, λ.χ. τις περίφημες ψάθες τους. Σκότωναν αγριόχοιρους, πάπιες, βίδρες και μεταναστευτικές αγριόχηνες μόνο για αυτοκατανάλωση. Ήταν φυλές ανεξάρτητες, περήφανες, εξαιρετικά φιλόξενες αλλά και φιλάργυρες. Ο Θέσιγκερ θα γοητευόταν με τον πολιτισμό τους και η διαμονή του μαζί τους θα απέληγε στο παρόν βιβλίο, ένα από τα ταξιδιωτικά μπεστ σέλερ του 20ού αιώνα.

Οι Άραβες των Βάλτων έζησαν στο περιθώριο των αυτοκρατοριών που άνθησαν στην περιοχή της Μεσοποταμίας. Τα έλη της Νότιας Μεσοποταμίας δεν ήταν βατά και έτσι φιλοξένησαν φυγάδες, παράνομους και ηττημένους λαούς. Ως εκ τούτου εξέθρεψαν και μεγάλες εξεγέρσεις κατά των κεντρικών δυναστειών των Σουμερίων, των Ασσυρίων, των Βαβυλωνίων και των Οθωμανών.Τον όγδοο μ.Χ. αιώνα μεγάλοι αριθμοί Αφρικανών σκλάβων χρησιμοποιήθηκαν για ν΄ αποξηράνουν τα έλη γύρω απ΄ τη Βασόρα. Επαναστάτησαν, εξόντωσαν τις φρουρές και απείλησαν ακόμη και τη Βαγδάτη, αφού κατέκτησαν τη Βασόρα- μέχρι την οριστική τους ήττα. Έκτοτε τα πράγματα ηρέμησαν και οι συμβιωτικές σχέσεις μεταξύ των διαφόρων φυλών επικράτησαν. Συγκολλητικό στοιχείο ο σιϊτισμός που συνένωσε τους Άραβες των Βάλτων απέναντι στον κυρίαρχο σουνιτισμό του Βορρά της Μεσοποταμίας.

Συνομοσπονδία
Η κοινωνική κατάσταση που συνάντησε ο συγγραφέας είχε παραμείνει σταθερή για πολλούς αιώνες. Μια συνομοσπονδία φυλών, η Μουντιφίκ, δημιουργήθηκε στον Κάτω Ευφράτη, λειτουργώντας πρακτικά ως ανεξάρτητο κράτος. Στον Τίγρη ένα συνονθύλευμα φυλών διατήρησε την ανεξαρτησία του απέναντι στο Χαλιφάτο της Δαμασκού και αργότερα στο τουρκικό κράτος. Και προς τα βόρεια των Βάλτων κυριάρχησε μια τρίτη πανίσχυρη συνομοσπονδία, «Τα παιδιά του Λαμ», μια νομαδική ποιμενική κοινωνία εκατό και πλέον χιλιάδων ανθρώπων. Διά μέσου των αιώνων, ο αγροτικός αυτός πολιτισμός θεωρήθηκε υπανάπτυκτος σε αντίθεση με τη μακραίωνα αστική παράδοση της Μεσοποταμίας. Οι Άραβες των Βάλτων υποτιμήθηκαν, θεωρήθηκαν άγριοι, τα έλη λειτούργησαν αποτρεπτικά ως προς την πλήρη ενσωμάτωσή τους στο κεντρικό κράτος.

Άψογη η μετάφραση και κατατοπιστική η εισαγωγή του Άρη Μπερλή σ΄ ένα κείμενο με περίπλοκα προβλήματα ονοματολογικής υφής. Τη φροντισμένη έκδοση εμπλουτίζουν 110 εξαιρετικές φωτογρα- φίες.

Wilfred Τhesiger

OΙΑΡΑΒΕΣ ΤΩΝΒΑΛΤΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΜΤΦ. ΑΡΗΣ ΜΠΕΡΛΗΣ, ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΡΟΜΠΕΡΤ ΦΙΣΚ ΕΚΔ. ΤΣΑΓΚΑΡΟΥΣΙΑΝΟΣ, 2009, ΣΕΛ. 403, ΤΙΜΗ: 20 ΕΥΡΩ