Ψέματα: ένα γυναικείο προσόν;

«ΤΟ ΨΕΜΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ, ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΨΕΜΑ ΤΩΝ
ΑΝΔΡΩΝ, ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΕΛΚΥΣΤΙΚΟ ΘΕΜΑ». ΑΥΤΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΙ Η ΠΟΛΥΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ
ΛΟΥΝΤΜΙΛΑ ΟΥΛΙΤΣΚΑΓΙΑ, ΓΝΩΣΤΗ ΓΙΑ ΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ
ΤΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΔΟΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΕΣ
Η Πηνελόπη «έμεινε στον άσο». Το ψέμα της, σύμφωνα με τον «Πρόλογο» της Λουντμίλα Ουλίτσκαγια στη συλλογή διηγημάτων Τα ψέματα των γυναικών , ήταν εύπλαστο και γεμάτο υπεκφυγές.

Σε αντίθεση με τον άντρα της, τον Οδυσσέα, και με την ωραία ξαδέλφη της, την Ελένη, η Πηνελόπη ήταν, το μεγαλύτερο διάστημα του βίου της, βαρετά ειλικρινής.

Το ψέμα των γυναικών, σύμφωνα πάντα με την Ουλίτσκαγια, «είναι κι αυτό φυσικό φαινόμενο, όπως η σημύδα, το γάλα ή το σκαθάρι». Το ιδιότυπο κοινωνικό ψέμα των γυναικών, το ψέμα που κληροδοτείται από μάνα σε κόρη, το απροσχεδίαστο ψέμα. Η Ουλίτσκαγια επιχειρεί «μια μικρή λογοτεχνική διερεύνηση του προβλήματος», χωρίς φυσικά να αποβλέπει στη στηλίτευση ή την επίλυσή του. Η εξηνταπεντάχρονη Ρωσίδα συγγραφέας σπούδασε βιολογία στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Μετά την αποφοίτησή της εργάστηκε στο Ινστιτούτο Γενετικής της Ακαδημίας Επιστημών. Απολύθηκε, γιατί διακινούσε παράνομα πολυγραφημένα κείμενα. Δεν ξαναδούλεψε στο ρωσικό δημόσιο. Άρχισε να δημοσιεύει λογοτεχνία στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και έχει βραβευτεί με το έγκυρο γαλλικό βραβείο Μedicis (βλ. τα καλύτερά της: Η περίπτωση του δόκτορος Κουκότσκι,Ειλικρινά δικός σας,Τσούρικ και Ντανιέλ Στάιν, διερμηνέας ). Μαζί με τον Μακάνιν, τον Πελέβιν και τον Κουρκόφ, ανήκει στη δυναμική και πολυφωνική ομάδα των σύγχρονων Ρώσων συγγραφέων, που έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και αποτυπώνουν την ιδιοπροσωπία της μετασοβιετικής Ρωσίας.

Στο πρώτο διήγημα της συλλογής, την Ντιάνα, η νεαρή Ζένια βρίσκεται μαζί με τον τρίχρονο Σάσκα της σε διακοπές. Διαβάζει Άννα Καρένινα και ταυτίζει τη ρημαγμένη οικογενειακή της ζωή με το ερωτικό δράμα μιας αστής με μπουκλάκια και πενιουάρ με φραμπαλάδες. Η Ζένια συναντά την Αϊρίν Λίρι, μια εντυπωσιακή γυναίκα, που συνοδεύει τον πεντάχρονο γιο της Ντόναλντ και την άρρωστη μητέρα της. Στις μακρές νύχτες των διακοπών η Αϊρίν αφηγείται την πολύπαθη προσωπική της ιστορία στη Ζένια. Νεκρά παιδιά, σκοτωμένοι σύζυγοι, μαντείες που επαληθεύτηκαν, ασήκωτος πόνος. Στο τέλος αποκαλύπτεται ότι η πονεμένη ιστορία της Αϊρίν δεν ήταν παρά μια επινοημένη αφήγηση. Η Ζένια μένει με την απορία.

Στο δεύτερο διήγημα, η δεκάχρονη Νάντκα κάνει διακοπές με τους προέφηβους γιους της Ζένιας και άλλους δυο φίλους τους. Παίζει τα τέσσερα αγόρια στα δάχτυλά της. Η Ζένια πιστεύει ότι η μικρή ξεστομίζει απίστευτα ψέματα. Μια έκπληξη την περιμένει, όταν συζητά προσεκτικά το θέμα με τη μητέρα της Νάντκας. Αλήθειες και ψέματα αλλάζουν θέση.

Στο τρίτο διήγημα, η δεκατριάχρονη Λιάλια αφηγείται με επίμονο πείσμα στη Ζένια τη φλογερή ερωτική ιστορία της με έναν παντρεμένο μεσήλικα. Όταν η Ζένια αποφασίζει να αναλάβει δράση, το ψέμα αποκαλύπτεται πανηγυρικά.

Στο τέταρτο διήγημα, η γραία φιλόλογος Άννα Βενιαμίνοβνα συναντά την ακαλλιέργητη νεαρή Μάσα. Τη φλομώνει σε φιλολογικά και λογοτεχνικά ψέματα, που αποκαλύπτονται μετά θάνατον.

Στο πέμπτο διήγημα, η Ζένια επισκέπτεται την Ελβετία ως προσκεκλημένη σεναριογράφος ντοκιμαντέρ. Εκεί γνωρίζει μια σειρά από Ρωσίδες πόρνες υψηλού μεροκάματου, που της ξεφουρνίζουν την ίδια πάντα προσωπική ιστορία. Πίσω από το κοινό ιλουστρασιόν ψέμα κρύβεται η δυσάρεστη αλήθεια.

Στο τελευταίο διήγημα του τόμου, η Λίλια, μια αντιπαθητική γειτόνισσα της Ζένιας στην παιδική της ηλικία, εξελίσσεται σε άχαρη και δυστυχισμένη γυναίκα. Βάφει τα ματόκλαδά της με υπερβολικά πυκνή μάσκαρα. Αυτό είναι το κόλπο που επινοεί, για να τσούζουν τα μάτια της, όταν κλαίει ασυναίσθητα. Μόνο έτσι σταματά, όταν βρίσκεται σε δημόσιο χώρο. Η Λίλια, με τον φαινομενικά τραχύ- όμως επεξεργασμένο συναισθηματικά- τρόπο της θα συνεφέρει τη Ζένια, μόλις καταλάβει πως η φίλη της βουλιάζει σε άβυσσο δυστυχίας, έπειτα από ένα αυτοκινητικό ατύχημα.

Λουντμίλα Ουλίτσκαγια

ΤΑ ΨΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

ΜΤΦ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2008, ΣΕΛ. 194,
ΤΙΜΗ: 12,50 ΕΥΡΩ