«Επαρχιακή» πεζογραφία και ιδεολογία

Ένα σχόλιο στην κριτική του Δημήτρη Παπανικολάου για το βιβλίο Η Διαμάχη Μαρωνίτη- Ιωάννου (1977-2007) κάνει ο συγγραφέας του,νεοελληνιστής καθηγητής στο ΑΠΘ Ξενοφών Κοκκόλης.

Στο κείμενο του κ. Δημήτρη Παπανικολάου «Μόλις τα ΄μαθες, έγινες Τούρκος…» («Βιβλιοδρόμιο», 6-7.12.2008), όπου- παρεμπιπτόντως και αφοριστικά- κρίνεται το βιβλίο μου, δε σκοπεύω να απαντήσω. Οφείλω όμως να επισημάνω- για τους αναγνώστες του «Βιβλιοδρομίου» και, κυρίως, για τους αναγνώστες και τους φίλους του Θεσσαλονικέα πεζογράφουτην κατακλείδα του κειμένου του:

«Σε ένα σημείο που δεν έχει προσεχθεί, ο Μαρωνίτης του ΄77 κατηγορεί ευθέως τον Ιωάννου επειδή δεν συμμετείχε σε καμιά κίνηση εναντίον της δικτατορίας- το ευρηματικό δεν είναι η κατηγορία· το ευρηματικό είναι ο τρόπος που δένεται αυτή η κατηγορία με την ιδεολογία που αποπνέει η “επαρχιακή” πεζογραφία του Ιωάννου. Στην παθολογία του επαρχιακού υποβάλλεται πλέον εδώ η πολιτική παθολογία που επέτρεψε και ανέχθηκε τη δικτατορία».

Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα του Μαρωνίτη (βλ. στο βιβλίο του Πίσω μπρός,Προτάσεις και υποθέσεις για τη νεοελληνική ποίηση και πεζογραφία , Στιγμή 1986, όπου εκδίδεται η κριτική του 1977):

«Και γενικά: η αδιέξοδη παθολογία σε όλα τα επίπεδα (ατομικό, κοινωνικό, πολιτικό κτλ.) που επιβάλλει ο επαρχιακός κλοιός, στον Ιωάννου τελικά μαλακώνει και κάπως εξωραΐζεται, κάποτε μάλιστα, είτε το θέλει ο συγγραφέας είτε όχι, γίνεται το αφήγημά του δέλεαρ τουρισμού. Εξάλλου, κινημένος ο Ιωάννου σ΄ έναν τόσο περίφραχτο αναμνηστικό χώρο, ακόμη και κατά τα πρόσφατα δίσεχτα χρόνια, δεν είναι αφύσικο που δεν συγκρούστηκε μαζί τους. Τα υπονόμευσε ιδιωτικά, δίχως όμως έκδηλες και προπάντων δημόσιες συγγραφικές μαρτυρίες» (σ. 252).

Είναι σαφές ότι ο Μαρωνίτης δεν «κατηγορεί ευθέως», ούτε «υποβάλλει» κάτι που να αφορά άμεσα την «ιδεολογία που αποπνέει η “επαρχιακή” πεζογραφία του Ιωάννου». Αυτά είναι ευρήματα του κ. Δ. Π. Ο Μαρωνίτης παρατηρεί, με σαφώς μειωτική πρόθεση, αλλά με τρόπο προσεκτικό και περιέργως ήπιο, ότι ο Ιωάννου «δεν συγκρούστηκε» δημόσια με «τα πρόσφατα δίσεκτα χρόνια»· απλώς, «τα υπονόμευσε ιδιωτικά»…

Είναι εύλογη, νομίζω, η αγανάκτηση κάθε καλόπιστου αναγνώστη απέναντι σ΄ αυτή την, όχι μόνο συκοφαντική και υβριστική της μνήμης του Ιωάννου, αλλά και πολιτικά απαράδεκτη (έως και επικίνδυνη), επίθεση στο έργο του πεζογράφου. ● Ο συνεργάτης μας Δημήτρης Παπανικολάου, λέκτορας νεοελληνικών σπουδών στην Οξφόρδη, επισημαίνει:

Διαβάζοντας με προσοχή το απόσπασμα Μαρωνίτη και την ερμηνεία μου, οι αναγνώστες του Βιβλιοδρομίου μπορούν να συμπεράνουν αν έχω δίκιο ή άδικο. Για να συνειδητοποιήσουν όμως και τι σημαίνει κριτική αρτηριοσκλήρωση, ίσως δεν πρέπει να αρκεστούν μόνο στην επιστολή του κ. Κοκκόλη. Το βιβλίο του είναι, όπως και να το κάνουμε, ακόμα καλύτερο δείγμα.