Φαινόμενα

Το αμερικανικό παράδοξο
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Όλα τα σύμβολα της Ιστορίας, της κουλτούρας και της τεχνολογίας της επικοινωνίας συνέθεσαν το λαμπρό σκηνικό μιας υπερδύναμης στην ορκωμοσία Ομπάμα, που έμοιαζε με τελετή ενθρόνισης
Στην πραγματικότητα το πανηγύρι της ορκωμοσίας εξέπεμπε το μήνυμα μιας παλινόρθωσης. Μόνο που στη θέση ενός προσώπουβασιλέα βρισκόταν η αμερικανική δημοκρατία και η κεντρική της ιδέα, ότι ο αμερικανικός λαός εκπροσωπεί τις «δυνάμεις του Καλού».

Το αντιφατικό ήταν ότι η ίδια ακριβώς κολοσσιαία βιομηχανία των συμβόλων ισχύος με την οποία πλαισιώνεται πάντα ο Αμερικανός πρόεδρος και η οποία έχει στόχο τη σκηνοθεσία της εικόνας μιας υπερδύναμης αυτήν τη φορά χρησιμοποιούνταν για να αναδειχθεί όχι ένα μήνυμα τρόμου, αλλά ελπίδας. Εκ πρώτης όψεως σχήμα οξύμωρο.

Ωστόσο το μήνυμα της «νέας εποχής» που αναδείχθηκε και από τον λόγο του Ομπάμα ήταν ότι τίποτε δεν απαρνιέται από τα σύμβολα του πολιτισμού της η χώρα, από αυτά που την χαρακτηρίζουν ως υπερδύναμη, αλλά τα επαναθέτει στην «υπηρεσία του Καλού». Αυτή ακριβώς η πρωτοφανής παραδοξότητα προσέδιδε στη στιγμή την ιστορική της σημασία και τη μετέτρεπε σε στοίχημα μιας χώρας, αλλά και της παγκόσμιας σκέψης.

Το συναίσθημα του κόσμου, η ελπίδα του για αλλαγή, για έξοδο από την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα της διακυβέρνησης Μπους επένδυαν στη συνθλιπτική εικόνα των μεγάλων μεγεθών και των τεχνολογικών επιτευγμάτων προσδίδοντάς τους αίφνης διαφορετικό περιεχόμενο. Αυτό που τους προσδίδει και η προσωπική ιστορία του Μπαράκ Ομπάμα, το γεγονός ότι είναι μαύρος και το ότι η σύζυγός του Μισέλ είναι εγγονή σκλάβων. Αυτό από μόνο του συνιστά ανατροπή. Το αν τα σύμβολα (και η ουσία) μιας υπερδύναμης μπορούν αντί για πολεμικό μήνυμα να εμπνεύσουν ελπίδα δεν είναι όμως, υπόθεση των Αμερικανών μόνον και κυρίως της αμερικανικής κυβέρνησης. Οι συμβολισμοί της εκλογής Ομπάμα αφορούν την παγκόσμια σκέψη.

Τα πραγματικά ελπιδοφόρα μηνύματα, της ανοχής, της κοινωνικής συμφιλίωσης, της δύναμης της δημοκρατίας (της οποίας το αποτέλεσμα δεν είναι αιφνίδιο, σαν θαύμα, αλλά απόρροια μιας μακράς κοινωνικής διαδικασίας και εξέλιξης που την ορίζει η λειτουργία των θεσμών και του εκπαιδευτικού συστήματος) απαιτούν μακρά επεξεργασία από τις κοινωνίες, με τον κίνδυνο να διαψευσθούν πριν ολοκληρωθεί. Η ίδια η αναμετάδοση του CΝΝ ήταν ένα θαύμα τεχνολογίας και αισθητικής. Άρτιο το τηλεοπτικό τελετουργικό, με τις απευθείας συνδέσεις να δίνουν τον παλμό και με εικόνες που θα τις ζήλευε ο καλύτερος σκηνοθέτης κινηματογραφικής υπερπαραγωγής, με φακούς ευρυγώνιους, πλάνα πανοραμικά που εναλλάσσονταν με κοντινά, εσωτερικά που εναλλάσσονταν με εξωτερικά, να δίνουν την αίσθηση επικού φινάλε χολιγουντιανής ταινίας. Δορυφορικές εικόνες σε οθόνες, οι οποίες λειτουργούσαν με τη μέθοδο touch screen ξεδίπλωναν το πανηγύρι της τεχνολογίας που υποστήριζε τη σκηνοθεσία του θεάματος Οι γωνίες λήψεις της κάμερας από την πομπή σε όλη τη διαδρομή μέχρι τον Λευκό Οίκο αναδείκνυαν την επιβλητικότητα της στιγμής. Ιδανικός πρωταγωνιστής μιας τέτοιας υπερπαραγωγής, με την αδιαμφισβήτητη φωτογένεια, το πλατύ αστραφτερό χαμόγελο και βάδισμα που έχει τη χορευτική πλαστικότητα αιλουροειδούς, ο Μπαράκ Ομπάμα έδωσε τα πρώτα χαρακτηριστικά δείγματα του ύφους της πολιτικής του.
Κινήσεις επικοινωνιακής πολιτικής

Όταν πήρε τον λόγο στο γεύμα του Κογκρέσου δεν ευχαρίστησε μόνο συνεργάτες, γερουσιαστές, φίλους, εθελοντές, οπαδούς, αλλά από τους άνδρες της ασφάλειας μέχρι τους σερβιτόρους και το προσωπικό. Και φυσικά, κάτι που το συνηθίζει, αναφέρθηκε τιμητικά τόσο στον απελθόντα πρόεδρο Μπους, όσο και στον αντίπαλό του στη μάχη για την προεδρία ΜακΚέιν, με τον οποίον μάλιστα γευμάτισε το προηγούμενο βράδυ.

Στρατηγικές κινήσεις μιας επικοινωνιακής πολιτικής με σαφή μηνύματα για το νέο ήθος και ύφος της προεδρίας του και του οράματός του για την πολιτική.

Αλλά επειδή το θέαμα εμπεριείχε όλη την Αμερική, δεν έλειψε ούτε η κιτσάτη πινελιά. Ήταν η πολύχρωμη παρέλαση με στολές που θύμιζαν Απόκριες, μαζορέτες με πολύχρωμα κολάν που έκαναν κουνήματα, ακροβατικές τούμπες στον αέρα, Ινδιάνοι με όλα τα φτερά και τις στολές, σαν να βγήκαν από τη γυάλα της Ιστορίας (όχι και το πιο περήφανο κομμάτι της) και το προεδρικό ζεύγος, πίσω από μια πραγματική γυάλα αλεξίσφαιρη χαιρετούσε τα πλήθη ζώντας τη μεγάλη στιγμή του. Θα δούμε για τις επόμενες. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία.