ΝΕΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΟ-ΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

Πολλά άρθρα του τόμου δείχνουν την πρόοδο που έχει συντελεστεί στην έρευνα τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε θέματα τα οποία για δεκαετίες είχαν παραμεληθεί. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η εξόντωση των Ελλήνων Εβραίων που εξετάζει η Οντέτ Βαρών-Βασάρ . Τόσο η μνήμη όσο και η έρευνα είχαν περιθωριακή θέση στην Ελλάδα μέχρι τη δεκαετία του 1990, όταν, επιτέλους, η ιστορία και η γενοκτονία των Εβραίων άρχισε να προσελκύει το ενδιαφέρον των μελετητών. Η μελέτη των γυναικών στη δεκαετία του 1940 ακόμα παραμένει ελλιπής, παρά την πληθώρα των μαρτυριών που εκδόθηκαν τα τελευταία χρόνια, όπως επισημαίνει η Τασούλα Βερβενιώτη στο άρθρο της. Το ίδιο, σε μεγάλο βαθμό, ισχύει και για τους πολιτικούς πρόσφυγες, θέμα ταμπού για πολλές δεκαετίες, τη βιβλιογραφία του οποίου εξετάζει η Κατερίνα Τσέκου. Παράλληλα, δημοσιεύθηκαν αρκετές μελέτες για τη δεκαετία του 1940 σε τοπικό επίπεδο, είτε αυτό αφορά την ύπαιθρο και τις πόλεις της περιφέρειας είτε την πρωτεύουσα (στα άρθρα των Νίκου Μαραντζίδη και Ευάνθη Χατζηβασιλείου αντίστοιχα).

Οι μελέτες για αυτά τα θέματα αναμφισβήτητα εμπλούτισαν τις γνώσεις μας και απέδειξαν ότι η Κατοχή και ο Εμφύλιος είχαν διαφορετικές επιπτώσεις και βιώθηκαν διαφορετικά ανάλογα με την περιοχή όπου ζούσε κανείς, το φύλο, την εθνοτική ή θρησκευτική ομάδα στην οποία ανήκε κ.ο.κ. Ένα ερώτημα είναι κατά πόσον οι νέες θεματικές διεύρυναν το ιστοριογραφικό παράδειγμα ή, έστω, εμπλούτισαν τον ιστοριογραφικό προβληματισμό. Ως προς αυτό, τα αποτελέσματα είναι σαφώς πιο πενιχρά. Η πλούσια εμπειρική έρευνα δεν συνδυάστηκε πάντα με αντίστοιχη θεωρητική επεξεργασία, καινοτόμα μεθοδολογία ή συγκριτική προσέγγιση, με αποτέλεσμα πολλές μελέτες να υπολείπονται των στόχων που έθεταν. Η ελληνική ιστοριογραφία για τη δεκαετία του 1940, όπως δείχνει ο τόμος, έχει κάνει σημαντικά βήματα, αλλά για να έχει μέλλον θα πρέπει να βγει από την «απομόνωσή» της και να συνομιλήσει τόσο με την υπόλοιπη ελληνική ιστοριογραφία όσο και με τη διεθνή βιβλιογραφία.